Þorpin okkar

Það eiga margir rætur sínar að rekja til sjávarþorpanna vítt og breitt um landið, þorp sem kúra undir fjallshlíðum eða eru við víkur og voga. Þau hafa orðið til og byggst upp vegna hagstæðrar legu sinnar við sjó og góðs aðgengis að gjöfulum fiskimiðum og í framhaldinu hefur byggst upp góð hafnaraðstaða til að sinna sjávarútvegnum ásamt vöru og þjónustuviðskiptum.

Þessi sjávarþorp eiga sér mikla sögu og þar hefur lífið ekki bara verið saltfiskur, þar hefur menning og nýsköpun blómstrað og margir andansmenn vaxið úr grasi , lifað og starfað
m.a.rithöfundar,tónlistarmenn,leikarar,frumkvöðlar, vísindamenn,læknar , skólafólk og stjórnmálamenn hafa talið sér það til tekna að hafa vaxið úr grasi og þroskast í sjávarþorpi.

Hin seinni ár hefur byggð í mörgum sjávarþorpum farið hnignandi og greinir mönnum á hverju er um að kenna , er það eingöngu hinn mikli sogkraftur til þéttbýlisins sem ræður för eða eru það fleiri þættir og mannana verk sem vegur þar þyngst. Ég er ekki í nokkrum vafa um það sem þorpari sjálf að þetta hvortveggja hefur mikið að segja og margir samspilandi þættir eru orsakavaldar. Stærsti orsakavaldurinn er hið niðurnjörfaða kvótakerfi sem lýtur eingöngu lögmálum markaðarins að því leyti að hinir stóru og sterku gleypa hina minni í greininni með tímanum og samfélagsleg sjónarmið ,frumbyggjarétturinn og starfsöryggi íbúa þorpanna er haft að engu og kastað út í hafsauga.

Einn góðan veðurdag er staðan sú að sjávarþorpin sem iðuðu af mannlífi og nægri atvinnu standa frammi fyrir því að þau megi ekki stunda sjósókn lengur, fiskvinnsla leggst af og þjónustuaðilar hverfa og önnur opinber starfsemi fjarar út smátt og smátt. Búið er að mergsjúga allt fjármagn í burtu svo að þeir sem eftir sitja hafa ekkert fjármagn né lánstraust til þess að skapa sér atvinnu eða gera eitthvað annað. Þannig birtist hinn kaldi veruleiki einu þorpi í dag og öðru á morgun og enginn veit hver verður næstur.

Er þetta sú byggðaþróun sem við viljum sem þjóð að sjávarþorpin okkar hringin í kringum landið standi frammi fyrir að þau dagi uppi með sýna menningu, fjölbreytt mannlíf og menningararf og sögu. Ég segi Nei ! Það getur ekki verið að við séum svo skammsýn að við ætlum að kasta fyrir róða öllum þeim mannauði og verðmætum sem skapast hafa í hverju sjávarþorpi það væri glapræði. En tíminn er naumur og byggðastefna liðinna ára hefur verið ómarkviss og handahófskennd og birtst í skammtímalækningum og plástrum hér og þar í stað þess að þora eða vilja taka á meininu sjálfu sem er að tryggja undirstöður þorpanna með aðgengi að fiskimiðunum og binda aflaheimildir varanlega við byggðirnar. Ég vil umbylta kvótakerfinu öllu en byggðafesta aflaheimilda við þessi þorp er aðgerð sem á strax að taka út fyrir sviga og fólk úr öllum flokkum á að sammælast um að framkvæma. Vilji er allt sem þarf ! Önnur brýn byggðamál eins og samgöngur,jöfnun búsetuskilyrða , góð heilbrigðis og menntunarskilyrði óháð búsetu verður áfram að berjast fyrir en undirstaðan verður að vera til staðar svo hægt verði að auka fjölbreytni í atvinnulífinu með góðri háhraðatengingu og ótal tækifærum í ferðaþjónustu og annari nýsköpun s.s. þjónustu við sjávarútveginn.

Sá mikli vandi sem íbúar Þingeyrar og Flateyrar standa nú frammi fyrir í atvinnumálum og glímt er við að leysa er ekkert einsdæmi og ekki fólkinu þar að kenna heldur ranglátu fiskveiðistjórnarkerfi sem stjórnmálamenn bera ábyrgð á og verða að gangast við og viðurkenna og grípa til varanlegra aðgerða ekki í formi ölmusu eða styrkja heldur að færa aftur réttinn til byggðanna til að sækja sjó og bjarga sé á eigin forsendum. Frumbyggjarétt þessara byggða á að virða og atvinnuréttindi íbúanna. Núverandi kynslóð skuldar líka forfeðrum sýnum sem byggðu upp þessi þorp með dugnaði og framsýni að skila aftur því sem frá sjávarbyggðunum hefur verið tekið með ákvörðun Alþingis það er „Lífsbjörginni“ !

Lilja Rafney Magnúsdótir alþingismaður Vinstri grænna Norðvesturkjördæmi.

Heilbrigð skynsemi ráði

Það er fagnaðarefni að samningar hafi náðst í læknadeilunni. Hvert sem ég kom á meðan deilan stóð yfir varð ég vör við þungar áhyggjur, ekki síst vegna þess að fólki fannst velferðarkerfinu og þar með undirstöðum samfélagsins ógnað. Nú blasir við að í kjölfarið munu ýmsir hópar gera harðari kröfur um kjarabætur í takt við kjarabætur lækna sem er flókið úrlausnarefni þegar vilji er til að viðhalda hinum efnahagslega stöðugleika. Það breytir því ekki að stöðugleiki snýst um fleira en kaup og kjör og áherslan á stöðugleika má ekki verða til þess að viðhalda eða jafnvel auka misskiptingu í samfélaginu. Þá má ekki gleyma því að stjórnendur fyrirtækja fengu ríflegar hækkanir í fyrra en venjulegir launamenn sættu sig við litlar hækkanir í nafni stöðugleika. Þessu þarf að snúa við í komandi kjarasamningum.

Yfirlýsing stjórnvalda og lækna í kjölfar samninga vekur hins vegar upp ýmsar spurningar. Vissulega er gott og þarft að auka framlög til heilbrigðisþjónustu og ekki vanþörf á, þótt ekki væri nema af lýðfræðilegum ástæðum. Um það ætti að geta náðst samstaða. Hins vegar vekur það undrun að stjórnvöld lýsi því yfir að opna þurfi fyrir „fjölbreytt rekstrarform“ í heilbrigðiskerfinu. Nú er það svo að ýmsir þættir íslenska heilbrigðiskerfisins eru ekki reknir af hinu opinbera og enginn skortur á fjölbreytni þar. Ekki er því hægt að túlka þessa yfirlýsingu öðruvísi en sem sérstakan vilja stjórnvalda til frekari einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu án þess að það sé rökstutt sérstaklega.

Rannsóknir hafa sýnt að félagslega rekin heilbrigðiskerfi tryggja besta aðgengið að þjónustunni, besta lýðheilsu og eru fjárhagslega hagkvæmust. Einu rökin fyrir því að auka vægi einkarekstrar er pólitísk hugmyndafræði eins og einn af stofnendum og eigendum Sinnum ehf. kynnti eftirminnilega á dögunum. Tók hún þá Albaníu sem dæmi um land þar sem konur gætu valið ólíka fæðingarþjónustu en láðist að nefna að þar er ungbarnadauði margfalt meiri en hér óháð öllu vali.

Það er ógnvænlegt ef pólitískt einkarekstrarofstæki á að vera sterkara en heilbrigð skynsemi og raunverulegur árangur í heilbrigðismálum. Góð heilbrigðisþjónusta er samfélagsleg verðmæti sem við eigum að eiga saman. Hún á ekki að vera gróðavegur einkaaðila á kostnað annarra í samfélaginu. Í þessu kerfi þarf að standa vörð um jöfnuð og réttlæti. Við eigum ekki að fylgja fordæmi Albaníu.

Opnir fundir um atvinnumál á Flateyri og á Þingeyri

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður Vinstri grænna heldur opinn fund í Grunnskólanum á Flateyri í dag kl. 18 til að ræða þá alvarlegu stöðu sem upp er komin í atvinnumálum á staðnum.  Sambærilegur fundur verður á Þingeyri á morgun kl. 15 í Stefánsbúð húsi Björgunarsveitarinnar.

Eins og fram hefur komið hafði Lilja Rafney áður óskað eftir fundi með þingmönnum kjördæmisins og fulltrúum frá Ísafjarðarbæ, Byggðastofnun og Verkalýðsfélagi Vestfirðinga til að ræða alvarlegt  atvinnuástand á Flateyri og á Þingeyri. Ekki liggur enn fyrir hvenær af þeim fundi getur orðið.

Eins og kunnugt er var öllu starfsfólki  sagt upp hjá fiskvinnslu Vísis hf um síðastliðin áramót  og starfseminni verður hætt í lok mars. 21 starfsmanni var sagt upp hjá Artic Odda á Flateyri um áramótin og bolfiskvinnslu þar verður hætt. Engin niðurstaða er enn komin hjá Byggðastofnun um úthlutun byggðakvóta til Flateyrar og Þingeyrar og byggðakvótinn hefur aftur verið auglýstur laus til umsóknar.

Um næstu mánaðamót þarf starfsfólk Vísis á Þingeyri að svara hvort það þiggur vinnu hjá Vísi hf  í Grindavík og er því  mikil pressa á fólki að flytjast burtu frá þessum stöðum í ljósi alvarlegs atvinnuástands. Lilja Rafney hefur sagst vilja kanna möguleika á að binda aflaheimildir varanlega við sjávarbyggðir, til að tryggja stöðugleika og atvinnuöryggi íbúa.

Lægstu laun verða að hækka

Eina ferðina enn er látið að því liggja að stöðugleiki í efnahagslífinu sé á ábyrgð þeirra sem minnst hafa milli handanna. Þorsteinn Víglundsson hjá SA segir fullum fetum að ekki verði gengið lengra í hækkun lægstu launa.

VG hefur ávallt lagt áherslu á að skattabreytingar þyrftu að vera í þágu tekjuminnstu hópanna. Þær áherslur hafa verið hunsaðar með öllu af sitjandi ríkisstjórn og hefur fjármálaráðherra meira að segja sagt að markmiðið sé eitt þrep í tekjuskattinum. Þannig yrði horfið frá norræna módelinu sem gerir ráð fyrir þrepaskiptu skattkerfi og mismunun myndi enn aukast í samfélaginu. Ójöfnuður færi vaxandi.

Í samfélaginu öllu eykst óstöðugleiki. Blikur eru á lofti með aukna kostnaðarþátttöku sjúklinga, námsmanna og þeirra sem þurfa að nýta sér velferðarkerfið. ASÍ hefur þegar bent á að öll þessi atriði komi til skoðunar við kjarasamninga. Það sama hefur BSRB gert. Þá mun hækkun á matarskatti koma verst niður á tekjulægstu hópum samfélagsins.

Fjármálaráðherrann og ríkisstjórnin öll bera fulla ábyrgð á stöðugleika í samfélaginu. Því miður hefur þeim ekki lánast að stýra samfélaginu í þá veru. Andstaða við ríkisstjórnina eykst dag frá degi og Framsóknarflokkurinn virðist ekki uppskera þrátt fyrir skuldaaðgerðir. Stendur ríkisstjórnin undir sínu meginverkefni; því að í samfélaginu ríki sátt og jafnvægi?

Lág- og millitekjuhóparnir eru þeir sem þurfa að njóta afraksturs komandi kjarasamninga. Launin eru einfaldlega of lág og duga ekki fyrir framfærslu fjölskyldnanna. Við annað verður ekki unað en að hlutur þeirra verði réttur í þessari lotu.

Áramótahugleiðing

Árið 2014 var gjöfult ár fyrir Ísland frá náttúrunnar hendi bæði til sjávar og sveita og einnig streymdu ferðamenn til landsins sem aldrei fyrr. Ef við sætum ekki uppi með þessa „Guðsvoluðu ríkisstjórn“ þá værum við sem þjóð í góðum málum og værum að komast út úr kreppunni byggja upp innviði samfélagsins og auka jöfnuð í landinu. Við værum að læra af biturri reynslu þess sem orsakaði Hrunið og snúa af leið græðgi,misskiptingar og einkavæðingar sameiginlegra auðlinda. En við erum þess í stað leidd aftur til slátrunar á altari mammons komin í sömu hringekjuna og við krössuðum í í Hruninu og vitum ekki hvar þessi ósköp enda.

Nú þurfum við sem þjóð í upphafi nýs árs að hrista af okkur slenið og láta ekki teyma okkur aftur á asnaeyrum út í fenið. Við þurfum að losa okkur við þessa óláns ríkisstjórn sem fyrst áður en henni tekst að eyðileggja velferðar og menntakerfið og innviði samfélagsins meir en komið er og koma hér á stjórn sem setur jöfnuð, réttlæti og sjálfbærni í forgang. Ég er að boða Byltingu! Því hún byrjar ávallt í hjarta og huga hvers og eins og með samtakamætti getur þjóðin snúið af sér þá niðurrifsstefnu sem birtist í síðustu fjárlögum þar sem þungar byrðar eru lagðar á þá sem minnst mega sín og hlaðið er undir valda og fjármagnseigendur landsins.

Við stöndum á krossgötum sem þjóð við höfum öll tækifæri á að búa vel að öllum íbúum landsins hvort sem þeir búa á Kópaskeri eða í Reykjavík við höfum efni á að reka gott heilbrigðiskerfi,efla menntun ,jafna kjör almennings óháð búsetu og bæta samgöngur og vernda náttúru landsins. Núverandi stjórnvöld eru búin að sýna á spilin og þau eru að stefna í allt aðra átt með sinni grjóthörðu hægristefnu þar sem ójöfnuður eykst og allt er falt fyrir peninga hvort sem það er náttúra landsins eða fiskurinn í sjónum. Þjóðin er svo sannarlega búin að fá nasaþefinn af því fyrir hverja þessi ríkisstjórn er að vinna og það er ekki almenningur í landinu sem er þar efstur á blaði heldur auðvaldið. Nú þurfum við að snúa bökum saman og losa þjóðina við þessa gæfulausu ríkisstjórn sem fyrst og koma hér á vinstri félagshyggjustjórn. Þegar það tekst þá eigum við að geta horft fram á betri tíma fyrir alla en ekki bara fyrir suma eins og nú er.

Með góðri nýárskveðju.
Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður Vinstri grænna í Norðvesturkjördæmi

Stjórnmál framtíðarinnar

Við áramót gefst gott færi til að líta yfir hið stóra svið stjórnmálanna og rifja upp hvernig allt hið hversdagslega streð skiptir máli í hinu stóra samhengi; litlar ákvarðanir í litlu landi geta skipt miklu fyrir marga einstaklinga og hópa, og jafnvel haft áhrif langt út fyrir landsteinana. Stjórnmálamenn bera ríkar skyldur, gagnvart umheiminum, Íslendingum öllum og framtíðinni.

Skyldur gagnvart umheiminum

Fyrst ber að nefna þá sem búa við fátækt í öðrum löndum. Það vill gleymast að þrátt fyrir erfið ár hér á Íslandi eftir bankahrunið þá erum við enn rík þjóð í alþjóðlegum samanburði. Þannig skipum við ellefta sæti á lista OECD yfir lífsgæði þjóða og erum þar einu sæti fyrir ofan Bretland. Í fyrra ákvað Bretland að uppfylla markmið Sameinuðu þjóðanna um lágmarksframlag þróaðra ríkja til þróunarsamvinnu og setja 0,7% af vergum þjóðartekjum sínum í þróunarsamvinnu. Meðal annarra þjóða sem hafa uppfyllt þetta markmið eru Svíþjóð, Noregur, Lúxemborg, Danmörk og Holland (sem datt nýlega niður í 0,67%). Þessi hlutfallstala hefur verið talin lágmarksframlag, Sameinuðu þjóðirnar mæla með því að hlutfallið sé að minnsta kosti 1% og hafa Svíþjóð, Noregur, Lúxemborg náð því markmiði.
En hvar með Ísland þar sem lífsgæðin eru að meðaltali betri en hjá Bretum? Framlög Íslands liggja nú í 0,22% og verða óbreytt á næsta ári samkvæmt nýsamþykktu fjárlagafrumvarpi, langt undir 0,7% markinu og enn fjær 1% sem Sameinuðu þjóðirnar mælast til þess að þjóðir eins og Ísland verji til þróunarsamvinnu. Þetta er líka talsvert minna en áætlað var í þingsályktun um aðgerðaáætlun um þróunarsamvinnu sem samþykkt var á Alþingi árið 2013 með öllum greiddum atkvæðum nema einu.
Samkvæmt þessari áætlun áttu framlög Íslands að nema 0,35% af þjóðartekjum árið 2015. Það vantar því um tvo og hálfan milljarða króna upp á að ríkisstjórnin fylgi samþykktri áætlun Alþingis í þróunarsamvinnumálum og rúmlega 9 milljarða upp á að hún nái settu markmiði. Markmiðið hefur verið skilgreint svo að Ísland uppfylli „pólitískar og siðferðislegar skyldur sínar sem ábyrg þjóð í samfélagi þjóðanna“. Við erum fjarri því að uppfylla þær skyldur en vaxandi ójöfnuður milli heimshluta hefur verið og verður áfram stærsta ógnin við frið og öryggi í heiminum. Ísland má ekki skorast undan því að vera hér þjóð meðal þjóða og sýna gott fordæmi.

Skyldur gagnvart okkur sjálfum

Það má til sanns vegar færa að einn besti mælikvarði á gæði samfélags sé hvernig þar er hlúð að þeim sem standa höllum fæti. Stjórnspekingurinn John Rawls færði fyrir því rök að réttlætt samfélag væri skipulagt með það að markmiði að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Því miður vantar töluvert upp á að ná því markmiði í íslensku samfélagi, enda ljóst að stórir hópar fólks hafa markvisst orðið útundan undanfarin misseri.
Fátækt brennur á mörgum í samfélaginu – meðal annars sumum öryrkjum og öldruðum – og margir hafa haft samband við þingmenn og lýst óviðunandi stöðu sinni. Húsnæðismarkaðurinn er ansi erfiður á ekki stærra landi, stórir hópar eiga enga möguleika á að kaupa húsnæði og ekki er nægt framboð af boðlegu húsnæði á sanngjörnu verði á leigumarkaði. Örorkubætur og almannatryggingar duga ekki til að tryggja viðunandi framfærslu og ofan á þetta bætist sú staðreynd að ríkisstjórnin hefur nú ákveðið að hækka álögur á mat sem bitnar ekki síst á tekjulágum hópum.
Nefna má fátækt meðal barna og foreldra þeirra. Samkvæmt skýrslu Barnaheilla frá apríl á þessu ári búa 16% íslenskra barna við hættu á fátækt eða félagslegri einangrun og hefur aukist frá hruni. Eins og bent er á í skýrslunni er menntun ein helsta leið barna út úr fátækt og einangrun og því mikilvægt að efla menntakerfið til að sporna gegn þessum vanda og tryggja gjaldfrelsi þess á sem flestum skólastigum. Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á að samkvæmt nýlegri skýrslu Hagstofunnar frá síðastliðnum júní er skortur á efnislegum gæðum, en það er ný mæling á lífskjaravanda, langtum mestur meðal einstæðra foreldra.
Stundum tala stjórnmálamenn eins og það sé náttúrulögmál að hluti þjóðarinnar búi við fátækt. Ég hafna því með öllu. Ísland er ríkt land, með miklar náttúruauðlindir í sjó og á landi, og hér býr vel menntað fólk sem skapar mikil verðmæti. Sé gæðum þjóðarinnar skipt jafnar er ekkert því til fyrirstöðu að útrýma því sem næst efnislegri fátækt. Til þess að svo verði þarf hins vegar að nýta markvisst þau tæki sem til staðar eru til að jafna kjör og aðstæður fólks. Það er brýnt að tryggja aðgang allra að menntun og velferðarþjónustu um leið og nýta má skattkerfið til að bæta kjör þeirra sem verst eru settir.
Það er líka rétt að nefna í þessu samhengi að það er engin tilviljun að þau ríki þar sem jöfnuður hefur verið mestur í sögulegu samhengi (og þar má nefna Norðurlönd) hefur líka vegnað best þegar kemur að almennri velsæld borgaranna og hagsæld samfélaga. Samkvæmt nýrri skýrslu OECD dregur ójöfnuður beinlínis úr hagvexti, m.a. vegna þess að hann takmarkar aðgengi að menntun og þar með verðmætasköpun í samfélaginu. Einnig er bent á að samkvæmt greiningu OECD hafa tekjujöfnunaraðgerðir ekki slæm áhrif á hagvöxt, heldur geta þær þvert á móti ýtt undir hagvöxt þegar vel er að verki staðið.

Skyldur gagnvart framtíðinni

Að lokum vil ég nefna annan hóp sem oft gleymist í opinberri umræðu en ákvarðanir okkar hafa þó gríðarleg áhrif á. Það eru þeir sem koma til með að byggja þessa jörð og þetta land þegar við erum fallin frá – komandi kynslóðir. Vegna loftslagsbreytinga og annarra óafturkræfra náttúruspjalla er hætt við að afkomendur okkar muni taka við heimi þar sem matar- og vatnsskortur er viðvarandi, hamfarastormar daglegt brauð og yfirborð sjávar hefur jafnvel drekkt heilu borgunum og stórum hluta ræktarlands. Jörðin gæti vel orðið næstum óbyggileg ef ekki er spyrnt við í loftslagsmálum.
Samkvæmt þeim vísindamönnum sem best þekkja til höfum við aðeins örfáa áratugi til viðbótar til að snúa þróuninni við. Hækki hitastig jarðar jafn verulega og hætta er á losast koldíoxíð sem nú er bundið í náttúrunni sjálfri út í andrúmsloftið án þess að við fáum rönd við reist. Það er því ótvíræð skylda þeirra kynslóða sem nú eru uppi að sporna gegn loftslagsbreytingum og tryggja afkomendum okkar lífsskilyrði sem jafnast á við það sem við höfum notið.
Hvað er þá hægt að gera? Lausnirnar eru í sjálfu sér ekki flóknar og þar gegnir hið opinbera lykilhlutverki, því forsenda þess að sporna við öfugþróuninni er að það verði hagkvæmara fyrir einstaklinga að notfæra sér umhverfisvænar lausnir í stað þeirra sem menga. Slíkar aðgerðir til að sporna gegn loftslagsbreytingum eru stærsta úrlausnarefni okkar samtíðar og jafnframt réttlætismál gagnvart komandi kynslóðum.

Jöfnuður og sjálfbærni í þágu almennings eru stóru viðfangsefnin á sviði stjórnmálanna. Þar getum við Íslendingar gert betur á komandi árum. Ég óska landsmönnum öllum farsæls komandi árs.

Katrín Jakobsdóttir

Valdið til fólksins

Þinghaldi fyrir jól er nú nýlokið, með samþykkt fjárlaga fyrir næsta ár og annarra fjárlagatengdra mála. Margt má segja um forgangsröðun fjárlaganna, þar sem skattar eru hækkaðir á mat og menningu, skorið er niður hjá Ríkisútvarpinu og aðgangur að framhaldsskólum takmarkaður þannig að 25 ára og eldri eru útilokaðir frá námi. Þá er aukinn kostnaður lagður á herðar sjúklinga, t.d. með aukinni greiðsluþátttöku í sérhæfðum lyfjum. Á sama tíma er byrðum létt af tekjuhærri hópum, t.d. með afnámi auðlegðarskatts. Meðal annars vegna þessara mála hefur myndast gjá milli þings og þjóðar á undanförnum mánuðum, eins og fram kemur í skoðanakönnunum á fylgi ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna.

Rökræða í stað árása

Raunar held ég að sú gjá skýrist einnig af því hvernig forystumenn ríkisstjórnarinnar hafa talað til þeirra sem eru ósammála þeim síðan þeir tóku við völdum. Fyrir nokkru greip forsætisráðherra til þess bellibragðs að saka stjórnarandstöðuna fyrirfram um að koma til með að segja ósatt í þinginu. Það gefur auga leið að slíkur málflutningur bætir ekki umræðuhefðina á Alþingi. Sömuleiðis er það áhyggjuefni að formaður fjárlaganefndar og þingflokksformaður Framsóknarflokksins skuli leynt og ljóst tengja niðurskurð á framlögum til RÚV við meinta ósanngjarna umfjöllun um flokkinn sinn.
Verst af öllu er þó hvernig ríkisstjórnin hefur talað til þjóðarinnar sjálfrar. Þeir sem gagnrýna ríkisstjórnina eru sagðir taka þátt í „loftárásum“ eða byggja skoðanir sínar á „misskilningi“. Í stað rökræðu um forgangsröðun og grunngildi samfélags okkar er fólki ítrekað stillt upp í lið – „við“ og „hinir“ – þar sem öll gagnrýni er gerð tortryggileg og þeim sem hafa aðra skoðun gerðar upp annarlegar hvatir.

Lýðræði á tímamótum

Framferði ríkisstjórnarinnar í þessum efnum veldur ekki aðeins eðlilegri gremju meðal þjóðarinnar heldur grefur það undan lýðræðinu. Það er forsenda lýðræðislegrar ákvarðanatöku að upplýsingar séu fyrir hendi og almenningur geti tekið þátt í opinberri umræðu án þess að vera átalið af valdafólki. Lýðræði þarf líka á því að halda að til séu óháðir fjölmiðlar sem miðla upplýsingum til fólksins með aðgengilegum hætti. Í fámennu samfélagi hefur almannaútvarpið þar feykimikilvægu hlutverki að gegna og því sérstakt áhyggjuefni að framlög þess séu skert.
En til framtíðar eigum við líka að huga að annars konar lýðræðisumbótum. Mikilvægt er að efla þjóðþingið gagnvart framkvæmdavaldinu og styrkja þannig fulltrúalýðræðið. Samhliða því er líka brýnt að setja sem fyrst ákvæði í stjórnarskrá um að tiltekinn hluti landsmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu Þannig hefði til dæmis mátt knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu um lækkun veiðigjalda en 35 þúsund Íslendingar skrifuðu undir áskorun til forseta Íslands um að synja þeim lögum samþykktar. Því miður voru lögin hins vegar samþykkt, og það þó að skoðanakannanir hafi sýnt að 70% þjóðarinnar væru þeim andsnúin.

Þátttökulýðræði

Þó að mikilvægt sé að setja skýr ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur er einnig rétt að huga að því að lýðræði snýst ekki einungis um atkvæðagreiðslur. Okkur hættir til að hugsa um lýðræði sem eitthvað sem gerist í kjörklefanum en í reynd snýst það að sjálfsögðu um að almenningur – „lýðurinn“ – taki þátt í að móta samfélag sitt. Undanfarin ár hafa ýmsar athyglisverðar tilraunir verið gerðar til að auka þátttöku almennings í opinberri stefnumótun og þar með styrkja stoðir lýðræðisins.
Í sumum tilvikum snúast þessar tilraunir um að kanna afstöðu almennings til tiltekinna mála eftir að hafa kynnt sér málið og rætt það til hlítar. Í öðrum tilvikum kemur fólk saman til að móta stefnuna beint, eins og í svokallaðri þátttökufjárhagsáætlanagerð. Þá hafa verið skapaðar leiðir þannig að almenningur geti sett mál á dagskrá þjóðþinga og þau þannig hlotið umræðu. Lýðræðistilraunir af þessu hafa verið settar af stað í ótal löndum, þar á meðal í Danmörku, Bandaríkjunum, Brasilíu og Japan. Reyndar höfum við Íslendingar einnig verið framarlega á þessu sviði, því sú vinna sem fram fór í tíð síðustu ríkisstjórnar við gerð nýrrar stjórnarskrár – með þjóðfundi, stjórnlagaráði og þjóðaratkvæðagreiðslu – hefur vakið athygli erlendis. Við þurfum að halda áfram á þessa leið á næstu árum og styrkja þannig stoðir lýðræðisins. Þannig getum við tekið betri og lýðræðislegar ákvarðanir.
Að lokum óska ég landsmönnum öllum gleðilegra jóla og friðar yfir hátíðirnar, með von um að við sjáum frekari lýðræðisumbætur á komandi ári.

Katrín Jakobsdóttir

Jólakveðja frá Katrínu Jakobsdóttur

Kæru félagar!

Nú nálgast jólin og ég vil nota tækifærið og óska ykkur öllum gleðilegrar hátíðar.

Árið hefur verið viðburðaríkt hjá okkur í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði. Þar ber hæst að nefna sveitarstjórnarkosningar þar sem við Vinstri græn héldum okkar hlut víðast hvar og mynduðum meðal annars meirihluta ásamt fleiri flokkum í Reykjavík. Á árinu voru haldnir þrír góðir flokksráðsfundir þar sem félagar komu saman til að ræða og móta stefnu hreyfingarinnar til framtíðar, m.a. í loftslagsmálum. Ákveðið hefur verið nýtt skipulag málefnavinnu fyrir landsfund þannig að málefnahópar verða starfandi frá áramótum fram á haust 2015 en þá verður landsfundur hreyfingarinnar haldinn. Þá fór fram talsverð fjárhagsleg endurskipulagning, eignir seldar og skuldir greiddar að miklu leyti. Allt er þetta mikilvægur undirbúningur fyrir framtíðina.

Segja má að mannréttindamál hafi verið sérstaklega áberandi þetta árið, þó að tilefni þess hafi verið miður skemmtileg. Hið svokallaða lekamál er svartur blettur á íslenskri stjórnsýslu enda ljóst að þar var viðkvæmum persónuupplýsingum um hælisleitanda komið til fjölmiðla til að sverta mannorð viðkomandi. Að sama skapi var þyngra en tárum taki að sjá hvernig talað var um einn tiltekinn trúarhóp, múslima, í kosningabaráttunni í Reykjavík síðastliðið vor. Það á enginn að þurfa að sætta sig við meðferð af þessu tagi, sérstaklega ekki af hendi stjórnmálamanna sem eiga að gæta hagsmuna alls almennings.

Eitt af stóru verkefnum stjórnmálanna á næstu árum er að vinna að eflingu lýðræðisins og opinni umræðu í samfélaginu. Því miður hefur ekki blásið byrlega í þeim efnum á þessu ári, því samhliða tíðum eigendaskiptum á einkareknum miðlum hefur ríkisstjórnin kosið að skerða framlög til Ríkisútvarpsins og fjölmiðlanefndar. Þetta eru stór skref aftur á bak sem brýnt er að stíga til baka við fyrsta tækifæri. En við eigum líka að snúa vörn í sókn og undirbúa lýðræðisumbætur á fleiri sviðum og beita til þess ólíkum aðferðum. Umræða um þetta fer meðal annars fram í stjórnarskrárhópi Vinstri – grænna sem ég vil hvetja sem flesta til að taka þátt í.

Eftir erfið ár í kjölfar efnahagshrunsins er nú loksins að myndast svigrúm í ríkisfjármálum til að byggja aftur upp það velferðarsamfélag sem við viljum sjá á Íslandi. Hættan er sú að á næstu árum fái tiltölulega fámennur hópur fólks miklar kjarabætur á meðan stórir hópar í samfélaginu verði alveg útundan. Við sjáum tilhneigingu í þessa átt nú þegar: Öryrkjar, aldraðir, atvinnulausir, lágtekjufólk, leigjendur, sjúklingar, barnafólk, og yngri kynslóðir – allt eru þetta hópar sem ekki hafa fengið viðunandi kjarabætur í ljósi batnandi efnahagsstöðu og engin teikn eru á lofti um að úr því verði bætt. Á sama tíma hefur hópur auðmanna og stórútgerðarmanna hagnast mjög. Ekki aðeins er það sanngirnismál að snúa þessari þróun við sem allra fyrst en auk þess sýna nýjar rannsóknir að ójöfnuður dregur beinlínis úr hagvexti og verðmætasköpun.

Það er grátbroslegt að á sama tíma og núverandi ríkisstjórn lækkar auðlindagjöld í sjávarútvegi skuli hún í raun leggja á auðlindagjald á almenning í landinu með hinum svokallaða „náttúrupassa“. Þessar hugmyndir ganga gegn rétti almennings til að ferðast frjáls um eigið land og gera auk þess náttúruperlur Íslands að söluvöru, þeirra á meðal Þingvelli. Á sama tíma reynir stjórnarmeirihlutinn á Alþingi að komast framhjá samþykktum lögum um Rammaáætlun og hefur lagt til að sjö virkjanakostum verði bætt við þann eina valkost sem verkefnastjórn um rammaáætlun hefur lagt til að fari yfir í nýtingarflokk, án þess að fyrir því liggi fagleg rök. Þá hafa fyrirhugaðar aðgerðir til að vinna gegn loftslagsbreytingum verið skornar niður eða slegnar af, þó að það bráðliggi á róttækum aðgerðum í þessum efnum.

Ljóst er að það er þörf á sterkri og skýrri rödd Vinstri grænna í íslenskum stjórnmálum. Við þurfum að halda uppi vörnum fyrir mannréttindi, lýðræðisumbætur, náttúruna og félagslegt réttlæti fyrir alla hópa. Við þurfum að verja grunnstoðir á borð við skólana okkar, heilbrigðisþjónustuna, almannatryggingar, fjarskipti og samgöngur um land allt, og allt það sem gerir samfélagið öflugt og sterkt. Núverandi ríkisstjórn og stefna hennar sem miðar beinlínis að því að færa byrðarnar af hinum tekjuhærri yfir á hina tekjulægri, grafa undan almannastofnunum og auka einkarekstur, fara gegn náttúrunni, fara framhjá öllum faglegum ferlum gefur ekki beinlínis tilefni til bjartsýni. En við þurfum samt að bera höfuðið hátt, standa saman og hvetja hvert annað til dáða enda verkefnin ærin.

Það breytir því ekki að senn líður að jólum og hátíðarundirbúningurinn í fullum gangi hjá okkur flestum. Ég vona að jólin verði okkur öllum góð og við getum nýtt þau til nærveru með okkar nánustu. Bestu þakkir fyrir samstarf og samveru á árinu sem er að líða. Næsta ár verður vonandi farsælt fyrir okkur sem hreyfingu, fyrir samfélagið og fyrir okkur öll.

Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna

Sáttin rofin!

Stundum trúir maður ekki einhverju fyrr en maður tekur á því. Það átti við um mig sem er 1. varaformaður atvinnuveganefndar en nefndin hefur verið með til umfjöllunar þingsályktunartillögu um vernd og nýtingu landsvæða ,tillögu verkefnastjórnar 3.áfanga rammaáætlunar um að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk.

Um þá tillögu ríkir langt í frá sátt en hún hefur þó farið í gegnum þá faglegu ferla sem lög um Rammaáætlun kveða á um og er nú í umsagnarferli og í meðferð atvinnuveganefndar.
Formaður atvinnuveganefndar hefur ekki farið dult með áhuga sinn á því að kippa með í leiðinni 7 virkjanarkostum en 5 þeirra hafa ekki fengið þá málsmeðferð sem lög mæla fyrir um og 2 kostir voru ekki tilbúnir til ákvarðanartöku hjá verkefnastjórn þar sem faghópar höfðu ekki skilað af sér.

Þegar formaður nefndarinnar var farinn að kalla fyrir nefndina aðila til að fjalla um aðra virkjanarkosti en Hvammsvirkun sem var þar til umfjöllunar þá fór vissulega að renna á mann tvær grímur um að honum væri full alvara með að taka með í leiðinni aðra virkjanarkosti sem ég tel að við höfum ekkert umboð til að gera miðað við málsmeðferðarreglur laga um rammaáætlun.

Hvað gengur mönnum til með slíkum vinnubrögðum sem kalla á að allt rammaáætlunarferlið verður í uppnámi og sú mikla samstaða sem náðist á Alþingi á síðasta kjörtímabili með samþykkt löggjafar um rammaáætlun er hent fyrir róða.
Það er eðlilegt að mönnum greini á um vernd og nýtingu landsvæða en mikilvægt er að virða þá verkferla og leikreglur sem við höfum sett okkur sjálf og okkur er treyst til að vinna eftir.

Núverandi ríkisstjórn hefur ekki farið í grafgötur með áhuga sinn á áframhaldandi uppbyggingu stóriðju í landinu sem kallar á auknar virkjanaframkvæmdir og hefur hún ekki látið náttúruverndarsjónarmið trufla sig mikið hingað til.

Það er umhugsunarvert að í dag fer 80 % raforkuframleiðslu í landinu til stóriðju 15 % til annara fyrirtækja og aðeins 5 % til heimila landsins. Og á Suðurlandi þar sem stærstur hluti raforkuframleiðsu í landinu fer fram fer langstærstur hluti hennar til stórnotenda utan Suðurlands. Við eigum næga orku fyrir landsmenn til langrar framtíðar í dag og í þeim virkjanarkostum sem nú þegar eru í nýtingarflokki en það er spurning í hvaða starfsemi við viljum að orkan fari.
Það er því ekki skrýtið að íbúar á Suðurlandi spyrji sig hvort nýta megi náttúruauðlindir landshlutans með annað í huga en áframhaldandi uppbyggingu stóriðju.

Ferðaþjónustan hefur verið á mikilli siglingu uppávið undanfarin ár og ferðaþjónustuaðilar óttast að ef gengið er hart fram í virkjanaráformum á kostnað umhverfissjónarmiða muni það koma í bakið á okkur síðar meir og tek ég undir þær áhyggjur.
Við verðum að fara að venja okkur á að hugsa til lengri tíma í einu en ekki aðeins til eins kjörtímabils í senn og að hafa langtímasjónarmið að leiðarljósi en ekki stundar græðgi eins og núverandi stjórnarflokkar eru þekktir fyrir.
Hvernig ætlum við að skila landinu til næstu kynslóðar ? Ætlum við að vera búin að ráðstafa stærstum hluta auðlinda okkar varanlega óafturkræft svo komandi kynslóðir hafi ekkert val ?

Hvað með umhverfisvæna orkugjafa til þess að nýta á skipa og bílaflota landsmanna, hvað með þá staðreynd að nær allir ferðamenn sem koma til landsins koma hingað vegna náttúru landsins, hvað með samfélagsleg áhrif vegna umdeildra virkjanaframkvæmda og nýtingu orkunnar, hvað með hugmyndir um sæstreng til Evrópu og hærra orkuverð til landsmanna í kjölfarið ,hvað með hugmyndir um raflínur yfir Sprengisand sem spilla ósnortnu hálendi landsins ! Allt eru þetta spurningar sem við sem samfélag þurfum að komast að niðurstöðu um og fara eftir þeim leikreglum sem við höfum sett okkur og ástunda fagleg vinnubrögð.

Síðasta útspil formanns atvinnuveganefndar er ekki spor í átt til sáttar né faglegra vinnubragða því miður.

Lilja Rafney Magnúsdóttir þingmaður VG og 1. Varaformaður atvinnuveganefndar.