Sáttin rofin!

Stundum trúir maður ekki einhverju fyrr en maður tekur á því. Það átti við um mig sem er 1. varaformaður atvinnuveganefndar en nefndin hefur verið með til umfjöllunar þingsályktunartillögu um vernd og nýtingu landsvæða ,tillögu verkefnastjórnar 3.áfanga rammaáætlunar um að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk.

Um þá tillögu ríkir langt í frá sátt en hún hefur þó farið í gegnum þá faglegu ferla sem lög um Rammaáætlun kveða á um og er nú í umsagnarferli og í meðferð atvinnuveganefndar.
Formaður atvinnuveganefndar hefur ekki farið dult með áhuga sinn á því að kippa með í leiðinni 7 virkjanarkostum en 5 þeirra hafa ekki fengið þá málsmeðferð sem lög mæla fyrir um og 2 kostir voru ekki tilbúnir til ákvarðanartöku hjá verkefnastjórn þar sem faghópar höfðu ekki skilað af sér.

Þegar formaður nefndarinnar var farinn að kalla fyrir nefndina aðila til að fjalla um aðra virkjanarkosti en Hvammsvirkun sem var þar til umfjöllunar þá fór vissulega að renna á mann tvær grímur um að honum væri full alvara með að taka með í leiðinni aðra virkjanarkosti sem ég tel að við höfum ekkert umboð til að gera miðað við málsmeðferðarreglur laga um rammaáætlun.

Hvað gengur mönnum til með slíkum vinnubrögðum sem kalla á að allt rammaáætlunarferlið verður í uppnámi og sú mikla samstaða sem náðist á Alþingi á síðasta kjörtímabili með samþykkt löggjafar um rammaáætlun er hent fyrir róða.
Það er eðlilegt að mönnum greini á um vernd og nýtingu landsvæða en mikilvægt er að virða þá verkferla og leikreglur sem við höfum sett okkur sjálf og okkur er treyst til að vinna eftir.

Núverandi ríkisstjórn hefur ekki farið í grafgötur með áhuga sinn á áframhaldandi uppbyggingu stóriðju í landinu sem kallar á auknar virkjanaframkvæmdir og hefur hún ekki látið náttúruverndarsjónarmið trufla sig mikið hingað til.

Það er umhugsunarvert að í dag fer 80 % raforkuframleiðslu í landinu til stóriðju 15 % til annara fyrirtækja og aðeins 5 % til heimila landsins. Og á Suðurlandi þar sem stærstur hluti raforkuframleiðsu í landinu fer fram fer langstærstur hluti hennar til stórnotenda utan Suðurlands. Við eigum næga orku fyrir landsmenn til langrar framtíðar í dag og í þeim virkjanarkostum sem nú þegar eru í nýtingarflokki en það er spurning í hvaða starfsemi við viljum að orkan fari.
Það er því ekki skrýtið að íbúar á Suðurlandi spyrji sig hvort nýta megi náttúruauðlindir landshlutans með annað í huga en áframhaldandi uppbyggingu stóriðju.

Ferðaþjónustan hefur verið á mikilli siglingu uppávið undanfarin ár og ferðaþjónustuaðilar óttast að ef gengið er hart fram í virkjanaráformum á kostnað umhverfissjónarmiða muni það koma í bakið á okkur síðar meir og tek ég undir þær áhyggjur.
Við verðum að fara að venja okkur á að hugsa til lengri tíma í einu en ekki aðeins til eins kjörtímabils í senn og að hafa langtímasjónarmið að leiðarljósi en ekki stundar græðgi eins og núverandi stjórnarflokkar eru þekktir fyrir.
Hvernig ætlum við að skila landinu til næstu kynslóðar ? Ætlum við að vera búin að ráðstafa stærstum hluta auðlinda okkar varanlega óafturkræft svo komandi kynslóðir hafi ekkert val ?

Hvað með umhverfisvæna orkugjafa til þess að nýta á skipa og bílaflota landsmanna, hvað með þá staðreynd að nær allir ferðamenn sem koma til landsins koma hingað vegna náttúru landsins, hvað með samfélagsleg áhrif vegna umdeildra virkjanaframkvæmda og nýtingu orkunnar, hvað með hugmyndir um sæstreng til Evrópu og hærra orkuverð til landsmanna í kjölfarið ,hvað með hugmyndir um raflínur yfir Sprengisand sem spilla ósnortnu hálendi landsins ! Allt eru þetta spurningar sem við sem samfélag þurfum að komast að niðurstöðu um og fara eftir þeim leikreglum sem við höfum sett okkur og ástunda fagleg vinnubrögð.

Síðasta útspil formanns atvinnuveganefndar er ekki spor í átt til sáttar né faglegra vinnubragða því miður.

Lilja Rafney Magnúsdóttir þingmaður VG og 1. Varaformaður atvinnuveganefndar.

Á að skerða ferðafrelsi?

Á næstu dögum hyggst iðnaðarráðherra leggja fram margboðað frumvarp um náttúrupassa. Samkvæmt fréttum á hver Íslendingur að kaupa passa á 1500 krónur til að fá að horfa á Dettifoss, Gullfoss og hinar náttúruperlurnar sem hingað til hafa verið álitnar sameign þjóðarinnar.

Samtök helstu ferðaþjónustuaðila hafa lýst því yfir að þau leggist gegn þessum hugmyndum þar sem nýtt gjald á ferðamenn og eftirlit með þeirri gjaldtöku geti haft neikvæð áhrif á ferðaþjónustuna. Bent hefur verið á að áhrifin af því að selja inn á helstu náttúruperlur Íslands grafi undan þeirri ímynd Íslands sem ósnortið land sem mörgum áratugum hefur verið eytt í að byggja upp. Þá hefur verið gagnrýnt að náttúrupassafyrirkomulagið geri ráð fyrir því að lögreglan eða aðrir aðilar stundi eftirlit við náttúruvætti. Niðurstaða samtaka ferðaþjónustuaðila er að heillavænlegra sé að hækka gistináttaskatt.

En þessi rök ferðaþjónustunnar eru ekki einu rökin gegn þessum hugmyndum ráðherrans sem eru mjög á skjön við þær leiðir sem aðrar þjóðir hafa valið til að vernda viðkvæm svæði. Langflestar þjóðir hafa valið að sækja fé í gegnum hið almenna skattkerfi, með farseðlasköttum eða gistináttagjöldum. Náttúrupassinn verður líklega sýnidæmi um séríslenskar „lausnir“, þó ekki endilega til mikils sóma. Mestu máli skiptir þó að þetta sérstaka gjaldtökukerfi, sem mun kosta sitt, mun stangast á við almannarétt sem hefur verið tryggður í íslenskum lögum allt frá Jónsbók og þyrfti að afnema með lagabreytingu ef náttúrupassinn á að verða að veruleika.

Með náttúrupassanum hyggst Sjálfstæðisflokkurinn, sem eitt sinn þóttist vera boðberi frelsis, beinlínis skerða ferðafrelsi íslensks almennings, rukka alla fyrir að fara um landið og byggja upp bákn til að hafa eftirlit með skattheimtunni. Þvert á almannarétt hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins samþykkt að skerða ferðafrelsi almennings til að geta rukkað fólk um skatt, í raun lagt auðlindagjald á almenning í landinu. Það er því holur hljómur í öllu frelsistali Sjálfstæðisflokksins. Ljóst er að í þessum efnum mun það koma í hlut okkar hinna að verja einstaklingsfrelsið sem Sjálfstæðisflokkurinn þykist standa vörð um.

Katrín Jakobsdóttir

Í sýnd og reynd

Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi þess að vandað sé til verka í fjárlagavinnu hvers árs, enda ákvarða fjárlögin í raun meginstefnu stjórnvalda í öllum helstu málaflokkum. Fjárlögin hljóta að eiga að byggjast á vandaðri stefnumótun og löggjöf Alþingis í ólíkum málaflokkum. Því miður hefur skort talsvert upp á þetta í fjárlagavinnu þessa árs.

Munur á sýnd og reynd

Í ýmsum veigamiklum málum liggur fyrir yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar en henni er því miður ekki fylgt eftir með fjárveitingum á fjárlagafrumvarpi næsta árs. Sama má segja um gildandi löggjöf þar sem fjárveitingar fylgja ekki lögbundnum skyldum. Ekki er greitt með fimm hundruð nemendaígildum í Háskóla Íslands á næsta ári þó að engin stefna hafi verið mörkuð um annað en að skólinn eigi að taka á móti öllum sem uppfylla inntökuskilyrði. Landspítala-Háskólasjúkrahúsi er gert að henda út verkefnum því að sjúkrahúsið fær ekki nægilegt fé til að sinna öllu því sem honum er ætlað að sinna. Ríkisútvarpið fær ekki útvarpsgjaldið að fullu til sín og getur því ekki sinnt því hlutverki sem því er markað á nýlegri löggjöf frá 2013.

Þá má nefna að ríkisstjórnin starfar eftir svokallaðri aðgerðaáætlun um loftslagsmál, sem er mikilvægt tæki til að takast á við eitt mikilvægasta úrlausnarefni okkar samtíðar. Í áætluninni er meðal annars kveðið á um að efla skuli almenningssamgöngur en samt eru þær skornar niður í fjárlagafrumvarpinu. Í þróunarsamvinnuáætlun sem samþykkt var á Alþingi með öllum greiddum atkvæðum nema einu en samkvæmt henni áttu framlög Íslands að nema 0,35% af VÞT árið 2015, en samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að þetta hlutfalli lækki og verði aðeins 0,22%. Þetta er ekki heldur í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem sagt er að lögð verði áhersla á þróunarsamvinnu í utanríkismálum.

Innviðir grotna niður

Það er líka sérstakt áhyggjuefni hvernig fjárlagafrumvarpið grefur undan áætlun um uppbyggingu innviða samfélagsins sem almenn samstaða hefur verið um. Síðastliðið vor var lögð fram á Alþingi samgönguáætlun til fjögurra ára en hún er skorin niður um rúma þrjá milljarða króna í fjárlagafrumvarpinu. Fram hefur komið í fréttum að af þessum sökum telji vegamálastjóri að engin ný stór verkefni verði boðin út í vegagerð á næsta ári. Enn alvarlegra er að ekkert bólar á fjármunum til að byggja nýjan Landspítala, en þingsályktun þess efnis var samþykkt á Alþingi síðastliðið vor með öllum greiddum atkvæðum. Eins og flestir vita þolir endurnýjun húsnæðis LSH enga bið.

Matarskattsleikrit

Að lokum verður að nefna matarskattsleikritið sem almenningur fær núna að fylgjast með og minnir einmitt á einhvers konar sýndarveruleika. Í fjárlagafrumvarpinu sem dreift var í upphafi vetrar er kveðið á um að virðisaukaskattur á mat og menningu verði hækkaður úr 7% í 11%. Í glærukynningu fjármálaráðuneytisins um sama efni var síðari talan hins vegar sögð vera 12% í stað 11%. Gefin var út yfirlýsing í framhaldinu þar sem glærusýningin var sögð gilda en ekki þær upplýsingar sem fram koma í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Nú í gær bárust hins vegar þær fregnir að virðisaukaskatturinn yrði eftir allt hækkaður í 11% en ekki tólf.

Ef þetta verður raunin hlýtur maður að spyrja hvort hér hafi verið sett á svið leikrit til að ríkisstjórnarflokkarnir geti stært sig af því að hafa komið til móts við kröfur almennings í landinu þegar raunin er að gert var ráð fyrir hækkun í 11% allt frá upphafi. Að þessu spurði ég í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra nú í september og það væri nú dapurlegt ef rétt reyndist. Það er að minnsta kosti ekki til marks um traust vinnubrögð í þessu stærsta máli hverrar ríkisstjórnar, fremur en önnur þau dæmi sem ég hef hér nefnt.

Katrín Jakobsdóttir

Heilbrigðisþjónusta í almannaeigu og almannaþágu

Hvert sem ég fer hitti ég fólk sem hefur áhyggjur af innviðum samfélagsins, ekki einungis mótmælendur á Austurvelli heldur fólk við sín daglegu störf hér og þar í samfélaginu. Fólk hefur meðal annars áhyggjur af því að læknar flýi land, að rekstur Landspítalans sé kominn á ystu brún og að húsnæði hans sé að fyllast af myglu, músum og maurum. Það hefur líka áhyggjur af stöðunni í framhaldsskólum þar sem vísa á nemendum yfir 25 ára aldri á „önnur úrræði“ og það hefur áhyggjur af stöðu iðnnáms í ljósi þess að í fjárlagafrumvarpinu eru þurrkaðar út þær 150 milljónir sem ætlaðar voru til að styðja fyrirtæki og stofnanir til að taka iðnnema á samning í gegnum Vinnustaðasjóð. Og svo mætti lengi telja.

Góðir innviðir forsenda lífsgæða og frelsis

Gott samfélag þarf að hafa trausta innviði og það eru þeir sem hafa gert það að verkum að það er gott að búa á Íslandi. Innviðirnir eru forsenda lífsgæða og frelsis fólks. Til þess að fólk hafi frelsi til að rækta hæfileika sína, þróast og þroskast eftir þeim leiðum sem það vill sjálft þarf það að geta treyst á heilbrigðisþjónustu, menntakerfi, fjarskipti og samgöngur og alla hina þræðina í samfélagsvefnum.

Og eftir niðurskurð sem virðist eiga að halda áfram þrátt fyrir gerbreytta stöðu ríkissjóðs hefur fólk áhyggjur af innviðunum. Eitt af því sem fólk hefur áhyggjur af er áframhaldandi niðurskurður í samhengi við stefnu stjórnvalda um að auka einkarekstur. Það eru þekkt dæmi um það erlendis að skorið hefur verið niður í opinberri þjónustu til að fela arðbæra hluta hennar einkaaðilum í kjölfarið – undir því yfirskini að „bæta þjónustuna og gera hana hagkvæmari“.

Heildstæð þjónusta í almannaeigu

En það yfirskin stenst iðulega ekki skoðun. Þannig getur einkarekstur í heilbrigðiskerfinu leitt til aukins kostnaðar sjúklinga og almennt hefur einkarekstur í heilbrigðiskerfinu ekki dregið úr heildarkostnaði heldur þvert á móti aukið hann. Nýleg dæmi frá Bretlandi gefa þetta t.d. til kynna. Þá er það iðulega raunin að  kostnaðarsamasta þjónustan er áfram hjá hinu opinbera en einkaaðilarnir taka við hefðbundnari þjónustu og ódýrari með þeim afleiðingum að þjónustan verður ekki heildstæð. Aðaláhyggjuefnið er þó sú mismunun sem þetta kerfi hefur í för með sér þar sem sumir fá lakari þjónustu en aðrir.

Þetta þarf að hafa í huga þegar fjárframlög til grunneininga hins opinbera heilbrigðiskerfis eru skoðuð í sögulegu ljósi. Þar hafa sjúkrahúsin og heilsugæslan átt undir högg að sækja. Það er nauðsynlegt að rétta þá stöðu af og styrkja rekstrargrunn Landspítalans og heilsugæslunnar um land allt. Það er í takt við vilja landsmanna, margítrekaðar skoðanakannanir hafa sýnt það að yfirgnæfandi meirihluti Íslendinga vill heilbrigðisþjónustu í almannaeigu og almannaþágu. Því verður varla trúað að stjórnvöld ætli að ganga á svig við þann meirihluta.

Katrín Jakobsdóttir

Frelsið orðið að undanþágu

Mennta- og menningarmálaráðherra hefur sent skólameisturum framhaldsskóla bréf um að áhersla verði lögð á að stytta námsbrautir í þrjú ár. Ráðherrann hefur ennfremur látið hafa eftir sér að eitt verði yfir alla að ganga og skólar sem hafa skipulagt nám sitt út frá fjögurra ára námsbrautum fái engar „undanþágur“ enda sé búið að ákveða að framhaldsskólinn verði til þriggja ára.

Þetta gengur þvert á þá stefnu að skólar skuli hafa svigrúm til að móta sér sína sérstöðu en sú stefna var staðfest með lögum árið 2008 í tíð flokkssystur Illuga, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Raunar var lögunum beinlínis fylgt úr hlaði með þeim orðum að hér væri dregið úr miðstýringu, skólarnir myndu sjálfir skipuleggja sínar námsbrautir og skilgreina inntak stúdentsprófs og annarra prófa; enginn einingafjöldi var skilgreindur sem inntak stúdentsprófs og fjölbreytni var fagnað.

Ný aðalnámskrá sem kom út 2011 endurspeglar þetta sjálfstæði skóla. Á svipuðum tíma var sett tiltekið einingalágmark en skólum að öðru leyti falið að útfæra námsbrautir sem þeir hafa síðan gert hver af öðrum.

Nú kveður við nýjan tón. Farin er leið miðstýringar og skyndilega talað um undanþágur – þegar markmið laganna var einmitt fjölbreytni og því aldrei um að ræða að skólar fengju undanþágur heldur að þeir hefðu frelsi til að vera mismunandi. Þannig þyrftu nemendur ekki allir að velja sams konar leiðir.

Frelsið sem hinn nýi Sjálfstæðisflokkur predikar er frelsi fyrir hina fáu. Frelsi hinna fáu til að veiða fiskinn í sjónum, selja áfengi í sínum verslunum eða taka yfir rekstur almannaþjónustu og græða á henni en þegar illa gengur snúa aftur til ríkisins. Það frelsi er ekki frelsi einstaklingsins eða frelsi fagfólks til að byggja upp fjölbreytt skólastarf eins og ætlunin var með lögunum. Þegar til kastanna kemur snýst skólastefna flokksins um miðstýringu og valdboð þar sem engin virðing er borin fyrir gæðum menntunar og góðu skólastarfi um allt land. Kannski ekki að undra að hinn nýi Sjálfstæðisflokkur hafi hrapað í fylgi.

Ræða varaformanns á flokksráðsfundi

Minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar, sem mynduð var í ársbyrjun 2009, var varin vantrausti af framsóknarflokknum eins og allir muna. Framsóknarmenn höfðu þá nýlega valið nýjan formann eftir  nokkuð ör formannsskipti árin þar á undan. Nýi formaðurinn, sem þá sat utan þings og var ungur nýliði í stjórnmálum, virtist bæði kraftmikill og áhugasamur og tilbúinn verka. Verkefnin á þessum tíma voru ærin eins og flestir muna og auðvelt að finna kröftum ungra eldhuga farveg ef því var að skipta.

Formanninum unga og framsóknarflokknum stóð þá til boða bein og/eða óbein aðild að minnihlutastjórninni og þar með að leggjast á árarnar í þeim lífróðri sem róinn var fyrir íslenskt samfélag á þessum tíma.

En hann baðst undan því. Hann vildi ekki að framsóknarflokkurinn kæmi að þeim ákvörðunum sem þurfti að taka í kjölfar Hrunsins. Hann baðst svo sjálfur að lokum undan því að vera upplýstur um gang einstakra mála eins og hann gerði þó kröfu um í fyrstu. Hann virtist, ólíkt mörgum öðrum, gera sér þá grein fyrir  hversu erfiðleikarnir voru miklir og hvað lítið það yrði til vinsælda vaxið að takast á við þá. Því bakkaði hann út og leitaði skjóls.

Í stuttu máli baðst hann undan ábyrgð og hrökklaðist undan þegar honum stóð til boða að láta á sjálfan sig og framsóknarflokkinn reyna.

Það má fullyrða að fá dæmi eru ef nokkur um jafn óábyrga afstöðu stjórnmálamanns og í þessu tilfelli. Í þeirri stöðu sem Ísland og íslenskt samfélag var í ársbyrjun 2009 verður það að teljast meiriháttar pólitískur ræfilsskapur að skjóta sér undan ábyrgð með þeim hætti sem formaður framsóknarflokksins gerði í ársbyrjun 2009.

Nú situr framsóknarformaðurinn ungi í forsætisráðuneytinu sem leiðtogi í ríkisstjórn hægriflokkanna tveggja ef hægt er að tala um tvo flokka í þessu sambandi, svo líkir sem þeir eru að innræti.

Helstu verkefni og markmið ríkisstjórnar framsóknarflokksins eru að afmá öll þau spor sem vinstristjórnin setti á íslenskt samfélag kjörtímabilið eftir Hrun.

Það sjáum við í minnkandi vægi umhverfismála, breytingum á skattkerfinu, niðurskurði í velferðarmálum og almennu viðhorfi til samborgaranna, sérstaklega þó opinberra starfsmanna. Þar hafa framsóknarmenn gengið lengra en sjálfstæðismenn hafi látið sig dreyma um, jafnvel í sínum villtustu draumum. Hafi þó báðir flokkar jafna skömm fyrir.

Ríkisstjórn hægriflokkanna undir forystu framsóknarflokksins er mögulega versta ríkisstjórn sem setið hefur á Íslandi. Ríkisstjórnin og þinglið hennar hefur notfært sér erfiða fjárhagsstöðu ríkisins til að keyra harðlínustefnu í efnahagsmálum og velferðar- og menntamálum. Í skjóli erfiðleikanna hafa stjórnvöld skorið niður langt umfram þörf til samneyslunnar á sama tíma og tekjum frá efnameiri einstaklingum, auðmönnum og fyrirtækjum er hafnað. Samanlagt munu skattbreytingar ríkisstjórnarflokkanna leiða til tekjutaps ríkissjóðs upp á um 100 mia.kr. á kjórtímabilinu, hið minnsta.

Á sama tíma á að greiða úr ríkissjóði um tugi milljarða króna inn á verðtryggð útlán fjármálastofnana í gegnum sk. leiðréttingu. Þannig munu fjármálastofnanir fá allt sitt greitt upp í topp, vexti, dráttarvexti, vanskil og söfnunarreikinga úr ríkissjóði á meðan blóðugum niðurskurði er beitt í velferðar -og menntamálum. Fjármálastofnanir fá jafnvel í gegnum þessa stóru millifærslu greidd útlán sem þau höfðu áður fallist á að afskrifa, beint úr ríkissjóði. Enda mala þessir aðilar við fætur húsbænda sinna, saddir og sælir.

Áhrif efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar hafa heldur ekki látið á sér standa. Einkaneysla eykst langt umfram spár og verðmæti útflutnings stendur ekki undir innflutningi. Við vitum öll að það er ekki verst setti hópur samfélagsins sem eykur neyslu sína nú eða gengur á gjaldeyrisforða landsins. Það er annar hópur. Það er markhópur hægristjórnarinnar, hópurinn sem fær stærsta hluta millifærslunnar úr ríkissjóði og mest þó þeir sem tróna á toppi tekju- og eignalistans, þeir sem fá auðlegðarskattinn felldan niður upp á marga milljarða króna.

Á sama tíma á svo að hækka matarreikninginn hjá almenningi ásamt öðru sem fólk þarf til að geta átt eðlilegt líf.

Allar aðgerðir ríkisstjórnar framsóknar og sjálfstæðisflokks miða því fyrst og síðast að því að auka velsæld þeirra sem best standa.

Það eina sem almenningi er ætlað, fjölskyldunum í landinu, eru mótvægisaðgerðir, t.d. með því að lækka gjöld af sjónvörpum, ísskápum og Lexusum.

Reyndar er það merkilegt hvað mikið af aðgerðum ríkisstjórnarinnar kallar á miklar og stundum nær óskiljanlegar mótvægisaðgerðir. Það er eins og allt sem þau geri hafi svo neikvæð áhrif að það þurfi mótefni við því rétt eins og um einhvers konar sjálfsofnæmi sé að ræða.

Auðvitað á þessi ríkisstjórn að fara frá. Hún er rúin öllu trausti. Allar hennar aðgerðir eru dæmdar til að mistakast og fá háðulega og vonda útreið svo til allra umsagnaraðila, almennings og fjölmiðla – utan Morgunblaðsins að sjálfsögðu.

En hefur þá allt verið unnið fyrir gýg? Hefur þeim þá tekist að gera að engu það sem áður hafði áunnist? Auðvitað ekki.

Það góða er að nú hafa verið dregnar skýrari línur á milli vinstri og hægri í íslenskum stjórnmálum. Kjósendum hefur verið boðið upp á val um leiðir.

Það  vekur einnig athygli að allt það versta sem hægriflokkarnir hafa séð í verkum vinstristjórnarinnar er meira og minna verkefni og áherslur okkar Vinstri grænna.

Í því sambandi nægir að benda á umhverfismálin sem í dag snúast nær eingöngu um að afturkalla allt það sem við stóðum fyrir. Skattamálin, sem ég hef áður nefnt, og síðast en ekki síst menntamál sem eru komin í algjört uppnám.

Glórulausar fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um styttingu náms á framhaldsskólastigi og takmörkun á aðgengi að námi er mesta aðför sem gerð hefur verið að skólakerfinu á Íslandi. Í einu vetfangi  á að fækka nemendum á framhaldsskólastigi um fjórðung og takmarka aðgang annarra að námi. Þetta mun ekki gerast án pólitískra átaka enda um gríðarlega samfélagslega breytingu að ræða langt inn í framtíðina.

Ég vakti athygli á því í umræðum um frumvarp til laga um opinber fjármál sem unnið var á síðasta kjörtímabili og núverandi fjármálaráðherra hefur lagt fram á Alþingi að þar er áfram gert ráð fyrir því að innleiða kynjaða hagstjórn við fjárlagagerðina. Það er verkefni sem við lögðum upp með fyrir fimm árum og hefur vaxið með hverju árinu. Það er rétt að hrósa fjármálaráðherra sjálfstæðisflokksins fyrir að halda áfram með þetta verkefni, enda er árangurinn af því farinn að koma í ljós, þó margir hafi orðið til þess að hæðast að þessu í upphafi.

Enda verður nú að segjast eins og er að það er þó þrátt fyrir allt af og til hægt að halda uppi málefnalegri rökræðu við formann sjálfstæðiflokksins á meðan það virðist ekki vera nokkur lífsins vegur við aðra.

Þessi mikla sveifla á milli þess sem við í vinstristjórninni lögðum áherslu á og þess sem hægrimenn keyra nú áfram, á að gefa okkur vígstöðu til að takast á við hægri öflin um leiðir og sömuleiðis færi á að rökræða við kjósendur, almenning í landinu, um hvers konar samfélagsgerð við viljum skapa.

Hulda Þórsisdóttir, lektor í stjórnsýslufræðum, flutti athyglisvert erindi um vinstri og hægri stjórnmál á flokksráðsfundi okkar sl. sumar. Erindi hennar byggðist á íslenskri kosningarannsókn um afstöðu kjósenda til flokka og flokkanna til þeirra sjálfra, ef svo má segja.

Í stórum dráttum var niðurstaða þessarar rannsóknar sú að átakalínur vinstri og hægri í íslenskum stjórnmálum hverfast um umhverfismál, einkarekstur og efnahagslegan jöfnuð. Það var í því síðastnefnda, þ.e. efnahagslegum jöfnuði sem Vinstri græn skoruðu hæst allra flokka og sjálfstæðisflokkurinn naut minnst trausts. Þetta kom mörgum á óvart en má að mínu mati að stórum hluta rekja til árangurs sem náðist í efnahagsmálum á síðasta kjörtímabili þar sem við gegndum lykilhlutverki. Þrátt fyrir erfiðleika og lífskjaraskerðingu í kjölfar Hrunsins áttuðu flestir sig á því að aðgerðir okkar voru til þess ætlaðar að auka jöfnuð og færa þyngri byrðar á herðar þeirra sem gátu borið þær af hinum sem veikari voru.

Það vakti marga einnig til umhugsunar að samkvæmt þessari sömu rannsókn höfðu Vinstri græn tapað stöðu sinni í umhverfismálum yfir til Bjartrar framtíðar sem þó hefur ekki verið sérstaklega áberandi í þeim málaflokki á stuttum líftíma sínum heldur siglt lygnan sjó.

Ég nefni þetta tvennt hér úr erindi Huldu sem dæmi um að skilin á milli vinstri og hægri eru enn skýr þótt margir vilji halda öðru fram en einnig að trúverðugleiki flokka í einstökum málum getur sveiflast til eftir því hvernig á málum er haldið. Skiljanlega.

Ég er þeirrar skoðunar að við í Vinstri grænum verðum stöðugt að leita nýrra leiða við að hafa áhrif á samfélagið og jafnvel að breyta um áherslur varðandi afstöðu okkar til einstakra mála í þeim tilgangi að hafa áhrif. Þá er ég ekki endilega að tala um pólitíska afstöðu, enda höfum við haft góðan málstað fram að færa, heldur varðandi aðferðafræði við að vinna málum okkar fylgis.

Það er stundum sagt að við vinstrimenn séum prinsippfastari en fólk á hinum væng stjórnmálanna. Því lendum við oft í því að einstök afmörkuð mál, stór sem smá, yfirtaka önnur og skyggja á heildarmyndina. Það má vel vera eitthvað til í því. Við höfum tekist á um nokkur slík mál á síðustu árum og varpað með því skugga á heildarmyndina, stóru myndina um samfélagsgerðina sem við viljum öll á endanum ná fram. Við höfum einnig átt í erfiðleikum með að koma málum okkar á framfæri, tengja þau saman í eina órofa heild –þó færi til þess séu svo sannarlega fyrir hendi eins og fram kom hjá Huldu Þórisdóttur.

Þetta þurfum við að taka til skoðunar.

Á morgun verður haldið málþing um olíuleit og vinnslu í lögsögu Íslands. Vinstri græn tóku ríkan þátt í mótun leikreglna og samningagerðar um olíuleit á sk. Drekasvæði sem aðili að ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Með því náðum við að setja mark okkar á þá undirbúningsvinnu sem annars hefði kannski ekki orðið. Með sama hætti var undir okkar forystu í ríkisstjórn gert samkomulag um byggingu iðjuvers við Húsavík þar sem horfið var frá stefnu fyrri stjórnvalda um byggingu risaálvers með óheyrilegum kostnaði fyrir ríkissjóð í formi ríkisframlaga og lágs orkuverðs.

Í báðum þessum tilfellum er í grunninn um að ræða mál sem hafa mætt talsverðri andstöðu innan flokksins á liðnum árum, annars vegar olíuleit og hins vegar bygging iðjuvera.

Hér verðum við, eins og í öllum öðrum málum, annars vegar að móta afstöfðu okkar og stefnu og hins vegar hvernig við getum haft sem mest áhrif á framgang mála og endanlega niðurstöðu.

Ágætu félagar.

Það eru næg verkefni fyrir okkur á pólitíska sviðinu nú sem endranær eins og ég hef nefnt. Það er því mikilvægt að við þéttum hópinn eins vel og við getum og verðum virk í starfi flokksins um land allt. Það er að öllu leyti skiljanlegt að almenningur sé fráhverfur stjórnmálum eins og fram hefur komið í kosningaþátttöku sem og í félagsstarfi allra flokka. Það má hins vegar ekki leiða til þess að stjórnmálin verði eingöngu vettvangur stjórnmálamanna, þingmanna eða sveitarstjórnarmanna. Það er því mikilvægt að við virkjum okkur sjálf og tökum aðra með okkur í því markmiði að efla flokksstarfið og þátttöku í pólitískri umræðu. Það verður eitt af okkar stærstu verkefnum næstu misserin. Stjórnmál mega ekki bara fyrir þá sem lifa og hrærast í þeim frá degi til dags heldur fyrst og fremst og miklu frekar eiga stjórnmálin að vera vettvangur okkar allra, hvaða störfum sem við gegnum og hvar sem við erum stödd á lífsleiðinni.

Mótvægisaðgerðir við ríkisstjórnina

Verandi nýkomin úr kjördæmaviku er þetta það sem kemur upp í hugann eftir fundi með sveitarstjórnarmönnum og heimamönnum í Norðvesturkjördæmi. Kjördæmið er að mörgu leyti ólíkt innbyrðis hvað atvinnu og samgöngur snertir en skilaboð og áherslur til okkar þingmanna voru gegnumgangandi Þessi: „ Leyfið því að standa og þróast áfram sem vel hefur tekist til og byggið áfram á þeim grunni þótt fyrri ríkisstjórn hafi komið því á legg og takið á með okkur íbúunum í uppbyggingu innviða samfélagsins.“

Menntun

Norðvesturkjördæmi hefur verið skilgreint með lágt menntunarstig og átak er í gangi í því að lyfta því upp með auknu samstarfi við símenntunarmiðstöðvar og framhaldsskóla á svæðinu um aukna menntun á vinnumarkaði. Dreifnám hefur víða byggst upp sem skipt hefur sköpum fyrir nemendur og eflingu byggða. Sá mikli niðurskurður sem beinist að fjarnámi, starfs- og verknámi og það að útiloka nemendur eldri en 25 ára frá framhaldsskólunum gengur þvert gegn því markmiði og einnig þeirri yfirlýstu stefnu að framhaldsskólarnir séu fyrir alla. Einn gamalreyndur sveitarstjórnarmaður hafði það á orði að ef ekki yrði snúið af þessari niðurrifsbraut þá yrði það héraðsbrestur fyrir svæðið.
Það eru orð að sönnu og sú fjárhags þumalskrúfa sem Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur verið settur í er annar brestur í héraði sem við þingmenn kjördæmisins verðum að vinda ofan af ásamt hollvinum skólans og tryggja skólanum ásættanlegan rekstrargrundvöll. Annað væri eyðilegging á því metnaðarfulla skólastarfi sem þar hefur byggst upp í gegnum árin.

Samgöngur

Mikill niðurskurður er til samgöngumála og þeir litlu fjármunir sem ætlaðir voru til nýframkvæmda fara í viðhald vega. Í kjördæminu er hlutfall héraðs- og tengivega mjög hátt og lélegir vegir standa íbúaþróun og uppbyggingu atvinnulífs víða fyrir þrifum hvort sem við horfum til ferðaþjónustu eða uppbyggingu fiskeldis. Stórframkvæmdir eins og Vestfjarðarvegur 60 og Dýrafjarðargöngin eru í uppnámi þar sem ekki hefur verið tryggt fé til framkvæmdanna. Brýnar framkvæmdir eins og endurbætur á Skagastrandarvegi og Þverárfjalli bíða úrlausnar en þar er umferðin orðin mikil og umferðaröryggi í hættu.
Niðurskurður til innanlandsflugs og hafnarframkvæmda kemur hér til viðbótar og orðaði einn sveitarstjórnarmaður það svo snyrtilega að framlag í hafnarbótasjóð væri brandari.
Innanlandsflugið er ekkert annað en almenningssamgöngur og niðurskurður til flugvalla og ríkisstyrktra leiða veldur ótta um mikla þjónustuskerðingu til þeirra staða sem þurfa að reiða sig á öruggar flugsamgöngur.

Sameining heilbrigðisstofnana og sýslumannsembætta

Mikillar óánægju gætti vegna lítils samráðs við sveitarstjórnarmenn um sameiningu þessara stofnanna og að ekki væri tekið tillit til málefnalegrar gagnrýni og tillagna heimamanna um þessa málaflokka sem skipta svo miklu máli fyrir búsetu og þjónustustig. Dregið var til baka það loforð að löglærður aðili yrði til staðar í þeim útibúum þar sem sýslumaður sæti ekki.
Ekkert hefur heldur frést af ráðgefandi stjórn sem átti að setja á fót vegna sameiningar Heilbrigðisstofnana né heldur var haft samráð við heimamenn svo ekkert liggur fyrir um hvernig skipta á fjármagni á milli stofnana eða hvernig þjónustustigið verður á hverjum stað.

Fjarskipti og orkumál

Algjör samhljómur var á milli sveitarstjórnarmanna um að góð fjarskipti og raforkuöryggi væri undirstaða þess að viðhalda og efla búsetu. Þar er verk að vinna og óásættanlegt að bilun í gömlum búnaði valdi algjöru sambandsleysi í langan tíma eins og gerðist á Vestfjörðum nýlega. Loforð stjórnvalda um að bæta þar úr er létt í vasa ef ekki fylgir nægt fjármagn til framkvæmda. Tryggja verður að allir landsmenn sitji við sama borð hvað varðar öryggi í fjarskiptum og afhendingaröryggi rafmagns og jöfnun orkuverðs. Norðvesturkjördæmi á þar langt í land og þær tillögur um jöfnun á dreifingu rafmagns sem boðaðar eru sleppa stóriðjunni og stórfyrirtækjum alfarið við að greiða til jöfnunar orkuverðs. Niðurgreiðslur til húshitunar eru alltof lágar og við bætist hærri virðisaukaskattur á rafmagn og heitt vatn sem er ekki á bætandi og kaldar kveðju til svokallaðra kaldra svæða með hátt orkuverð.

Ríkið þarf að taka á með landsmönnum

Niðurskurður á Sóknaráætlun landshlutanna og á Framkvæmdasjóði ferðamannastaða er ekki til þess fallinn að létta róður þeirra staða sem hafa verið að byggja upp eftir Hrun og treyst á ríkisvaldið að standa við sinn hlut. Hækkun virðisaukaskatts á matvöru bitnar líka enn frekar á íbúa þeirra svæða þar sem flutningskostnaður er mikill og matvara dýrari en þar sem aðgengi er að lágvöruverslunum.
Það er því ekki að undra að maður spyrji sig „ Hvaða mótvægisaðgerðir duga til að opna augu ríkisstjórnarinnar fyrir því að nú þurfi að snúa vörn í sókn með landsmönnum í öflugri uppbyggingu innviða samfélagsins?“ Árangur erfiðra aðgerða í kjölfar Hrunsins má ekki glatast. Hann á að skila sér í bættum hag allra landsmanna en ekki bara sumra!

Lilja Rafney Magnúsdóttir, alþingismaður Norðvesturkjördæmis

Framhaldsskólar landsbyggðanna og fjárlögin

Það er ekki að ástæðulausu að ég hef sagt að fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins vegna ársins 2015 sé landsbyggðarfjandsamlegt. Það er ótal margt sem hægt er að fjalla um í því sambandi og í raun merkilegt að Framsóknarflokkurinn, sem talar mikið um byggðastefnu, ákveður að taka heila stofnun og flytja út á land en á sama tíma sker Sjálfstæðisflokkurinn markvisst niður í framhaldsskólum landsins og fækkar með því störfum.

En hvað þýðir þetta í raun og veru.

Ég hef nærtækt dæmi úr minni heimabyggð þar sem hér er fjögurra ára gamall skóli Menntaskólinn á Tröllaskaga. Það var ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar, með Katrínu Jakobsdóttur sem menntamálaráðherra, sem hafði kjark í miðju Hruni árið 2010 og stofnaði Menntaskólann á Tröllaskaga.
Skólinn starfar eftir nýjum lögum um framhaldsskóla sem gefa aukið svigrúm í námsvali. Námið er metnaðarfullt með fjölbreyttum kennsluháttum sem er til þess fallið að virkja nemendur og auka sjálfstæði þeirra. Skólinn er líka hluti Fjarmenntaskólans sem er samstarf framhaldsskóla um list- og starfsnám. Rós í hnappagatið fékk skólinn á þessu ári þegar hann hlaut titilinn fyrirmyndarstofnun SFR.

Samfélagsleg áhrif

Eins og gefur að skilja breyttist nærsamfélagið mikið með tilkomu skólans og hefur hann vaxið mun hraðar en flestir áttu von á og í dag eru nemendur á þriðja hundraðið. Í stað þess að nemendur á hinum hefðbundna framhaldsskólaaldri hverfi úr samfélaginu eins og áður var, og oft á tíðum fjölskyldur þeirra með, nýtur samfélagið þess að hafa þá heima. Það hefur svo aftur áhrif á m.a. menningarlífið og verslun og þjónusta styrkist. Að ég tali nú ekki um fjölgun háskólamenntaðra starfsmanna sem annars hefðu síður átt hér tækifæri. Skólinn á mikið samstarf við fyrirtæki bæði innan og utan heimabyggðar sem hefur orðið til þess að nemendur sjá fleiri tækifæri til starfa að loknu námi á svæðinu.
En tilkoma Menntaskólans á Tröllaskaga hefur líka haft þau áhrif að eldri nemendur, sérstaklega konur, hafa fengið tækifæri sem þeir annars hefðu ekki haft. Stór hluti þeirra hefði ekki getað hafið nám aftur nema að flytja í burtu og það er ekki á allra færi né heldur er vilji til þess.

Niðurskurðarhnífurinn – byggðapólitíkst mál

En nú ætlar menntamálaráðherra að sækja að landsbyggðarskólunum, skera niður fjarnám og vísa eldri nemendum inn í símenntunarmiðstöðvar eða háskólabrýr. Þessi möguleiki hentar bara alls ekki öllum og er í öllu falli miklu kostnaðarsamari og fyrir marga ekki framkvæmanlegur vegna fjölskyldu- eða fjárhagsaðstæðna.
En með því að taka þessa þætti frá litlu framhaldsskólunum er verið að veikja innviðina svo að námsúrvalið verður takmarkaðra þar sem 5 nemendur til eða frá geta skipt máli um hvort áfangi er kenndur eða ekki. Það þýðir svo fækkun kennara og lægra menntunarstig. Er undirrótin kannski sú að gera litlu skólana smá saman óstarfhæfa þannig að þeir verði lagðir af eða sameinaðir þeim stærri? Er það stefna Sjálfstæðisflokksins?

Látum raddir heyrast

Á sama tíma og fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins segir ríkissjóð vera að rétta úr kútnum ákveður hann ásamt menntamálaráðherra að sækja að landsbyggðarskólunum. Er þetta byggðapólitík Sjálfstæðisflokksins?
Ég hvet alla en ekki síst sveitarstjórnarfólk, sérstaklega úr röðum ríkisstjórnarflokkanna, að láta í sér heyra og standa vörð um landsbyggðarskólanna. Þannig höldum við störfum í heimabyggð og nemendum og þeim sköpunarkrafti sem þeim fylgir.
Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir
Þingmaður VG

Ráðalaus ríkisstjórn!

Allt virðist ætla að verða þessari ríkisstjórn að ógæfu. Það er eins og að hún sé ekkert í tengslum við almenning í landinu og ákvarðanatökur hennar lýsa skilngsleysi og skeitingarleysi á kjörum þess hluta þjóðarinnar sem þarf að hafa sig allan við til að ná endum saman. Auðveldara reynist henni að sýna samstöðu með þeim efnameiri og stórútgerðarfyrirtækjum landsins sem vafin eru í bómul og hlíft við samfélagslegri ábyrgð með því að greiða ekki sjálfsagða skatta og auðlindarrentu. Samráð virðist ekki vera til í hennar orðabók hvorki við stjórnarandstöðu,sveitarfélög né aðila vinnumarkaðarins.

Hvað skyldi nú vera innlegg ríkisstjórnarinnar í kjarasamningsviðræður sem framundan eru á almenna vinnumarkaðnum ? Jú það er hækkun á virðisaukaskatti á matvæli en láglaunafólk ver stórum hluta tekna sinna í matarinnkaup. Þá er það hækkun virðisaukaskatts á rafmagn og heitt vatn sem leggst þungt á svokölluð köld svæði sem oftar en ekki eru láglaunasvæði.

Bótatímabil atvinnuleysisbóta er stytt úr 3 árum í 2,5 ár og stórlega dregið úr framlögum til vinnumarkaðsmála og nokkrum útibúum Vinnumálastofnunar er lokað út um land. Hvert á þetta fólk að fara segja sig á sveitina ? Framlög til framhalds og vinnumarkaðsfræðslu í gegnum Vinnustaðanámssjóð eru skorin niður sem og námstækifæri fyrir atvinnuleitendur.

Framhaldsskólunum er ekki gert kleift að taka við eldri nemendum sem hafa hafið nám að nýju í gegnum ýmis úrræði eins og „Nám er vinnandi vegur“. Möguleikar fólks á vinnumarkaði til að sækja nám í framhaldsskólum eru þar með skertir mikið og framlag til framhaldsfræðslu fyrir fólk með litla formlega menntun er skert mikið. Símenntunarstöðvar eru skornar niður við trog. Er það ekki þjóðfélagslega hagkvæmt að fólk hafi tækifæri til að afla sér menntunar á öllum aldri til að styrkja stöðu sína á vinnumarkaðnum í framhaldinu ? Ég hefði haldið það.

Áfram eru boðaðar álögur á sjúklinga með mikilli hækkun á lyfja og lækniskostnaði. Ekkert bólar á byggingu nýs Landspítala þó þörfin sé brýn og uppsagnir og flótti heilbrigðisstétta haldi áfram ef ekkert verður aðgert.

Tillögur Vinstri grænna um að fjármagna byggingu nýs Landspítala með auðlegðarskatti liggja fyrir og ríkisstjórnin hefur það í hendi sér hvort þjóðin fái nýjan Landspítala sem þjónar nútímakröfum um hátækni og góða aðstöðu fyrir sjúklinga og starfsfólk.
Framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrgði lífeyrissjóða er skert um 20 % á ári næstu fimm árum. Þetta mun koma mjög illa við þá sjóði sem hafa mikla örorkubyrgði og mun skerða lífeyrisréttindi þessara sjóðfélaga mikið til framtíðar.

Stjórnvöld ákveða einhliða án nokkurs samráðs að falla frá þríhliða samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um fjármögnun á Virk starfsendurhæfingarsjóði sem skerða mun möguleika fólks sem lent hefur í alvarlegum slysum eða veikindum á að komast aftur út á vinnumarkaðinn. Ekki er gert ráð fyrir neinum auknum fjármunum til að mæta mikilli þörf fyrir úrbætur í húsnæðismálum, hvorki í almenna húsnæðiskerfinu eða félagslega kerfinu.

Einhverjum þætti þessi listi Ríkisstjórnarinnar sem innlegg inn í komandi kjarasamningsviðræður vera mikill eldiviður í harðar deilur á vinnumarkaðnum .

Samt er þetta ekki tæmandi listi í þeirri aðför að launafólki sem birtist í fjárlögum fyrir árið 2015.
Á sama tíma velur hún að lækka skatta á eigna og hátekjufólk og afsala sér tekjum af stórútgerðinni í veiðigjöldum.

Hvað gengur Ríkisstjórninni til vill hún rífa í sundur alla sátt í landinu um að eftir erfiðan niðurskurð í kjölfar Hrunsins eigi viðsnúningur í efnahags og atvinnulífi þjóðarinnar að sjálfsögðu að koma almennu launafólki til góða og nýtast til uppbyggingar í heilbrigðis,velferðar og menntakerfinu.

Þessi Ríkisstjórn er á hættulegri vegferð og við Vinstri græn munum beita okkur að fullum krafti við að koma í veg fyrir þá eyðileggingar starfsemi sem hér er á ferðinni.

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþimgismaður VG