BVG

2016 – Ár fjölmiðlanna

Árið 2016 hefur ein­kennst að stórum hluta af póli­tískri óreiðu. Það hófst með ára­móta­ávarpi Ólafs Ragn­ars Gríms­son­ar, þáver­andi for­seta Íslands, sem sagð­ist þá ætla að draga sig í hlé en þó samt ekki, í það minnsta ekki að fullu. Hann kvaðst myndu taka sér stöðu á hlið­ar­lín­unni sem þátt­tak­andi í stjórn­mál­um, háð hans eigin vilja og óbundið af þeim skorðum sem for­seta­emb­ættið setur hon­um, eins og það var orð­að. Það fór þó á end­anum þannig að Ólafur Ragnar gaf aftur kost á sér til emb­ætt­is­ins þar sem hann mat það sem svo að ekki væru þá komnir fram nægi­lega hæfir fram­bjóð­endar til að hann gæti afhent þeim keflið. Hann dró síðan fram­boð sitt til baka og hætti öðru sinni við að bjóða sig fram, ann­ars vegar vegna upp­lýs­inga sem hann varð­aði í Panama­skjöl­unum en ekki síður þegar ljóst var að Davíð Odds­son, rit­stjóri Morg­un­blaðs­ins, gaf kost á sér til emb­ættis for­seta Íslands. Framboð rit­stjór­ans sem áður hafði sett svo djúp og sár spor í sam­fé­lagið sem ráð­herra og Seðla­banka­stjóri varð síðan ekki til að auka hróður hans eða varpa ljóma á póli­tíska arf­leifð hans. Það má þó segja að í það sinn hafi þjóðin haft betur gegn úrsér­gengnum póli­tískum brellum hins gamla for­ingja sjálf­stæð­is­flokks­ins og hafn­aði honum með afger­andi hætti.

Rík­is­stjórn sjálf­stæð­is­flokks og fram­sókn­ar, sem tók við völdum vorið 2013 og bjó við góðan meiri­hluta á Alþingi, lið­að­ist svo í sundur og féll á vor­dögum 2016. Bana­mein hennar var spill­ing. Þrír af fjórum ráð­herrum evr­ópskra landa sem nefndir voru í Panama­skjöl­unum voru ráð­herrar þess­arar rík­is­stjórn­ar. Ný rík­is­stjórn var reist á rústum þeirrar sem féll eftir að einn þre­menn­ing­anna, sjálfur for­sæt­is­ráð­herra lands­ins, var neyddur af eigin flokks­mönnum til að segja af sér í kjöl­far stærstu mót­mæla sög­unnar framan við Alþing­is­hús­ið. Hinir tveir sitja enn. For­sæt­is­ráð­herr­ann fyrr­ver­andi var svo end­ur­kjör­inn á þing með nokkrum ágætum í kosn­ing­unum í haust.

Nið­ur­staða kosn­ing­anna í lok októ­ber varð svo enn til að auka á óreið­una sem þó var nokkur fyr­ir. Sam­kvæmt nið­ur­stöðum þeirra var úti­lokað að mynda rík­is­stjórn færri en þriggja flokka. Aðeins tveir mögu­leikar á meiri­hluta­stjórn voru í stöð­unni, rík­is­stjórn fimm flokka án sjálf­stæð­is­flokks­ins eða rík­is­stjórn með sjálf­stæð­is­flokki. For­maður Við­reisn­ar, stærð­fræð­ing­ur­inn Bene­dikt Jóhann­es­son, reikn­aði sig því strax í lyk­il­stöðu með því að merkja sér fjóra þing­menn Bjartrar fram­tíð­ar. Þannig varð vægi Við­reisnar í íslenskum stjórn­málum langt umfram fylgi og flokk­ur­inn hefur síðan flakkað á milli stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræðna og virð­ist láta sig litlu varða hver við­mæl­and­inn er hverju sinni. Sam­kvæmt úrslitum kosn­ing­anna styrktu hægriöflin heldur stöðu sína, fengu 40 þing­menn kjörna á móti 10 þing­mönnum vinstri­manna. Aðrir eru svo að hálfu beggja vegna eftir því hvernig vind­arnir blása.

AUGLÝSING

Staðan á Alþingi, þegar þessi grein er skrif­uð, er þannig að fjár­mála­ráð­herra fall­innar rík­is­stjórnar hefur lagt fram fjár­laga­frum­varp sitt og tekju­öfl­un­ar­frum­vörp fyrir næsta ár. Málin eru til umfjöll­unar í tveimur þing­nefnd­um; fjár­laga­nefnd og efna­hags- og við­skipta­nefnd. Fyrri nefnd­inni er stýrt af þing­manni sjálf­stæð­is­flokks­ins. Þeirri síð­ari stýrir hægri­mað­ur­inn og stærð­fræð­ing­ur­inn Bene­dikt Jóhann­es­son, for­maður Við­reisn­ar. Í þessu ljósi er ekki að vænta mik­illa breyt­inga á fjár­laga­frum­varp­inu. Að öðru leyti starfar Alþingi ekki.

Framundan eru gríð­ar­lega krefj­andi tímar fyrir íslenska stjórn­mála­menn. Ákvarð­anir þeirra í efna­hags­málum á næstu dögum og vikum geta haft mikil áhrif á kjör lands­manna allra. Það er því mik­il­væg­ara nú en oft­ast áður að land­inu verði stjórnað af ábyrgð og festu í stað laus­ungar og ábyrgð­ar­leys­is. Því verður for­ystu­fólk okkar í stjórn­málum hvar í flokki sem það er að taka hlut­verk sitt alvar­lega og tryggja land­inu sem fyrst starf­hæf stjórn í stað stjórn­leysis og óreiðu. Enn mik­il­væg­ara er það þó að land­inu verði stjórnað af fólki sem ber almanna­hag sér fyrir brjósti í stað sér­hags­muna. Of margir stjórn­mála­menn láta sér þessi mál í léttu rúmi liggja og hafa helgað sig dæg­ur­þras­inu enda er það oft til meiri vin­sælda fall­ið. Það á samt ekki við um alla og á það fólk setjum við allt okkar traust.

Ráð­herrar og þing­menn frá­far­andi rík­is­stjórnar hafa gagn­rýnt fjöl­miðla mjög hart á und­an­förnum árum. Sumir þeirra hafa snið­gengið fjöl­miðla og grafið undan trú­verð­ug­leika þeirra með aðferðum sem ekki hafa tíðkast í vest­rænu lýð­ræð­is­ríki til þessa. Þetta hefur samt, og sem betur fer, ekki orðið til þess að draga mátt­inn úr óháðum fjöl­miðlum sem hafa fjallað um ólík sam­fé­lags­leg mál­efni með gagn­rýnum en um leið mál­efna­legum hætti. Þannig var það vegna margra mán­aða rann­sókn­ar­vinnu fjöl­miðla sem upp komst um aflands­fé­lög þriggja íslenskra ráð­herra og leiddi til falls rík­is­stjórn­ar­innar og kosn­inga. Fjöl­miðlar flettu síðan ítrekað ofan af stór­felldu svindli gegn neyt­endum í land­inu og ber mál­efni MS eða Brú­neggja­svind­lið þar hæst. Fjöl­miðlar hafa einnig kafað dýpra og fjallað með  gagn­rýnni hætti um stjórn­mál en oft áður að mínu mati og þannig upp­lýst okkur almenn­ing um mál­efni sem varðar okkur öll og við eigum að taka afstöðu til. Það væri verð­ugt verk­efni fyrir nýkjörið þing þegar það kemur saman að styrkja laga- og rekstr­ar­um­hverfi frjálsra fjöl­miðla. Það þarf að koma upp sér­stökum sjóði sem fjöl­miðlar geti sótt í til að sinna nauð­syn­legri rann­sókn­ar­vinnu og það verður að skapa þeim umhverfi sem styrkir fjár­hags­legt sjálf­stæði þeirra.

Höf­undur er vara­for­maður Vinstri grænna.