Hættum að vera meðvirk með rasisma

Við lifum á hættu­legum tím­um. Tímum þar sem stað­reyndir skipta æ minna máli, tölur eru kokk­aðar upp til að gefa mál­flutn­ingnum vægi, andúð í garð útlend­inga er falin undir samúð með fátæku fólki og spilað er á ótta og örygg­is­leysi. Ísland er ekk­ert öðru­vísi en önnur lönd og það er raun­veru­leg hætta á því að hér muni grass­era útlend­inga­andúð ef við stígum ekki fæti niður og að hún öðlist lög­mæti í stjórn­mál­um.

Ég á afskap­lega erfitt með að sýna fólki annað en hlýju og skiln­ing. Ég brosi þegar ég heilsa, faðma jafn­vel (und­an­farið hef ég tekið upp á því að smella kossi á fólk um leið og ég faðma, fólk sem ég þekki kannski lít­il­lega, ekki veit ég af hverju) og spjalla kurt­eis­lega, sýni áhuga. Ég hef oft velt því fyrir mér hvað þetta er. Er þetta þrá eftir við­ur­kenn­ingu, að fólki líki við mig? Óör­yggi? Það eru ekki beint hvatir sem ég tengi við mig, en ég er kannski ekki besti dóm­ar­inn um það.

Ég finn það hins vegar að þol­in­mæði mín gagn­vart fólki sem talar gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki er á þrot­um. Að ég tali nú ekki um fólk sem hyggst bjóða fram í kosn­ingum með slíkt í fartesk­inu. Þetta upp­lifði ég sterkt á Fundi fólks­ins á Akur­eyri um helg­ina. Þannig hátt­aði til að Vinstri græn voru með kynn­ing­ar­bás við hlið Flokks fólks­ins. Og ég sat þar um hríð og spjall­aði við ein­hvern full­trúa hans. Sá var ósköp indæll í við­kynn­ingu, við ræddum um ljós­myndun og mynda­vélar og hann kapp­kost­aði við að gefa góð ráð. En ég fann að mig lang­aði ekki að spjalla um dag­inn og veg­inn við þennan mann. Mann sem reynir að vinna stór­hættu­legum skoð­unum fylgi.

Um helg­ina gerð­ist það einnig að fjöldi fólks mót­mælti því að tveimur land­lausum börnum skyldi vísað úr landi ásamt fjöl­skyld­um. Af því til­efni skrif­aði einn blogg­ar­inn, maður sem reglu­lega er vitnað til í rit­stjórn­ar­greinum Morg­un­blaðs­ins, um Íslend­ing­ana sem hefðu rústað öllu í sínu lífi með alkó­hól­isma og gjald­þroti og nærð­ust á því sem hann kallað hjart­næm­um, hönn­uðum sögum af flótta­fólki. Og þar sem ég er sjálf­hverfur tók ég þetta til mín, ver­andi alkó­hólisti sem hefur lagt inn gjald­þrota­beiðni, og ég skrif­aði um þetta á Face­book. Þar var ég spurður að því af hverju Alþing­is­maður væri að eyða tíma sínum í þetta og svar mitt var: „Af því að svona við­horf verða æ algeng­ari og vel getur farið svo að innan tíðar ein­kenni þau ein­hverja þing­menn. Ég sé ekki eftir þeim fimm mín­útum sem ég eyddi í þetta.“

Og nú ætla ég að eyða meira en fimm mín­útum í þetta, því að ég ótt­ast að við fljótum sof­andi að feigðar­ósi. Með því að hundsa þessi við­horf, láta eins og þau séu ekki til, þá leyfum við þeim að grass­era. Og með því að brosa og vera kurt­eis finnst mér ég á ein­hvern hátt við­ur­kenna við­horf­in, ýta undir þau. Þetta sé allt saman ein­hver leikur og við höfum mis­mun­andi leik­að­ferð­ir, en spilum öll sama leik­inn, við stjórn­mála­menn­irn­ir. En það er engin leik­að­ferð að ala á ótta og andúð gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Það er bara mann­vonska.

Maður verður ekk­ert mann­úð­legri við að tala fyrir auknum fjár­munum til fátækra, ef maður á sama tíma vill skera niður kostnað við hæl­is­leit­endur og flótta­fólk. Mannúð er ekki val­kvæð; ef þú sýnir þessum hópi mannúð en ekki hin­um, þá áttu ekki að skreyta þig með því hug­taki.

Nú hef ég fengið nóg af þessu. Ég ætla ekki að kóa lengur með þessu, að láta eins og það sé bara í lagi að vera ras­isti. (Og nú mun upp­hefj­ast söngur um ósann­girni þess að tala um ras­isma. Við það fólk segi ég: Hættu að tala eins og ras­isti ef þú ert ekki ras­isti.) Það er ein­fald­lega komið miklu meira en nóg af því að það sé í lagi ljúga upp tölum um kostnað og aðbúnað hæl­is­leit­enda og flótta­fólks og tengja það fátækt á Íslandi. Af hverju tengir fólk þetta aldrei saman við kostnað við sendi­ráð, eða jarð­ganga­gerð eða hvað ann­að? Jú, af því að með því að tala um fátækt fólk tekst því að fá sam­úð, það bregð­ur sam­hygð­ar­blæju yfir útlend­inga­andúð sína. Nei, ég er sko ekki á móti útlend­ing­um, ég er með fátæku fólki.

Það á aldrei að ljúga, sér­stak­lega ekki póli­tík og sér­stak­lega ekki þegar jafn við­kvæm mál eru undir og hér er rætt um. Það er ekk­ert í lagi að full­yrða um að svo og svo stór hluti barna búi við fátækt ef það er ekki þannig. En þetta er taktík, ekki mis­tök. Af því að þegar það er leið­rétt fær maður strax á sig spurn­ing­una hvort manni finn­ist það bara allt í lagi að þau börn sem þó geri það búi við fátækt, þó þau séu færri en full­yrt var. Og allt í einu er maður sagður fylgj­andi því að fólk eigi ekki til hnífs og skeiðar og þurfi að gista í tjöldum í Laug­ar­dal, bara af því að maður vill að komið sé fram við flótta­fólk og hæl­is­leit­endur eins og fólk.

Það er þetta sem er hættu­leg­ast af öllu; að stilla þessu upp sem ein­hverjum and­stæð­um, fátækt og hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Það gerir tvennt; etur fólki saman ann­ars vegar og gefur útlend­inga­andúð rétt­mæti hins veg­ar. Hver vill ekki að eldri borg­arar búi við betri kjör, öryrkjar, þau lægst laun­uðu, að allir hafi þak yfir höf­uð­ið? (Reyndar virð­ast sumir stjórn­mála­flokkar ekki vilja það nóg til að setja fjár­muni í þessi mál, en það er önnur saga.) Og sé fólk nógu skel­eggt í bar­áttu sinni fyrir þessu getur það fengið fylgi út á það. En þá laum­ast útlend­inga­andúðin með. Og þannig hefur hún öðl­ast rétt­mæti, er orðin stefna stjórn­mála­flokks.

Við þurfum að taka höndum saman og afneita þess­ari stefnu. Stjórn­málin þurfa í heild sinni að segja nei, takk. (Sjá­ið, enn er kurt­eisin að plaga mig). Við höfnum þess­ari stefnu, vinnum ekki með fólki sem predikar hana. Og berj­ast með kjafti og klóm gegn öllum hug­myndum Flokks fólks­ins, eða hvers sem er, sem vinna gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki, bera með sér útlend­inga­andúð. Það er á ábyrgð okkar allra.

Nú er komið nóg af kurt­eis­is­hjali. Það hafa allir rétt á að tala fyrir sínum skoð­unum og vinna þeim fylgi. En hættu­legum skoð­unum þarf að vinna gegn. Þá skiptir engu hvort við erum úthrópuð sem vit­leys­ing­ar, alkó­hólist­ar, fjár­mála­óreiðu­fólk, fífl og blá­eygir bján­ar. Það er aðeins fórn­ar­kostn­aður í bar­átt­unni fyrir betra mann­lífi.

Við þurfum að segja öllum sem tala fyrir þessum skoð­unum hvað okkur finnst um þær. Öll­um, bæði krútt­legum ömmum og öfum, sem og krúnurök­uðum flúr­menn­um. Frænkum og frænd­um, nágrönnum og þeim sem við skiptum við í dag­lega líf­inu.

En við þurfum líka stór­á­tak í því að bæta stöðu þeirra sem verst standa í sam­fé­lag­inu. Og þá allra, bæði þeirra sem dvalið hafa alla sína tíð á Íslandi og hinna sem eru nýkomn­ir. Aftengjum þann þátt hinnar vill­andi rök­semda­færslu með því að bæta hag þeirra sem verst standa. Og líka af því að það er rétt. Grunn­vand­inn er nefni­lega mis­skipt­ing auðs­ins og gæð­anna, ekki flótta­fólk og hæl­is­leit­end­ur.

En hvað sem því líður þurfum við að mót­mæla ras­is­ma, útlend­inga­andúð, aðför gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Gerum það hátt. Látum þau sem þá skoðun hafa vita að okkur finn­ist það ekki í lagi. Að það setji niður fyrir okkur vegna þeirra. Tölum fyrir mannúð og ­sam­hygð til handa öll­um, en gegn mann­fjand­sam­legum skoð­un­um.

Við þurfum þjóð­ar­sátt gegn ras­is­ma, því ras­ismi er það.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna. Greinin birtist í Kjarnanum. 

Samferða inn í nútímann

 

Fjölskyldur og fulltrúar stúlknanna sem Róbert Downey braut á hafa risið upp gegn úreltum lagabókstaf og fráleitri framkvæmd er varðar uppreist æru og endurheimt lögmannsréttinda með dómi. Alþingi hefur látið málið til sín taka, fyrst stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og svo allsherjar- og menntamálanefnd. Á miðvikudaginn mætti Bergur Þór Ingólfsson, faðir eins þolanda Róberts, fyrir þingnefnd á opnum fundi, í beinni útsendingu og nú liggur fyrir að óhjákvæmilegt er að lögunum verður breytt og að þau verða færð til nútímans. Frumvarp ráðherrans hefur ekki sést enn en Alþingi mun taka það til umfjöllunar og ef marka má andann á fundunum á miðvikudaginn mun takast um það þverpólitísk sátt að bæta þessa löggjöf í þágu barna, í þágu brotaþola.

Vélræn framkvæmd án viðmiða
En það er ekki nóg að bæta löggjöfina því ljóst er að framkvæmdinni hefur verið verulega ábótavant. Í almennum hegningarlögum segir að forseti geti veitt mönnum uppreist æru ef formleg skilyrði séu uppfyllt og auk þess „færi umsækjandi sönnur, sem gildar séu metnar, á það, að hegðun hans hafi verið góð umræddan tíma“. Framkvæmdin hefur síðan orðið sú að kallað hefur verið eftir umsögnum a.m.k. tveggja „valinkunnra manna“ – en um það segir ekkert í lögunum sjálfum. Engin svör hafa komið fram við því hvenær framkvæmdin varð svo vélræn og hvernig það gerðist. Svo virðist sem nóg sé að þessar umsagnir séu mjög almenns eðlis og feli í sér almennt orðalag um að viðkomandi sé „góður gaur“. Svo virðist einnig sem engin viðmið séu til í ráðuneytinu um það hvaða upplýsingar eigi að koma fram í umsögninni og hvaða efnisatriði teljist fullnægjandi. Ennfremur kom fram hjá ráðherranum að sjaldnast fari einu sinni fram könnun á því hvort það sem fram kemur í umsögnum standist skoðun – ráðuneytið líti einfaldlega á innkomin gögn sem sönn og rétt. Þannig er í raun farið fram hjá skýrri áherslu löggjafans því vandséð er að það samræmist laganna bókstaf þar sem kveðið er á um að umsækjandi færi sönnur á að hegðun hans hafi verið góð og að þær séu metnar gildar, væntanlega af ráðuneytinu og ráðherra sem ber stjórnskipulega ábyrgð á þeirri niðurstöðu sem úr verður.

Vegum og metum
Á fundinum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á miðvikudag lagði ég á það áherslu að ráðuneytið yrði að fara í saumana á framkvæmdinni langt aftur í tímann, að minnsta kosti allt aftur til þess tíma þegar sérstök fullnustumatsnefnd fór með þessi mál og gerði tillögu til ráðherra. Nefndin fjallaði um beiðnir um reynslulausn, náðun og uppreist æru. Í grein sinni í Helgarpóstinum 1984 segir Jónatan Þórmundsson meðal annars, en hann var formaður nefndarinnar: „/. . ./ Skylt er að leggja allar umsóknir varðandi náðun, reynslulausn og uppreist æru fyrir nefndina, enda þótt ráðherra sé ekki bundinn af áliti nefndarinnar.“ Og síðar: „/. . ./ öllum meginreglum og framkvæmdarvenjum verður að beita af sanngirni, sveigjanleika og hófsemi vegna hinna ólíku atvika og einstaklingseinkenna, sem fram koma í málum fyrir nefndinni (heilsufar, heimilishagir, hegðun að undanförnu, skilorðsrof o.s.frv.). Árekstrar hljóta oft að verða á milli mismunandi sjónarmiða og ástæðna. Persónulegir hagir, sem í einu máli duga til náðunar, hrökkva kannski ekki til í öðru máli, er varðar mun alvarlegra brot. /. . ./ Sífellt þarf að vega og meta ólíka, matskennda og lítt mælanlega þætti, sem ekki fá samrýmst. Þá er engin formúla til, sem gefur öruggt svar við því, hvað sé rétt og hvað sé röng úrlausn. Þetta eru vandmeðfarin mál, enda fjallað um einhver helgustu verðmæti mannsins, sjálft frelsið.“ Af orðum Jónatans má skilja að á þeim tíma taldi nefndin mikilvægt að vega og meta af sanngirni og sveigjanleika og fráleitt að halda því fram að á þessum tíma hafi fullnustumatsnefndin nálgast þetta vandmeðfarna verkefni með vélrænum hætti.

Skilningsleysi
Að mínu mati hefur ráðuneytið misst sjónar á sínu hlutverki í því að framkvæma vilja löggjafans í þessu efni og verður að grafast fyrir um það hvernig og hvenær þessi breyting varð. Einnig og ekki síður er alvarlegt að ákveðins skilningsleysis gætir í því hvernig kynferðisbrot eru meðhöndluð í þessu tilliti og sérstaklega þau sem framin eru gagnvart börnum. Þessi brotaflokkur er óneitanlega afar sérstakur og um það hefur skapast bæði þekking og skilningur í samfélagsumræðunni ekki síst fyrir tilstilli grasrótarhópa og aktívista. Druslugangan hefur skipt miklu máli og femínísk barátta og aðgerðir um allt samfélag ekki síst á síðustu árum. Því miður er það af afar takmörkuðu leyti sem framkvæmd dómstóla, saksóknar og lögreglu endurspeglar þennan aukna skilning og er þar verulegra úrbóta þörf.

Í sátt við brotaþolann og samfélagið
Því miður ber ráðuneytið líka ábyrgð í því að skapa tortryggni í kringum málið með leyndarhyggju – að ekki sé minnst á formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem fjallað hefur um málið í fjölmiðlum af léttúð og alvöruleysi. Slíkt sæmir ekki formanni eftirlitsnefndar þingsins. Aðrir þingmenn meirihlutans í nefndinni hljóta að vera hugsi yfir því að hafa lotið hans leiðsögn í þessu máli í ljósi þess hvernig umræðan hefur síðan þróast.

Sá einstaklingur sem hefur brotið af sér svo alvarlega að svívirðilegt teljist að almanna áliti hlýtur að þurfa að leita sátta við samfélagið og brotaþolann með heiðvirðum hætti, í dagsbirtu og af einlægni. Þessu er engan veginn fyrir að fara í máli Róberts Downey, hann hefur aldrei viðurkennt sín brot eða látið í ljósi iðrun af nokkru tagi.

Af þessum sökum hefur það verið viðrað með réttmætum hætti að réttara sé að Alþingi sjálft sammælist um nauðsynlegar lagabreytingar í frumvarpi frekar en að ráðuneytið sem hefur staðið fyrir óásættanlegri framkvæmd geri það sjálft. Nú hefur frumvarpið ekki enn litið dagsins ljós frá ráðherra en ástæða til að ætla að þar sé ekki öllum þáttum til haga haldið eins og til að mynda sérstöku ákvæði um að frysta framkvæmdina þar til lagabreytingin hefur gengið um garð en fulltrúi Vinstri grænna í allsherjar- og menntamálanefnd vakti máls á því. Einnig er óljóst hvort tillaga ráðherra muni tryggja að barnaníðingur geti ekki endurheimt lögmannsréttindi, sem hlýtur að vera grundvallarkrafa og niðurstaða Alþingis.

 

Bakkadalur?

Mikill meirihluti Íslendinga á sér rætur í sveitum og þorpum úti við sjó. Þar bjuggu afar og ömmur flestra, tveimur til fjórum kynslóðum á undan okkur. Þrátt fyrir samþjöppunina í stóra kjarna og á höfuðborgarsvæðið erum við enn að mestu háð náttúrunytjum. Í þær hefur bæst ný vídd. Við skynjum loksins að nytjarnar eru takmörkum háðar, verða að vera sjálfbærar og lúta umhverfisvernd. Verndin kemur samt ekki í veg fyrir að við röskum umhverfinu, breytum náttúrulegum aðstæðum á tilteknum svæðum og byggjum mannvirki. Nægir að nefna tún, vegi, hafnir, virkjanir og húsnæði. Þá gildir að fara fram með varkárni, nytja auðlindir með sjálfbærum hætti og dreifa álagi á þær og umhverfið sem mest. Samtímis verðum við að kljást við afleiðingar aldalangrar rányrkju. Hún stafaði oftast af fyrirhyggjuleysi og þekkingarskorti.

Innan þessa ramma stöndum við frammi fyrir byggðaþróun sem er í ósamræmi við samtímann. Ekki þó við sanngjarnar kröfur um góðar samgöngur, skilvirkt mennta- og heilsukerfi, traust innra samband og starfræna væðingu samfélagsins eða orkuöryggi. Nei, ósamræmið kemur fram í hrörnun byggðakjarna og sveitasamfélaga í flestum landshlutum. Í stað þess að tryggja góðar aðstæður alls staðar og skynja og viðurkenna að öflug landsbyggð er nauðsynleg, eru teknar ákvarðanir sem veikja samfélögin. Það gerist ýmist með því að kippt er atvinnugrunni undan fólki eða dregið er árum og áratugum saman að nútímavæða staði og svæði. Augljóst er að aflamarkskerfið hefur valdið miklu tjóni í þessum efnum og gallar í landbúnaðarkerfinu gera vexti til sveita víða erfitt fyrir. Sparnaður í vegamálum og hægagangur í lagningu þrífasa rafmagnstauga og tryggra orkutenginga, ásamt allt of seinkominni ljósleiðaralagningu, hafa valdið öfugþróun á mörgum svæðum. Samþjöppun í skóla- og heilbrigðismálum hefur víða gengið of langt.

Öflug landsbyggð er hvorki byrði á samfélaginu né í ósamræmi við framfarir í umhverfismálum. Þvert á móti. Ríkið jafnt sem fyrirtæki fjárfesta í bjartari framtíð með framlögum til innviða, fyrirtækja og þekkingarstarfa úti á landi. Það borgar sig að gera út á nálæg fiskimið, það borgar sig að nýta landkosti sem víðast, það borgar sig að nýta staðbundna þekkingu við nýsköpun og það borgar sig að gera fólki kleift að hafa ólíkar skoðanir á lífsgæðum og geta búið bæði dreift og þétt. Við þessa kosti bætist svo mál málanna: Vinnan gegn óæskilegum umhverfisbreytingum og hlýnun loftslagsins. Við náum þar árangri með því að bæta staðbundna þjónustu og verslun, minnka orkunotkun í samgöngum, útgerð og landbúnaði, laða fólk og nýsköpun til staða utan 4-5 stærstu bæja. Afmiðjun og meiri samneysla eru lykilorð. Um leið stuðlum við að fjölmenningu: Hún snýst ekki aðeins um menningu ólíkra þjóða. Fjölmenning felst líka í dreifðri búsetu og ólíkri reynslu fólks eftir landshlutum og störfum.

Þannig er komið nú til dags að við skulum horfa til Bakkafjarðar og Bíldudals, fordómalaust, vinsamlega og með framfarir í huga. Aðgerðir sem stuðla að fjölbreyttri atvinnu, mannvænlegu umhverfi og sjálfbærri þróun eiga að vera til umræðu og framkvæmda. Fjárhagsleg hagkvæmni er ekki eini mælikvarðinn á öflugt samfélag í Bakkadal.

Höfundur er þingmaður VG. 

Svarti Pétur og sáttin

Nefnd um gjald­töku í sjáv­ar­út­vegi hefur nú verið að störfum frá í vor undir stjórn Þor­steins Páls­son­ar. Flokkur Þor­steins og Þor­gerðar Katrínar Gunn­ars­dóttur sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra hefur í sínum mál­flutn­ingi lagt áherslu á kerf­is­breyt­ingar í sjáv­ar­út­vegi og hreina mark­aðs­leið, þ.e. að allur afli verði settur á markað og verðið ráð­ist af mark­aðnum hverju sinni.

Nú gefur það auga leið að þverpóli­tísk nefnd mun ekki ná nið­ur­stöðu um þá leið óbreytta og er þar afstaða Sjálf­stæð­is­flokks­ins t.a.m. mjög skýr. Í við­tali á dög­unum talar Har­aldur Bene­dikts­son fyrir því að lækka veiði­gjöld strax í haust en ekk­ert um að breyta kerf­inu. Þannig eru stóru átaka­lín­urnar inni í rík­is­stjórn­inni sjálfri og vand­séð að nefnd Þor­steins Páls­sonar geti stigið skref til breyt­inga. For­maður nefnd­ar­innar skrif­aði svo í sumar grein þar sem hann beindi spjótum að flokkum utan rík­is­stjórn­ar­innar og lét að því liggja að vand­inn lægi þar. Það er reyndar nýlunda að meiri­hlut­inn kenni minni­hlut­anum um það þegar meiri­hlut­inn getur ekki komið sér saman um stór mál. Ekki varð hjá því kom­ist að svara þess­ari grein Þor­steins enda var engu lík­ara en að for­mað­ur­inn væri að reyna að koma sök­inni fyr­ir­fram á aðra flokka á því sem fyr­ir­sjá­an­legt væri, eða því að starf nefnd­ar­innar myndi engu skila.

Aukin verð­mæti til þjóð­ar­innar

Eftir þessi greina­skrif hef ég haldið því til haga í nefnd­inni að rétt væri að for­maður hennar kæmi sjálfur fram með til­lögu sem hann teldi að gæti verið grund­völl nið­ur­stöðu. Það hefur enn ekki gerst en full­trúi Við­reisn­ar, Hanna Katrín Frið­riks­son, hefur lagt fram til­lögu þar sem ekk­ert er fjallað um þjóð­ar­eign á auð­lind­inni heldur byggt á þeirri nálgun að um verði að ræða samn­inga milli útgerð­ar­innar og rík­is­ins á einka­rétt­ar­legum grunni. Sjálf hef ég lagt á það áherslu að ekki verði undan því vik­ist í þess­ari vinnu að skera úr um skiln­ing okkar á eign­ar­hald­inu á auð­lind­inni og að festa þurfi auð­linda­á­kvæði í sessi í stjórn­ar­skrá.

Ráð­gjafi nefnd­ar­innar er hag­fræð­ing­ur­inn Daði Már Krist­ó­fers­son en hann er einnig í stjórn Við­reisn­ar. Nú ber svo við að í við­tali við Daða Má í Fiski­fréttum á dög­unum segir hann meðal ann­ars „veiði­gjöld verða aldrei neinn meiri­háttar tekju­stofn fyrir rík­ið“. Er þetta sem sé í annað skiptið sem full­trúar frá Við­reisn gera því skóna að ekki sé eftir miklu að slægj­ast í því að ná meiri verð­mætum til almenn­ings fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni. Þessi sjón­ar­mið eru ekki létt­væg, þvert á móti því þau koma út úr nefnd­inni – sem átti að leita sátta í mál­inu. Vinnu­brögð for­manns­ins og starfs­manns­ins benda ekki til þess að þeir vilji sættir í þessu stóra hags­muna­máli þjóð­ar­inn­ar.

Það eru von­brigði að svo virð­ist sem starf­semi nefnd­ar­innar sé sjón­ar­spil, ­fyrir fram sé búið að ákveða að ekk­ert komi út úr henni. Vinnan snú­ist í raun um að tryggja að sökin liggi ann­ars staðar en hjá rík­is­stjórn­ar­flokk­unum sjálfum sem ekki hafa leitt þessi mál til lykta með nokkru móti frekar en önnur stór mál á borði rík­is­stjórn­ar­inn­ar.

Auðlinaákvæði í stjórnarskrá er nauðsyn

Áhersl­ur VG í sjáv­ar­út­vegs­málum snú­ast fyrst og síð­ast um að auð­lindin sé nýtt með sjálf­bærum hætti, sé í eigu þjóð­ar­innar og að um það sé fjallað í stjórn­ar­skrá. Einnig að umtals­vert svig­rúm sé til þess að aukið fé renni í rík­is­sjóð úr sam­eig­in­legri auð­lind. Loks að huga þurfi sér­stak­lega að byggða­sjón­ar­miðum við sam­setn­ingu kerf­is­ins til að verja byggð­irnar fyrir því að ákvarð­anir eins fyr­ir­tækis geti kippt stoð­unum undan sam­fé­lögum út um land á einni nóttu.

Til að hægt verði að ná sátt um næstu skref og ein­hvers konar nið­ur­stöðu þarf að taka til­lit til sjón­ar­miða fleiri en þeirra sem sitja við borð­send­ann. Að okkar mati er það frum­for­senda að gerð verði úrslita­til­raun til þess að ná sam­stöðu um auð­linda­á­kvæði í stjórn­ar­skrá þar sem kveðið er með skýrum hætti á um þjóð­ar­eign á auð­lind­un­um. Ann­ars verða kerf­is­breyt­ingar byggðar á sandi.

Höf­undur er þing­flokks­for­maður Vinstri grænna. Greinin birtist fyrst í Kjarnanum. 

Sjálfstæðisflokkurinn og Donald Trump

Donald Trump á sér engan líka. Á sinni skömmu en dramatísku forsetatíð hefur hann dregið niður virðingu fyrir stöðu Bandaríkjanna á alþjóðavettvangi. Sem forseti hefur hann ráðist í orði og í verki gegn grundvallarmannréttindum samfélagshópa, bæði í Bandaríkjunum og hjá þeim sem vilja koma til landsins. Hann er forseti sem hefur sett Bandaríkin á kaldan klaka þegar kemur að alþjóðlegum aðgerðum gegn loftslagsbreytingum. Hann er forseti sem hikar ekki við að nýta sér forsetaembættið til að þjóna persónulegum viðskiptahagsmunum. Donald Trump er enda óvinsælasti forseti Bandaríkjanna sem sögur fara af.

Steininn tók auðvitað úr þegar Trump sýndi sitt rétta andlit í kjölfar hryllingsins í Charlottesville. Þegar hópur Ku Klux Klan og ný-nasista þrammaði, vopnaður og ógnandi um göturnar til að mótmæla því að fjarlægja átti styttu sem hyllir kynþáttahyggju Suðurríkjanna og þrælahald á þeldökku fólki. Heimurinn horfði í forundran þegar ung kona lést í mótmælum við rasistana. Langflestir bjuggust auðvitað við fordæmingum
Heimsbyggðinni blöskraði þegar Trump sagði í kjölfar mótmælanna að í báðum hópum væri afar gott fólk og að róttækir vinstrimenn (alt-left) ættu jafna sök á ofbeldinu sem braust út í Charlottesville. Forseta Bandaríkjanna mistókst þar með herfilega að stíga niður fæti, draga línu um hvað má og hvað má ekki í siðuðu ríki. Honum mistókst að fordæma djúpstætt hatur hvítra kynþáttahatara og mistókst að halda á lofti virðingu fyrir fórnarlömbum bæði seinni heimsstyrjaldarinnar og Þrælastríðsins. Honum mistókst að halda á lofti virðingu fyrir mannréttindum.

Niðurlæging Bandaríkjanna getur vart orðið meiri á alþjóðavettvangi.

Hneykslanleg viðbrögð létu enda ekki á sér standa, hvorki innan Bandaríkjanna né utan. Tveir fyrrverandi Bandaríkjaforsetar úr flokki Trumps stigu fram og gerðu það sem alvöru forseti hefði gert; að fordæma hatur af hvers kyns tagi, sér í lagi kynþáttahatur.

Forsætisráðherra Bretlands fordæmdi hvers kyns kynþáttahatur. Viðbrögð hennar þóttu samt of slök og þrýst var á hana af almenningi, fjölmiðlum og stjórnmálafólki í Bretlandi að tala skýrar gegn siðblindum forsetanum og hún hvött til að taka ekki á móti Trump í opinbera heimsókn til Bretlands. Þýski innanríkisráðherrann fordæmdi harðlega orð Trumps og það gerði einnig leiðtogi þýsku stjórnarandstöðunnar. Evrópusambandið og leiðtogar á alþjóðavettvangi fordæmdu kynþáttahatur og afsakanir Trumps. Og nefnd Sameinuðu þjóðanna um útrýmingu kynþáttamismunar varar nú við málflutningi kynþáttahatara í Bandaríkjunum og hvetur æðstu ráðamenn þjóðarinnar að hafna skýrt og afdráttarlaust málflutningi kynþáttahatara.

Hér heyrist ekki múkk
En hér á Íslandi heyrist ekki múkk frá ráðherrum Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórn Íslands. Það er eins og ekki megi gagnrýna Trump. Utanríkisráðherra og forsætisráðherra fara eins og kettir kringum graut þegar kemur að hinum ruglaða Bandaríkjaforseta.

Utanríkisráðherra Íslands talar enn þá um það (Helgarútgáfan 13. ágúst Rás 2) að enn eigi eftir „að koma í ljós hvernig forseti Trump sé, að hann sé „bara“ búinn að vera í embætti í 200 daga og „…við þurfum nú að sjá hvernig ríkisstjórn Trumps eigi eftir að vera“. Trump þurfi nú tíma. Sama dans í kringum Bandaríkjaforsetann hefur Bjarni Benediktsson, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, dansað. Trump sé að mörgu leyti „óvenjulegur forseti“ eins og Bjarni hefur orðað það pent.

Jafnvel þó að Trump sé allrar gagnrýni verður, þá virðist ráðherrum Sjálfstæðisflokksins það lífsins ómögulegt að gagnrýna orð og gerðir hans. Það var ekki fyrr en allir aðrir forsætisráðherrar Norðurlandanna hörmuðu að Trump ákvað að slíta Bandaríkin frá Parísarsamkomulaginu, að Bjarni Benediktsson lét til leiðast í eitt skiptið að gagnrýna Trump. Með semingi þó.

Donald Trump þarf alls ekki meiri tíma til að réttlætanlegt sé að gagnrýna hann. Hann hefur nú þegar haft nægan tíma til að sýna nákvæmlega hvers konar forseti hann er. Af nógu er að taka. Forseti sem fordæmir minnihlutahópa, sýnir kvenfyrirlitningu og hótar kjarnorkustríði gegn N-Kóreu – en getur alls ekki fordæmt hvíta nasista – er fyllilega þess verður að gagnrýna með skýrum hætti.
Íslenskir ráðherrar, talsmenn þjóðarinnar, eiga að vera óhræddir við að gagnrýna kynþáttahatur og beinan eða óbeinan stuðning við það. Annað er undirlægjuháttur ráðamanna sjálfstæðs ríkis og á ekkert skylt við utanríkisstefnu Íslands.
 
Höfundur er þingmaður VG og situr í utanríkismálanefnd Alþingis. Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu.

Sveltistefna og einkarekstur

Heilbrigðisráðherra var á vorþingi þráspurður um það hvert hann hygðist stefna hvað varðar einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Ráðherrann margítrekaði að ekki stæði til að fara í neinar grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu eða að auka stórkostlega við einkarekstur í kerfinu.
Nú lítur hins vegar út fyrir að flokkur heilbrigðisráðherra, Björt framtíð, sem talaði mjög fyrir kerfisbreytingum á sviði sjávarútvegs og landbúnaðar fyrir kosningar, ætli sér fyrst og fremst kerfisbreytingar í átt til aukins einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu. Aðrar kerfisbreytingar hafa gufað upp.

Þannig bárust í síðustu viku fréttir af því að Sjúkratryggingar Íslands hygðust semja við Klíníkina við Ármúlann um brjóstnám og brjóstauppbyggingu á konum sem greinast með BRCA-genið. Hingað til hafa þessar aðgerðir sem krefjast innlagnar og kalla á sérhæfða þjónustu eingöngu verið gerðar á Landspítalanum en Klíníkin hefur lengi sóst eftir samningi um þessar aðgerðir eins og fjallað hefur verið um á opinberum vettvangi og vísað til langra biðlista á spítalanum. Því var hafnað af síðasta heilbrigðisráðherra, Kristjáni Þór Júlíussyni. En nú er ákveðið á vakt Bjartrar framtíðar að semja við einkaaðila og opna þar með á enn frekari einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni.

Framundan eru fleiri stórar ákvarðanir. Hvað mun heilbrigðisráðherra gera þegar kemur að ákvörðun um rekstur sjúkrahótels sem nú er verið að reisa á lóð Landspítalans við Hringbraut? Mun hann fela Landspítalanum rekstur hans eins og spítalinn hefur sjálfur óskað eftir? Eða bjóða reksturinn út til að færa enn stærri hluta heilbrigðiskerfisins í hendur einkaaðila sem greiða sér svo arð úr rekstrinum? Sveltistefna gagnvart almannaþjónustu virðist vera helsta lím þessarar ríkisstjórnar.

Í stað þess að fylgja vilja meirihluta landsmanna sem vill sjá meira fé renna til heilbrigðiskerfisins og enn fremur að það sé félagslega rekið á að viðhalda sveltistefnunni sem birtist kýrskýrt í nýsamþykktri fimm ára fjármálaáætlun og standa fyrir enn frekari einkavæðingu á almannaþjónustu. Um það snýst þessi ríkisstjórn, þetta eru einu kerfisbreytingarnar sem hún stendur fyrir.

Það þarf líklega ekki að leita annarra skýringa á því hvers vegna hún er að loknu hálfu ári enn óvinsælli en sjálfur Donald Trump.
 
Höfundur er formaður Vinstri grænna. Greinin birtist fyrst á Vísi.

Stöndum með sauðfjárbændum

Staða og framtíð sauðfjárbúskapar í landinu er í uppnámi vegna boðaðrar 35% lækkunar afurðarverðs til bænda nú til viðbótar við 10 % lækkunar sauðfjárafurða síðastliðið haust. Gífurlegt tekjutap blasir við sauðfjárbændum sem erfitt verður að mæta, sérstaklega fyrir þá sem eru skuldsettir og hafa ekki möguleika á annari vinnu meðfram sauðfjárbúskap. Þeim virðast engar útgönguleiðir færar aðrar en að hrekjast frá búskap.

Sauðfjárrækt er grundvöllur byggðar í ákveðnum landshlutum sem mun bresta ef ekkert er að gert í þeim bráðavanda sem greinin stendur nú frammi fyrir.

Þessi staða snertir ekki einungis bændur heldur líka samfélögin í kringum sveitirnar því fjöldi afleiddra starfa eru í kringum sauðfjárbúskap sem verða líka í uppnámi og ekki verður auðvelt að fylla það skarð sem verður í atvinnutækifærum ef rekstrargrundvöllur sauðfjárbúskapar hrynur. Þá eru brostnar forsendur fyrir búsetu margra og byggðaröskun óhjákvæmleg á þeim svæðum sem hafa treyst á sauðfjárbúskap.

Ég óskaði eftir fundi í atvinnuveganefnd fyrir skemmstu til þess að ræða þessa alvarlegu stöðu sem upp er komin vegna mikils birgðavanda sem kemur til vegna þess að markaðir hafa lokast erlendis, m.a. vegna viðskiptabanns Rússa og sterks gengis krónunnar. Nýgerður búvörusamningur hefur ekki bein áhrif á þessa stöðu, en vissulega voru á honum margir gallar, t.d. framleiðsluhvatar sem byggðust á óraunhæfum væntingum um mikla sölu á lambakjöti erlendis sem ekki er í hendi.

Fyrir atvinnuveganefnd hafa komið hagsmunaaðilar og landbúnaðarráðherra og ljóst er að við megum engan tíma missa ef stjórnvöld ætla að koma til liðs við sauðfjárbændur í þessum miklu og vonandi tímabundnu erfiðleikum sem greinin stendur frammi fyrir.

Lausnir eru til, beitum þeim sem fyrst

Sauðfjárbændur hafa lagt fram sína tillögu að lausn sem er að mörgu leyti skynsamleg en langt því frá sársaukalaus fyrir bændur og ráðherra hefur viðrað sínar hugmyndir og hyggst leggja þær fram sem fyrst. Það er sem sagt komin hreyfing á málið, en gagnrýna má að ekki hafi verið gripið til aðgerða miklu fyrr þegar vandinn blasti við í vor og ráðherra var þá gerð grein fyrir birgðastöðunni og þeim vanda sem af henni stafaði. Orsakirnar eru fyrst og fremst markaðsbrestur erlendis því sem betur fer hefur sala á lambakjöti aukist um 5 til 6% innanlands í ár.

Nú ríður á að stjórnvöld taki höndum saman við sauðfjárbændur með aðgerðum sem taki á þessum birgðarvanda og feli í sér tímabundna útflutningsskyldu. Sú aðgerð er ríkissjóði útlátaminnst, en mikilvægt er að aðrar aðgerðir sem gripið verður til stilli af framboð og eftirspurn á innanlandsmarkaði til framtíðar og að komið verði upp sveiflujöfnunarsjóði í greininni sem og að tengja gæðastýringu við sjálfbærni greinarinnar sem vinnur gegn gróðureyðingu og kjörlendi til sauðfjárræktar verði eflt enn frekar.

Innlend matvælaframleiðsla er keppikefli

Það er mikilvægt að gerðar verði ráðstafanir sem bæta stöðu bænda og byggðar í landinu til framtíðar og ná sem mestri samstöðu með aðkomu ríkisins og tryggja að stuðningur hins opinbera nýtist neytendum innanlands sem best.

Það er hagstæðast að framleiða sem mest af matvælum til eigin nota hér innanlands. Það tryggir matvælaöryggi,er umhverfisvænt dregur úr loftslagsmengun sem fylgir innflutningi á matvöru um langan veg. Bændur eru að framleiða góða og heilnæma vöru með lítilli sýklalyfjanotkun og aukaefnum í hreinu umhverfi í nálægð við neytendur og á góðu verði. Greinin skapar fjölda afleiddra starfa og það er hagur allra landsmanna að sveitirnar lifi og að þar byggist upp störf og gott mannlíf til framtíðar.

Núverandi staða er hjalli sem hægt er að yfirstíga og sauðfjárbúskapurinn á mikla möguleika til framtíðar í vöruþróun og markaðssetningu með sína góðu afurðir. Horfum því með bjartsýni fram á við fyrir hönd sauðfjárbænda og okkar sameiginlegu hagsmuna og vinnum að því að sauðfjárrækt verði áfram sterk stoð í byggðafestu landsbyggðanna.

 

Lilja Rafney Magnúsdóttir, alþingismaður NV kjördæmis.

Um uppreist æru

Þegar menn ganga erinda fyrir þá sem gerst hafa sekir um hræðilegustu glæpi gagnvart varnarlausum, er þeim ekki endilega annt um brotamanninn. Og það er ekki endilega víst að þeim sem greiða götu brotamannsins sé illa við fórnarlömb hans. Fleira kemur til.
Góður kunningi minn úr grunnskóla átti talsvert safn af vínilplötum. Föður hans sem lagði stund á viðskipti og var athafnamaður með góð sambönd, fannst koma til álita að sonurinn seldi aðgengi að safninu og yrði sér úti um aur. Það varð til þess að kunningi minn byrjaði að halda skipulagða skrá um plötusafnið. Föður hans gekk gott eitt til og það sama má segja um kunningjann, hann er góður maður og hefur látið gott af sér leiða. Umrætt utanumhald kunningja míns varð til þess að aðgengi okkar hinna að plötusafninu varð betra og ýtti undir áhuga á að skoða málið nánar, og gott ef hann seldi ekki eina og eina vínilplötu til vel valinna og færði til bókar samkvæmt skránni góðu.
Umrætt rifjaðist upp fyrir greinarhöfundi þegar það bar til tíðinda fyrir skemmstu að dæmdur maður fékk uppreist æru. Margir vel mæltir og ráðsettir aðilar greiddu götuna varðandi fyrrgreint málefni, og gengu helst til vasklega fram að mati margra, sé tekið mið af umfangi og eðli brotanna, en það kann að vera á misskilningi byggt. Og ekki má gera lítið úr því að eiga afturkvæmt í þjóðfélagið að lokinni afplánun refsingar. Nokkur leynd hvílir yfir umræddu ferli enn sem komið er, sem er vissulega bagalegt. Greinarhöfundur telur víst að gamli kunninginn eigi ekkert sameiginlegt með þeim er í hlut átti, nema hvatann til að halda skrá um tiltekin atriði og auðvelda aðgengi sitt og yfirsýn um efnið.  Sumt er bersýnilega óþarft að halda skrá um. Í sumum tilfellum blasir við að hvatar skipulagðrar starfsemi og sölumennsku búa að baki skráningu upplýsinga og skuggahliðar sölumennskunnar geta tekið á sig óhugnalegar myndir. Plató sagði að gjaldið sem góðir menn greiða fyrir skeytingarleysi sitt sé að vera stjórnað af vondum mönnum, og það má til sanns vegar færa. Sameinumst til góðra verka og tökum höndum saman um að hafna spillingu í okkar þjóðfélagi. Hlúa þarf að þeim sem um sárt eiga að binda og víst er að margur þarf að bæta ráð sitt.
Gunnar Árnason, félagi í VG

Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu

Rólegt sumar í ríkisstjórn

Samkvæmt vef stjórnarráðsins fundaði ríkisstjórn Íslands síðast þann 30. júní sl. þegar þetta er ritað hinn 10. ágúst. Sumarið hefur því sannarlega verið rólegt á þeim bænum, rúmir fjörutíu dagar liðnir frá síðasta fundi.
Sjálfsagt telja einhverjir þetta til marks um hvað allt sé nú í góðu gengi á landinu, engin vandamál eða aðkallandi verkefni sem takast þurfi á við. Bent hefur verið á, í öðru samhengi að vísu, að ríkisstjórnin sé svo að segja mynduð um ekki neitt og geti þar af leiðandi ekki slitnað á neinu. Taka má undir hvort tveggja að nokkru leyti en alls ekki öllu.
Er það raunverulega svo að ekki sé nein þörf á forustu um landsmálin? Eru engin þau viðfangsefni uppi sem kalla að minnsta kosti á að ríkisstjórn hittist og ræði málin?Hvað með að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra óski eftir fundi í ríkisstjórn til að ræða grafalvarlega stöðu sem blasir við sauðfjárbændum í haust og þar með byggð á heilum landsvæðum?Hvað með að ráðherra ferðamála óski eftir fundi til að ræða löngu tímabæra stefnumótun í greininni?

Hvað með að ríkisstjórnin hittist til að ræða stefnu sína í peningamálum í stað þess að ráðherrar tali í austur og vestur?

Hvað með að ríkisstjórnin hittist og kynni sér vel siðareglur ráðherra og þingmanna?

Hvað með fund um fiskeldisáformin þar sem við blasir upplausnar- og ófremdarástand?

Svona mætti lengi áfram telja. Nú getur að vísu margt verra hent eitt land en að léleg ríkisstjórn geri lítið. Belgar grínast gjarnan með það að þeim hafi vegnað vel þetta rúma ár sem þeir voru alveg án ríkisstjórnar sökum stjórnmálkreppu eða pattstöðu. En að gamni slepptu þá gengur slíkt ekki upp nema þá í skamman tíma og sá tími er glataður til uppbyggilegra verka. Ríkisstjórn sem ekki fundar sendir með því skilaboð um sjálfa sig sem segja meira en mörg orð.

Steingrímur J. Sigfússon
Höfundur er þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.