_8SJ3209

Vantraust – Katrín Jakobsdóttir

Ræða Katrínar Jakobsdóttur um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar.

Herra forseti

Við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, leggjum í dag fram tillögu um að Alþingi lýsi vantrausti á ríkisstjórnina og Alþingi samþykki að rjúfa þing og boða til kosninga. Stjórnarandstaðan stendur sameinuð á bak við þessa tillögu og miðað við þau orð sem háttvirtir þingmenn stjórnarflokkanna hafa látið falla undanfarna daga er ljóst að margir þeirra styðja í hjarta sínu að strax verði boðað til kosninga enda er nýja ríkisstjórn gamalt vín, ekki einu sinni á nýjum belgjum.
Hvers vegna leggjum við fram þessa tillögu? Jú, tilefnið er augljóst. Sú vika sem brátt er á enda hefur verið dramatísk og fáránleg á köflum en þar hafa viðbrögð stjórnarflokkanna við stærsta gagnaleka sögunnar verið miðpunkturinn. Sá leki sýnir að Íslendingar eiga einhvers konar í heimsmet þegar kemur að eignum í aflandsfélögum í skattaskjólum. Í ríkjum Vestur-Evrópu eru 332 ráðherrar. Nöfn fjögurra þeirra koma við sögu í Panama-skjölunum. Þrír þeirra voru ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. Og tveir þeirra sitja enn sem ráðherrar.

Það getur verið margháttaður tilgangur með því að stofna aflandsfélög í skattaskjólum. Ýmist að koma sér hjá skattgreiðslum því að í grunninn eru skattaskjól svæði þar sem ekki eru greiddir skattar og gildir þá einu hvaða tekjurnar koma. Annar tilgangur sá er að það hvílir leynd yfir viðkomandi félagi, ekki eru gefnar upplýsingar um það og skráning er mjög ófullkomin. Þess vegna eru settir leppar í stjórn – það er til að fela raunverulega eigendur og við kynntumst þessum stjórnarmönnum Íslands í Kastljósi sunnudagsins. Þá eru engar kröfur gerðar um að félögin skili ársreikningum eða leggi fram aðrar upplýsingar um starfsemi sína.

Sagt hefur verið að þeir sem geymi eignir sínar í aflandsfélögum séu í raun í þeirri stöðu að velja sér eigin skattaprósentu, ólíkt almenningi, því yfirvöld heimalandsins hafa lítil sem engin tæki til að sannreyna skattgreiðslur af eignum í skattaskjólum enda hafi yfirvöld lítið eftirlit með þessum félögum.
Hér á landi virðist hafa gripið um sig sannkallað aflandsfélaga-æði á árunum fyrir hrun og þau virðast hafa orðið álíka algeng og fótanuddtæki á níunda áratugnum. Það er ef til vill ekki skrýtið í ljósi þeirrar stjórnarstefnu sem þá ríkti sem snerist um að Ísland ætti að verða alþjóðleg fjármálamiðstöð, og meira að segja skipuð nefnd á vegum forsætisráðuneytis árið 2005, undir formennsku Sigurðar Einarssonar, þáverandi stjórnarformanns Kaupþings, sem átti að gera tillögur um það. Skattar væru lækkaðir fyrir útvalda hópa, ýtt þannig undir aðgreiningu og ójöfnuð og reynt að koma Íslandi út á leikvöll alþjóðlegrar fjármálastarfsemi.

Það er ekki fyrr en 2009 að svokallaðar cfc-reglur eru færðar í lög sem þrengja mjög að möguleikum eigenda aflandsfélaga til að fara framhjá eðlilegri skattheimtu en þá er farið að telja allar tekjur félagsins sem tekjur eigandans sem skuldbindur hann þar með til að telja tekjur sínar fram á eigin skattframtali. Þá var einnig á síðasta kjörtímabili lyft grettistaki í gerð upplýsingaskiptasamninga til þess að tryggja aukið upplýsingaflæði milli ríkja um flæði fjármagnsins. Er það í takt við alþjóðlega stefnumótun, til dæmis á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar og OECD.

Nú hefur þessi stærsti gagnaleki sögunnar, Panama-skjölin, afhjúpað tengsl íslenskra ráðamanna við aflandsfélög. Og íslenskur almenningur mátti horfa upp á það að fyrrverandi forsætisráðherra var eini vestræni þjóðarleiðtoginn í þeim hópi stjórnmálaleiðtoga sem eru með tengsl við aflandsfélög. Og ráðherrann reyndi að leyna þessum upplýsingum fram á seinasta dag.

Í hópi núverandi ráðherra og þingmanna stjórnarflokkanna virðast menn hafa sameinast um að þetta sé í versta falli óheppilegt. Menn hafa ekki fordæmt þá staðreynd að íslenskir ráðamenn eigi eða hafi tengsl við aflandsfélög í skattaskjólum. Enginn hefur lýst því yfir að forgangsverkefni núna eigi að vera að rannsaka þessi mál og veita til þess auknum fjármunum, ekki síst til embættis Skattrannsóknastjóra.
Og margir stjórnarliðar virtust telja að afhjúpunin væri á einhvern hátt fjölmiðlum að kenna. Það var ekki reynt að takast á við þá staðreynd að ráðamenn þjóðarinnar eru í fámennum hópi ríkra Íslendinga sem vill spila eftir öðrum reglum en boðið er upp á fyrir íslenskan almenning í gegnum aflandsfélög í skattaskjólum eða reynt að svara þeirri spurningu hvort það sé eðlilegt eða siðferðilega verjandi ekki aðeins að eiga slík félög heldur reyna líka að leyna þeim heldur farið fram gegn fjölmiðlum, þá sérstaklega Ríkisútvarpinu.

Þannig birtu tveir þingmenn Framsóknarflokksins afar svipaðar greinar þar sem Ríkisútvarpið var sakað um að vera í pólitískri herferð gegn forsætisráðherra. Það hefur ekki komið fram hvort BBC, DR, NRK, SVT, Le Monde, Suddeutsche Zeitung, Guardian, Independent og svo mætti lengi telja þá alþjóðlegu fjölmiðla sem fjallað hafa um málið, séu þá þátttakendur í herferðinni eða jafnvel leiksoppar Ríkisútvarpsins en ennþá hef ég engan heyrt úr stjórnarliðinu bera á móti þessu.

Það er nefnilega þannig, herra forseti, að viðbrögð stjórnarflokkanna eru ekki síður alvarleg en málið sjálft og þau eru önnur lykilforsendan fyrir þessu vantrausti. Þau sýna að ríkisstjórn Íslands telur að það sé allt í lagi fyrir kjörna fulltrúa og æðstu embættismenn að eiga eignir í aflandsfélögum í skattaskjólum og að greina ekki frá þeim eignum. Það staðfestu forsætisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra með svörum sínum í óundirbúnum fyrirspurnatíma í gær. Það er aðeins óheppilegt ef upp kemst um strákinn Tuma og í raun fjölmiðlunum að kenna. Það er lítil reisn yfir þessum viðbrögðum þó að einstaka þingmönnum stjórnarliðsins blöskri nú og segi að þetta dugi ekki til, að allir ráðherrar með tengsl við aflandsfélög eigi að segja af sér og ganga eigi til kosninga.

Og ég veit það vel að auðvitað eru hér inni þingmenn, þvert á flokkslínur, sem finnst þetta ekki í lagi og vilja ekki svona hegðun. Að minnsta kosti í hjarta sínu.
Í hruninu hrundi jafnframt traust íslensks almennings á stjórnmálum. Það traust hefur ekki byggst upp aftur og atburðir síðustu daga eru ekki fallnir til þess að auka það. Það er alvarleg staða fyrir lýðræðið í landinu og stofnanir samfélagsins.

Ríkisstjórnin sem nú hefur fengið nýjan karl í brúna er stórlega löskuð og áttar sig á því sjálf enda búin að lofa að flýta kosningum. Það verður þó ekki séð að hún geri sér grein fyrir alvarleika málsins. Ráðherrar hennar tönnlast á því að þeir þurfi að fá rými til að ljúka verkum sem krefjast alls ekki þeirra návistar. Núverandi ríkisstjórn hefur hins vegar sýnt að henni er ekki treystandi til að takast á við alvarleg mál á borð við þau sem voru afhjúpuð í Kastljósi síðastliðinn sunnudag. Og tilraunir hennar til að sitja áfram munu draga enn meira úr trausti á stofnanir samfélagsins sem mega engan veginn við því, munu draga enn úr trausti á stjórnmálunum sem mega ekki við því og draga úr trausti á lýðræðinu, sem er alvarlegast af öllu.

Herra forseti. Við alþingismenn verðum að horfast í augu við ábyrgð okkar. Við berum ábyrgð á stöðu lýðræðisins í landinu. Við verðum að gera eitthvað sem gefur fólkinu í landinu ástæðu til að treysta okkur fyrir því verkefni. Það er margfalt mikilvægara en líf ríkisstjórnar Sigurðar Inga Jóhannssonar. Þessi ríkisstjórn nýtur ekki trausts til að grípa til raunverulegra aðgerða til að upplýsa um eignir Íslendinga í skattaskjólum og vinna gegn skattaskjólum enda sitja enn í henni ráðherrar sem voru afhjúpaðir með birtingu Panama-skjalanna.
Þessi ríkisstjórn hefur ekki burði til að byggja upp traust á lýðræðið í þessu landi. Það verkefni er mikilvægara öllum öðrum.

Herra forseti. Ég lýsi yfir vantrausti á þessa ríkisstjórn og legg til að við setjum völdin í hendur íslensks almennings sem þarf að fá tækifæri til að lýsa skoðun sinni og kjósa fulltrúa sem treyst er til mikilvægra verka. Þingrof og kosningar núna.