Réttlátara samfélag!

Í dag, á baráttudegi verkalýðsins, gengu landsmenn fylktu liði til að berjast fyrir bættum kjörum og réttindum. Þessi dagur virtist um tíma hafa misst gildi sitt og vera túlkaður sem almennur frídagur, en hefur öðlast á ný þá merkingu sem honum var ætluð; að vera dagur þar sem launafólk sýnir samstöðu í baráttu fyrir réttlátara samfélagi.

Eftir hrun og kreppu þurfti íslenskur almenningur að taka á sig miklar byrðar. Sjö mögur ár tóku við þar sem allir voru reiðubúnir að leggja sitt af mörkum. Nú þegar spáð er góðum horfum og hagvexti er eðlilegt að væntingar almennings í landinu vakni, ekki síst þegar fólk sér stjórnendur og auðmenn þiggja launahækkanir og skattaívilnanir. Stjórnvöld hafa sýnt skýra forgangsröð í þágu auðmanna: fyrsta verk ríkisstjórnarinnar var að lækka veiðigjöld um milljarða króna og beint í kjölfarið greiddu eigendur útgerðarfyrirtækja út ríkulegan arð. Næsta verk var að afnema auðlegðarskattinn sem lagðist á þá sem mestar eignir áttu. Með slíkum skattstofni væri hægt að reisa meginbyggingu nýs Landspítala á fimm árum sem væri mikilvægt skref til að tryggja góða heilbrigðisþjónustu fyrir landsmenn alla til framtíðar. Einnig hefði komið til greina að lækka skatta á þá tekjuminnstu.

Ríkisstjórnin valdi hins vegar að endurnýja ekki auðlegðarskattinn og lækka skatta í milliþrepi en hækkaði í staðinn skatt á matvæli; aðgerð sem kemur verst niður á lægst launuðu hópunum sem eyða hlutfallslega meiru í matvæli en efnameiri hópar. Hún valdi líka að auka hlut almennings í kostnaði við heilbrigðisþjónustu með því að hækka komugjöld á heilsugæslu og reyndi að leggja á spítalaskatt, þ.e. innlagnargjald á sjúkrahús, en var á endanum hrakin til baka með það ráðabrugg. Og sama ríkisstjórn valdi að loka dyrum framhaldsskólanna fyrir efnaminni nemendum eldri en 25 ára sem vilja sækja í bóklegt nám. Sama ríkisstjórn valdi að stytta atvinnuleysistryggingatímabilið og sama ríkisstjórn fyrirhugar nú að setja lög sem skilyrða fjárhagsaðstoð sveitarfélaga.

Allt eru þetta pólitískar ákvarðanir sem hafa áhrif á kjör almennings í landinu. Það er ekki hægt að setja upp sakleysissvip eins og ríkisstjórnin hefur gert og gefa í skyn að kjarasamningar séu ekki á borði stjórnvalda. Stjórnvöld eru auðvitað ekki beinn aðili að samningum á hinum almenna markaði en með aðgerðum sínum hafa þau svo sannarlega áhrif á lífskjör almennings og þar með kröfur almennra launamanna. Ef fólkið í landinu þarf að greiða meira fyrir heilbrigðisþjónustu og menntun, borga meira fyrir matarkörfuna vegna skattahækkana stjórnvalda, og þar að auki að horfa upp á skattabreytingar sem fyrst og fremst gagnast hinum efnameiri, þá er auðvitað ekki von á öðru en að fólkið í landinu geri skýrar kröfur um breytingar. Þannig hafa aðgerðir þessarar ríkisstjórnar í raun skapað þær kaupkröfur sem almenningur setur nú fram. Þegar ríkið er beinn aðili máls, eins og í kjaradeilu háskólamanna, er auðvitað ekki hægt að láta eins og þetta komi stjórnvöldum ekki við – en þar geta stjórnvöld líka beitt sér með óbeinum hætti til dæmis með breytingum á Lánasjóði íslenskra námsmanna.

Fjármálaráðherra spyr sig hvort jöfnuður sé orðinn of mikill. Aðgerðir núverandi ríkisstjórnar hafa flestar miðast að því að auka ójöfnuð. En fyrir hinn venjulega launamann er vandinn fremur sá að allt of margir Íslendingar ná ekki endum saman á sama tíma og stjórnvöld hafa verið önnum kafin við að bæta hag hinna efnameiri. Aukinn jöfnuður er áhyggjuefni á stjórnarheimilinu en samt einkenni þeirra samfélaga sem best vegnar enda mikilvægur þáttur í að byggja réttlátt samfélag fyrir alla.

Til hamingju með daginn, göngum saman fyrir réttlátara samfélagi.

Makrílgjafakvóti fyrir milljarða

Ríkisstjórnin hefur ákveðið með frumvarpi að lögum að lögfesta kvótasetningu á makríl en hann er ný tegund í íslenskri lögsögu og einnig verður heimil frjáls viðskipti með hann innan greinarinnar.
Þessi gjörningur þýðir gjafakvóta fyrir tugi milljarða til aðila í greininni í boði stjórnvalda á sama tíma og launafólki er skammtað úr hnefa launahækkunum í nafni stöðugleika !

Undanfarin ár hefur makrílveiðum verið stjórnað frá ári til árs með reglugerðarheimildum sjávarútvegsráðherra hverju sinni en enn hefur ekki náðst að semja um veiðarnar milli þeirra strandríkja sem í hlut eiga.
Makríllin kom inn í lögsögu okkar uppúr 2007 en fór ekki að veiðast að ráði fyrr en árið 2009 og hefur síðan þá skilað þjóðarbúinu og sérstaklega uppsjávargeiranum gífurlegum tekjum.

Árið 2010 var uppsjávargeirinn sem hóf veiðar settar skorður í 112 þúsund tonnum og í framhaldinu var makrílnum úthlutað með reglugerð til fjögra flokka þ.e. uppsjávargeirans,frystiskipa,ísfisktogara og krókaaflamarksbáta.
Frá árinu 2012 voru veiðunum settar þær skorður að aflinn færi til manneldis og gekk það eftir og skilaði margfalt meira verðmæti í kjölfarið.

Stórskipaflotinn hefur ekki þurft að kosta til miklum fjármunum vegna makrílveiðanna heldur hafa þeir getað nýtt þann búnað sem fyrir er í veiðum og vinnslu og hefur þessi makrílveiði því verið algjör bónus og í raun hvalreki fyrir þá.
Í dag eru um 114 minni bátar á makríl þar sem eigendur hafa þurft að fara út í kostnaðarmiklar breytingar á sýnum bátum allt frá 6 til 10 mlkr sem er hátt hlutfall af verðmæti bátanna. Makrílveiðar minni skipa og báta hafa skipt miklu fyrir vinnslu í landi og oft verið forsenda þess að halda fiskvinnslu í landi gangandi yfir sumarið. Ráðherra hefur skýlt sér á bak við álit umboðsmanns Alþingis um að óheimilt sé að stjórna veiðunum áfram með reglugerðarheimildum og að uppsjávarfyrirtæki hafi kært úthlutun makríls þ.e. að allur makríllinn fari ekki á uppsjávargeirann. Þetta er skálkaskjól því að sjálfsögðu er hægt með lögum að stjórna makrílveiðum með öðrum hætti eins og t.d. með því að leigja hann á ársgrundvelli eða að bjóða hann út innan skilgreindra marka. Ríkisstjórnarflokkarnir eru fyrst og fremst að fylgja eftir sinni stefnu með kvótasetningu og framsali sem kallar um leið á brask og skuldsetningu innan greinarinnar mikillar samþjöppunar á kostnað minni útgerða sem ekki munu rísa undir enn frekari skuldsetningu.

Þetta verður rothögg fyrir báta strandveiðihluta makrílveiðanna sem fá það litla úthlutun að þeir verða annaðhvort að leigja af öðrum makrílkvóta eða selja sýna makrílhlutdeild. Þarna er verið að búa til bólu hagkerfi og tilbúin verðmæti sem felast í því að greinin fari að versla með makrílinn sín á milli með tilheyrandi viðbótar skuldsetningu. Fjármálastofnanir munu að sjálfsögðu fitna á aukinni skuldsetningu í greininni og með veðsetningu á makríl og vextirnir hækka í kjölfarið. Það er í raun verið að loka á nýliðun í makrílveiðum og á þá þróun sem verið hefur í manneldisvinnslu makríls í landi í fiskvinnslum víða í sjávarbyggðum.

Það er ömurlegt að stjórnvöld nýti ekki þetta gullna tækifæri sem nú gefst með því að úthluta þessari nýju tegund „ Makrílnu „með öðrum hætti en gert er í núverandi kvótakerfi sem er mjög umdeilt og óréttlátt og engin sátt er um í þjóðfélaginu og hefur valdið mikilli samþjöppun með tilheyrandi byggðaröskun.

Ég tel skynsamlegt að við lögfestum með sérlögum að leigja makrílinn út á ársgrundvelli til þeirra fjögurra útgerðarflokka sem hafa stundað veiðar undanfarin ár og endurskoðum innbyrðishlutfall þar á milli. Leigan verði hlutfall af aflaverðmæti uppúr sjó og nýtist samfélaginu öllu.

Það veit engin hve makríllin verður lengi í íslenskri lögsögu þó við viljum að hann sé kominn til að vera. Hversvegna að búa til úr þessari sameiginlegu auðlind peningamaskínu fyrir þá sem fá gefins makrílkvóta og skuldsetja greinina samhliða þegar engin þörf er á. Það afgjald sem ráðherra leggur til þ.e. 10 kr pr kg. er brotabrot af varanlegri sölu á þorskkvóta í dag þó tekið sé tillit til þess að þorskurinn sé verðmætari tegund.

Þessi gjafakvóta gjörningur er hneyksli og gerir ekkert annað en að hella olíu á eld í áframhaldandi deilum meðal landsmanna um ráðstöfun sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar.

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður Norðvestur kjördæmis.

Ungt fólk til áhrifa

Ein sterkasta krafa samtímans er krafan um aukið lýðræði. Á sama tíma minnkar kosningaþátttaka sem vekur efasemdir um hvort nægilega vel er komið til móts við þá kröfu. Hlutverk okkar í stjórnmálum er að takast á við þetta vandamál og vernda og efla lýðræðið.

Lýðræði snýst ekki aðeins um form og ferla þó að vissulega sé  slíkt mikilvægt í lýðræðissamfélögum. En lýðræðið snýst um meira; lýðræði er ekki aðeins stjórnarform heldur hugsjón. Lýðræði er lífsmáti; það snýst um að, taka þátt, hafa áhrif í stóru og smáu og finna að maður hafi áhrif; að á mann sé hlustað. Á síðasta kjörtímabili var lýðræðismenntun sett inn í námskrá en reynslan hefur kennt okkur að menntakerfið hefur víðtæk áhrif á hugmyndir okkur um lýðræði.Aðgengi að upplýsingum er annar grundvallarþáttur í eflingu lýðræðis en upplýsingalögum var breytt til batnaðar á síðasta kjörtímabili. Gott dæmi um lýðræðislegri vinnubrögð við stefnumótun hjá hinu opinbera er sóknaráætlun landshluta sem var unnin í samráði við íbúa og hagsmunaaðila í hverjum landshluta.

Það er mikilvægt að beita ólíkum aðferðum til að efla lýðræði. Eitt af því sem vert er að skoða er kosningaaldur en  við Árni Páll Árnason ásamt þingmönnum úr Vg og Samfylkingu höfum lagt fram tillögu um að kosningaaldur verði lækkaður í 16 ár.

Árið 2011 samþykkti þing Evrópuráðsins ályktun um aukið lýðræði með lækkun kosningaaldurs í 16 ár. Austurríki hefur þegar lækkað kosningaaldur. Þá hafa nokkur Evrópuríki ráðist í að lækka kosningaaldur í 16 ár í héraðs- og sveitarstjórnarkosningum og í Noregi hefur slíku aldurstakmarki verið komið á í tilraunaskyni í tuttugu sveitarfélögum.

Ungt fólk í samtímanum hefur aðgang að miklum upplýsingum og þegar maður ræðir við ungt fólk í framhaldsskólum landsins er ljóst að það hefur skoðanir á ólíkustu málefnum. Hins vegar virðist dvínandi kosningaþátttaka benda til þess að hefðbundin stjórnmál höfði ekki nægilega vel til ungs fólks og þess vegna er mikilvægt að veita því aukin tækifæri til að hafa áhrif á samfélagið og láta rödd sína heyrast.

Katrín Jakobsdóttir

Illugi hvað ertu eiginlega að hugsa?

Við Vinstri græn höfum mikið rætt á þingi um starfshætti menntamálaráðherra í hinum ýmsu málum. Ég ætla hér í þessum greinarstúf að byrja á umfjöllun um framhaldsskólana en þar hefur stefnumörkun m.a. stytting náms til stúdentsprófs helst farið fram í gegnum fjárlög. Það er ekki nóg að gefa út Hvítbók, ferðast um landið og kynna eigin hugmyndir og halda að þá sé málið útrætt slík stefnumörkun á að sjálfsögðu líka að fara í skólunum og í þinginu.

Framhaldsskólar landsins hafa unnið hörðum höndum að því að skila inn tillögum að 3 ára námsskrám og eitt af því sem vekur mikla undrun hjá mörgum er að íþróttakennsla leggst nánast niður svo lítil á hún að verða. Nú hefur það verið svo að framhaldsskólar hafa keppst við að vera virkir þátttakendur í verkefninu Heilsueflandi framhaldsskóli sem menntamálaráðuneytið stendur að ásamt velferðarráðuneytinu og Sambandi íslenskra framhaldsskólanemenda. Því hafa fylgt margar góðar breytingar bæði í mötuneytum skólanna og einnig hefur líkams- og heilsurækt nemenda aukist til muna. Rannsóknir sýna að líkamleg virkni eykur einbeitingu og styrkir nemendur í námi. Þetta eru árin sem styðja þarf með öllum ráðum við ungmenni þannig að þau verði meðvituð og ábyrg fyrir eigin heilsu og velferð. Því er það óskiljanlegt að menntamálaráðherra skuli stefna ótrauður að því að skerða líkams- og heilsuræktarkennslu úr 8 einingum í 2.

Hver eru faglegu sjónarmiðin þar að baki? Illugi Gunnarsson þarf að svara því að á sama tíma og hann leggur til slíka skerðingu þá leggja alþjóða heilbrigðisstofnanir áherslu á daglega hreyfingu ungmenna.
Aukin kyrrseta ungs fólks eykur líkurnar á lífsstílstengdum sjúkdómum og þegar við hlustum á heilbrigðisráðherra leggja til notkun hreyfiseðla sem meðferðarúrræði þá velti ég því fyrir mér hvort þeir flokksfélagar tali ekki saman um svo mikilvægt mál.

Á bak við tjöldin

En það er fleira sem Illugi menntamálaráðherra stefnir einbeittur að og það eru sameiningar framhaldsskóla. Sem landsbyggðakona þá hef ég af því miklar áhyggjur enda skipta framhaldsskólar miklu máli í hinum dreifðu byggðum að svo mörgu leiti. Þeir skapa störf og auka tækifæri til nýsköpunar og samvinnu við atvinnulífið á stöðunum. Samvinna í málefnum framhaldsskóla virðist ekki hugnast ráðherranum og má þar t.d. nefna Fjarmenntaskólann en þar tóku 12 landsbyggðaskólar sig saman og bjuggu til samstarfsvettvang sem gerir þeim m.a. kleyft að halda úti fleiri áföngum en ella. Þessu fylgir hagræði og sparnaður sem ráðherrann ætti að kynna sér betur. Ég hef miklar áhyggjur af því að skólarnir verði „sveltir“ til hlýðni og ekki verði hlustað á raddir heimamanna og þeirra sem fara fyrir skólunum heldur sameini Illugi eins og hann vill sem óhjákvæmilega yrði til þess að sérstaða þeirra hverfur. Ráðherrann þarf að svara því hreint út hvort og þá hvaða skóla hann hyggst sameina á landsbyggðinni og færa fyrir því fagleg og ásættanleg rök.

Efnt til ófriðar um rammaáætlun

Um fá mál á Alþingi virðist vera djúpstæðari ágreiningur en þau sem snúast um náttúruvernd annars vegar og nýtingu náttúruauðlinda hinsd vegar. Margir töldu að átökin um Kárahnjúkavirkjun hefðu orðið til þess að menn hefðu lært að ekki gengi að valta yfir fólk og firnindi í krafti meirihluta; mikilvægt væri að leiða þessi mál í einhvers konar sáttaferli.Það virtist hafa náðst þegar lög um rammaáætlun voru samþykkt á sínum tíma með atkvæðum þingmanna úr öllum flokkum árið 2011. Í kjölfarið var ný rammaáætlun samþykkt á þingi.

Hún var hins vegar ekki samþykkt af þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Gagnrýni þeirra snerist einkum um að þrjár virkjanir í neðri Þjórsá hefðu verið færðar úr nýtingu í bið – og létu þessir þingmenn það sem vind um eyru þjóta að það var gert að loknu lögbundnu umsagnarferli þar sem á þriðja hundrað athugasemda barst vegna þessara virkjana. Þeir sem samþykktu rammaáætlun voru hins vegar hreint ekkert allir að samþykkja einhverja draumaáætlun. En þeir litu svo á að nauðsynlegt væri að breyta umræðunni, leiða djúpstæðan ágreining í sáttaferil og vildu standa við það.

En hvar er þetta mál statt núna? Umhverfisráðherra lagði fram tillögu um að Hvammsvirkjun í Þjórsá yrði færð úr bið í nýtingu. Var það gert að tillögu verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Málinu var vísað til atvinnuveganefndar Alþingis en ekki umhverfisnefndar sem vakti strax grunsemdir um að ætlunin væri að rjúfa tengsl verndar og nýtingar sem er hryggjarstykkið í hugmyndafræði rammaáætlunar. Og sá illi grunur reyndist réttur. Meirihluti nefndarinnar hyggst leggja til að fjögur önnur svæði verði færð úr bið í nýtingu (sem vel að merkja er talsvert afdrifaríkari ákvörðun en að færa úr nýtingu í bið) en það eru tvær virkjanir í neðri Þjórsá (Urriðafoss og Holtavirkjun), Hagavatnsvirkjun og Skrokkalda. Af þessum hefur verkefnisstjórn aldrei lokið umfjöllun um Hagavatnsvirkjun og ekki lokið að fjalla að nýju um Skrokköldu, Urriðafoss og Holtavirkjun.

Umfjöllun og vinnubrögð í kringum nýtingarflokk rammaáætlunar er því í uppnámi og stjórnarmeirihlutinn virðist ekki álíta sig bundinn af því ferli sem skilgreint er í lögum um rammaáætlun. Þarna er enn og aftur verið að efna til ófriðar, stríðsöxin grafin upp að óþörfu í blindu ofstæki og trú á gamlar stórkallalausnir í atvinnumálum.

Og hvað er að gerast hinum megin, í verndarflokki rammaáætlunar. Því miður virðist svarið vera: Ekki neitt. Lögum samkvæmt á umhverfisráðherra að friðlýsa þau svæði sem sett eru í verndarflokk rammaáætlunar. Ég lagði fram fyrirspurn til ráðherrans árið 2013 og að nýju árið 2014. Skrifleg svör bárust; hið fyrra 30. október 2013, hið síðara 16. desember 2014. Svörin voru keimlík þó að reynt hafi verið að breyta orðalagi á stöku stað. Í stuttu máli hafði ekkert þokast í friðlýsingum svæða í verndarflokki þó að það sé lögbundin skylda umhverfisráðherra að framkvæma þær. Þegar ég spurði svo ráðherrann hverju sætti var kvartað undan fjárskorti en beinlínis var ákveðið í tíð þessarar ríkisstjórnar að skera niður fé til friðlýsinga. Og svo sagði ráðherrann að kannski væru þetta fullmargar friðlýsingar.

Ef þessi eru viðhorf stjórnarmeirihlutans til laga og samþykkta Alþingis er ekki nema von að almenningur í landinu krefjist róttækra kerfisbreytinga. Það virðist einlægt markmið ríkisstjórnarinnar að kveikja ófriðarbál í kringum verndun og nýtingu náttúruauðlinda líklega vegna þess að ríkisstjórnin hefur enn ekki áttað sig á því að atvinnulíf á Íslandi er breytt; hér er uppgangur í ferðaþjónustu og nýsköpun og það er enginn að biðja um gömlu stórkallalausnirnar. En viðhorf almennings virðast jafn léttvæg fyrir þessum stjórnarmeirihluta og lög og samþykktir Alþingis.

Katrín Jakobsdóttir
Höfundur er formaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs

Í hverju fólst ráðgjöf Illuga?

Á dögunum var Illugi Gunnarsson á ferð í Kína ásamt fulltrúum fyrirtækisins Orka Energy en svo vill til að hann var einmitt á launum við ráðgjöf hjá því fyrirtæki meðan hann var utan þings á síðasta kjörtímabili. Fyrirtækið vinnur að orkutengdum verkefnum í Asíu og átti fund með ráðherranum meðan á dvöl hans í Kína stóð. Ráðherrann þarf nú að svara því í hverju ráðgjöf hans fólst við fyrirtækið. Hvaða ráð seldi hann Orku Energy? Hvað kostuðu þau ráð og hefur fyrirtækið farið að þeim? Voru þau ráð til umræðu á fundinum með ráðherranum/ráðgjafanum á fundinum í Kína? Hver átti frumkvæði að því að Orka Energy kæmi með í ferðina? Þessum spurningum þarf að svara. Illugi Gunnarsson er í vinnu hjá almenningi sem á rétt á svörum án undanbragða.

Hátíðarfundur kvenna í borgarstjórn

Það er sannarlega hátíðlegt að taka þátt í þessum kvennafundi hér í ráðhúsinu og gaman að hér komi saman skeleggir fulltrúar allra flokka til að fagna sigrum formæðra okkar.

Það er undarlegt til þess að hugsa að fyrir 100 árum hafi karlar setið einir að ákvarðanatöku fyrir hönd lands og þjóðar og að það hafi í raun verið ákvörðun karla að veita konum kosningarétt.

Á þessum 100 árum hefur mikið vatn runnið til sjávar. Sem betur fer. Konur búa við allt annan veruleika, þær taka virkan þátt í stjórnmálum og atvinnulífi, þær hafa yfirráð yfir eigin líkama, mennta sig og gera það sem þeim sýnist. Breytingarnar hafa verið jákvæðar fyrir allt samfélagið, ekki síst karla sem hafa öðlast tækifæri og rétt til að taka þátt í umönnun barna sinna, sýna tilfinningar og gera það sem þeim sýnist.

Upp að vissu marki. Við búum ekki í fullkomnum heimi, ekki einu sinni fullkomnu landi, þó hér ríki mesta jafnrétti í heimi samkvæmt alþjóðlegum mælingum.

Allir þessir sigrar eru sterkum konum og samstöðu þeirra að þakka. Kvennaframboð hið fyrra, Kvenréttindafélagið, Kvenfélög, Rauðsokkur, Kvennaframoð hið síðara, Kvennalistinn, Femínistafélagið, kvennahreyfingar stjórnmálaflokka og femínistafélög grunn-, framhalds- og háskóla hafa sprottið upp, bylt og breytt. Hvert með sínum hætti.

Þessar hreyfingar hafa verið viðbragð við misrétti og meinsemdum í samfélaginu, þær haf beitt ólíkum aðferðum og tekist á við ólík verkefni en eiga það allar sameiginlegt að hafa fært okkur samtímakonunum þau réttindi sem við búum við í dag.

Femínismi er dáldið eins og náttúruafl og byltingar femínismans dáldið eins og eldgos. Kvennahreyfingin getur legið í dvala um tíma, stundum stutt og stundum lengi, en hún sprettur reglulega upp og hefur þá umtalsverð áhrif.

Í dag fögnum við og þökkum fyrir kosningaréttinn. Baráttan fyrir honum var löng og ströng. Svolítið eins og Kröflueldar. Áratuga gos með hléum sem á endanum leiddi til þess að konur öðluðust sömu lýðræðislegu réttindi og karlar.

Við gleðjumst auðvitað og fögnum öllum þeim réttindum sem hafa áunnist en gleymum ekki því sem enn er ógert. Það er okkar að halda áfram að útrýma kynbundnu ofbeldi, kynbundnum launamun og stuðla að raunverulega jöfnum tækifærum karla og kvenna. Við heiðrum formæður okkar og baráttukonur fyrri alda best með áframhaldandi baráttu, áframhaldandi samstöðu og áframhaldandi krafti.

Og þar er aldeilis af nógu að taka eins og atburðir undanfarinna daga gefa berlega til kynna.

Í raun má segja að við séum í miðri byltingu. Enn einni byltingunni. Eldgosi sem er nýhafið eftir umtalsverða ólgu sem hefur kraumað í samfélaginu í allnokkurn tíma.

Við höfum allar – eða öll, orðið vör við hefndarklám, hrelliklám eða rafrænt kynferðisofbeldi. Sú ógn hefur steðjað að íslenskum konum í síauknum mæli, klámvæðingin hefur sótt fram af áður óþekktu afli með tilkomu tækniframara og snjalltækja þannig að mörgum hafa fallist hendur.

Í anda þess náttúruafls sem kvennabaráttan er gat ólgan auðvitað ekki endað með öðrum hætti en einum. Byltingu. Brjóstabyltingin er hafin hún er ný en krafturinn er ótvíræður.

Hvernig brjóstabyltingin endar með að verða, hvort hér er um stutt sprengigos að ræða eða langvarandi ástand er ekki alveg komið í ljós en hvort heldur sem verður mun það hafa sín áhrif. Það er ég viss um.

Í dag er ég þakklát. Ég er þakklát formæðrum mínum og afkomendum á sama tíma. Ég er þakklát fyrir byltingar í fortíð og framtíð og sérstaklega þá sem nú er í gangi. Ég er þakklát öllum þeim konum sem hafa þorað, getað, viljað og bylt.

Það er sérstök staða að vera í, að fagna aldarafmæli í miðjum tilfinningarússíbana sem fylgir nýhafinni byltingu gegn klámvæðingu og hlutgervingu kvenna.

Sú bylting er okkar allra og hún er í þágu okkar allra. Hún er í þágu samfélagsins alls en ekki síst kvenna af öllum gerðum og á öllum aldri. Þetta er líka byltingin okkar sem ekki höfum berað á okkur brjóstin, líka okkar sem erum nógu gamlar til að búa ekki við stöðuga ógn rafræns ofbeldis.

Þessi bylting er í þágu samfélagsins, enda snýst femínismi alltaf um samfélagið í heild sinni.

Ég er ekki femínisti fyrir mig heldur af því ég vil breyta samfélaginu. Ég er á hærri launum en margir karlar í kringum mig, ég er í góðri stöðu og mér hefur ekki verið nauðgað. Það eru ekki til myndir af brjóstunum á mér á internetinu. Samt eru mín helstu baráttumál þau að útrýma kynbundnum launamun, auka tækifæri kvenna til áhrifa og útrýma kynbundnu ofbeldi – ekki síst því rafræna.

Og þetta segi ég ekki til að upphefja sjálfa mig. Og ég er ekki að halda því fram að ég sé svo æðislega góð. Ég er það ekki neitt. Kynjamisrétti er bara óbærilegt og það hefur auðvitað bein og óbein áhrif á mig eins og okkur öll. Ég vil ekki búa í samfélagi misréttis frekar en aðrir. Samfélag misréttis er vont samfélag.

Þess vegna skiptir femínisminn svo miklu máli. Hugmyndafræði sem lýtur að því að uppræta allar birtingamyndir kynjamisréttis til að við getum öll verið frjáls. Karlar og konur, ung og gömul. En til þess verðum við að standa saman og hjálpast að. Það krefst þess að við setjum okkur í spor hvers annars og reynum að skilja.

Það er ekkert sem feðraveldinu hugnast betur en erjur og innbyrðis deilur kvenna. Það var feðraveldið sem bjó til mýtuna um að konur séu konum verstar og það reynir að viðhalda henni með ráðum og dáð. Af því að feðraveldið veit sem er að samtakamáttur kvenna getur leitt til byltinga, að byltingar geta frelsað konur og að byltingar geta brotið feðraveldið á bak aftur.

Á meðan ungar konur afmá skilgreiningarvald klámvæðingarinnar á eigin líkömum með aðgerðum í opinberu rými og á samfélagsmiðlum taka miðaldra borgarfulltrúar næstu skref innan kerfisins til að stuðla að frekari framgangi kvenna og auknu jafnrétti.

Konur ákveða sjálfar hvar og hvenær þær klæða sig. Þær eru ekki til sýnis, þær eru ekki neysluvara og þær eru ekki söluvara. Ekki á samfélagsmiðlum og ekki á framboðslistum. Konur eru klárar, þær eru sterkar, þær taka sér pláss og hafa áhrif. Hér í borgarstjórn, í framhaldsskólunum, persónulega og pólitískt, heima og heiman. Konur stjórna, konur breyta og konur bylta. Innan kerfis sem utan.

Hér í dag erum við saman komnar til að samþykkja þrjár tillögur sem við höfum unnið saman á þverpólitískum vettvangi. Þessar þrjár tillögur eru í anda þess sem lagt var upp með í hátíðarhöldum borgarinnar, að fagna þeim réttindum sem áunnist hafa en hvetja til framfara á sama tíma.

Afrekasýning kvenna á Íslandi er til þess fallin að fagna öllu því sem áunnist hefur en er á sama tíma bæði hvetjandi og valdeflandi. Ofbeldisvarnarnefnd mun tala beint inn í baráttumál kvennanna sem fyrst tóku þátt í stjórnmálum, hún er til þess fallin að stuðla að öruggu og hraustu samfélagi og taka á þeim heilbrigðisvanda sem ofbeldi er. Málþing um þátttöku og áhrif kvenna í stjórnmálum ætti sömuleiðis að vera bæði til þess fallið að rifja upp og læra en ekki síst til að hvetja okkur til frekari verka.

Ég vil enda á að taka undir með öðrum borgarfulltrúum um gleðina og hátíðleikann hér í dag. Kvennasamstaðan hér skiptir sannarlega máli. Ég er ekki síst þakklát ykkur öllum sem hér sitjið, konum sem hafið unnið innan ykkar flokka eða hreyfinga og með ykkar hætti og ykkar áherslum að því að styðja og styrkja stöðu kvenna.

Ég hlakka til að samþykkja þessar tillögur með ykkur og ekki síður að sjá þær í framkvæmd af því að ég er sannfærð um að það verður samfélaginu til góðs. Áfram stelpur!

Ræðan var flutt á hátíðarfundi kvenna í borgarstjórn, 31. mars 2015.

Hvar varst þú þegar geirvartan var frelsuð?

Stöldrum aðeins við og hugsum okkur um. Ég hef ekki tölu á því hversu margar myndir ég hef séð af karlmönnum berum að ofan í gegnum tíðina. Jafnvel hópmyndir þar sem fjöldinn allur af karlmönnum berar geirvörtur sínar.

Ég vissi hins vegar vel hvernig viðbrögðin væru ef hópur kvenna gerði það sama. Þangað til í gær. Þar til í gær hefðu viðbrögðin verið á þá leið að konurnar hefðu verið skammaðar fyrir að særa blygðunarkennd fólks eða vera sjálfum sér til skammar. Já, og þær hefðu líklega fengið skilaboð frá mönnum sem bæðu um fleiri myndir.

Í gær fór netið á hliðina. Ungar konur fengu nóg af þeim tvískinnungi að karlmenn mættu birta myndir af geirvörtum sínum án þess að mæta fordómum en þær ekki. Stór hópur kvenna sýndi samstöðu í verki og birti myndir af brjóstunum á sér.

Brjóst eru ekki kynfæri.

Það kann að koma mörgum á óvart en brjóst eru ekki kynfæri. Brjóstum er ekki ætlað að örva neinn kynferðislega. Alveg eins og júgrum kúa er ekki ætlað að örva neinn kynferðislega. Þeim er ætlað að næra afkvæmi.

Hversu kjánalegt er þá að konur megi ekki gefa brjóst á almannafæri? Konum er oft gert að fara afsíðis til að næra börnin sín til að særa ekki blygðunarkennd annarra. Það sendir þau skilaboð að þær eigi að skammast sín fyrir að nota brjóstin sín í þeim tilgangi sem þau þjóna. Þessi fituvefur sem situr framan á flestum konum var ekki gerður til að þjóna neinum kynferðislegum tilgangi. Hann var gerður til að næra ungabörn, til að framleiða mjólk.

Það á að vera í höndum kvenna hvort þær beri eða feli brjóstin sín. Engra annarra. Það á enginn að geta sagt okkur að ákveðinn líkamshluti okkar særi blygðunarkennd fólks meira en sambærilegur líkamshluti karla. Það kallast kynjamisrétti og það leynist víða.

Þær frábæru og kjörkuðu konur sem hafa brjóst sín á netinu síðan þetta byrjaði (en þær eru of margar til að telja á þessum tímapunkti) voru ekki að birta myndirnar fyrir kynferðislega örvun eins né neins. Þetta er yfirlýsing um að völdin séu í okkar höndum. Þið, sem hafið sent konum skilaboð og beðið um fleiri myndir, megið skammast ykkar og fræða ykkur betur. Vonandi áttið þið ykkur á því hvað hegðun ykkar er skaðleg og að þið gerið sjálfa ykkur að fíflum.

Vandamálið er margþætt

Þetta er einungis einn angi þess risastóra vandamáls að konum sé kennt að líkamar sínir séu eitthvað til að skammast sín fyrir. Sjálfri leið mér þannig þangað til í gær. Þetta viðhorf, að karlmenn þurfi bara að hylja klofin á sér en konum beri að hylja helmingi meira af sínum líkömum, hefur áhrif. Það grefur sig inn í undirmeðvitundina.

Meira að segja í kvikmyndum eru brjóst kvenna oftast hulin, jafnvel þó að þær eigi að hafa stundað besta kynlíf lífs síns örfáum sekúndum fyrr. Þær eru oftast með lakið breitt yfir bringuna til að hylja allt á sem settlegastan hátt svo að ekkert fari fyrir brjóstið á fólki. Aldrei hef ég séð karlmann hylja á sér bringuna við sambærilegar aðstæður.

Í ljósi þess að stafrænt kynferðisofbeldi (hefndarklám, hrelliklám) hefur verið mikið milli tannana á fólki að undanförnu kemur þessi bylting eins og ferskur andvari inn í samfélagið. Hópur kvenna lýsir því yfir að þær, og þær einar, hafi völd yfir sínum líkömum. Ég get ekki ímyndað mér það hversu dýrmætt það er fyrir þolendur stafræns kynferðisofbeldis að sjá slíkan stuðning í verki. Að sjá og vita að – þó að einhver hafi reynt að taka af þeim völdin yfir eigin líkama með svívirðilegum myndreifingum – þá hafi þær enn völdin í sínum höndum. Ég leyfi mér að kalla þetta byltingu vegna þess að ég held að ekki verði aftur snúið. Ég vona að þetta geri það að verkum að þeir sem beita stafrænu kynferðisofbeldi verði valdalausir. Ég vona að við hættum að kyngera líkamshluta að óþörfu.

Kynslóðin sem verður ekki kyngerð

Kunningi minn er ungur faðir. Hann á tæplega eins árs gamla dóttur. Hann tók þátt í byltingunni með því að birta mynd af sér og dóttur sinni og sagði að hún hafi viljað þakka kynsystrum sínum fyrir. Það er mín heitasta ósk að sú litla stúlka verði aldrei kyngerð. Að hún þurfi aldrei að skammast sín fyrir neinn líkamshluta sinn. Sá draumur er ekki svo fjarstæðukenndur eftir gærdaginn. Gærdagurinn sýndi svo vel hvað það þarf lítið til að breyta viðhorfi fólks. Fjölmargar stelpur sem vissu upp á sig sökina eftir að hafa gert lítið úr kynsystrum sínum fyrir nektarmyndir tóku þátt og viðurkenndu mistök sín. Að hugsa sér hversu mörgum viðhorfum hefur verið breytt á einum degi. Ég vona að sú stutta, sem fagnar brátt eins árs afmæli sínu, muni hlæja dátt þegar hún heyrir foreldra sína segja í góðra vina hópi: „Hvar varst þú þegar geirvartan var frelsuð?” Að sú hugmynd um að konur þurfi að skammast sín fyrir líkama sína verði þá löngu horfin.

Höfundur er talskona Ungra vinstri grænna.