Vinstri græn – hreinar línur

Mér er stundum sagt að stjórnmálaflokkar séu allir eins. Stefna þeirra sé keimlík, þeir lofi öllu fögru fyrir kosningar en hafi í raun það eina markmið að komast til valda. Svo fæ ég ýmist að heyra að flokkarnir séu sammála um allt eða geti aldrei komið sér saman um neitt.  Ég hef svo sem skilning á þessu öllu. Stjórnmálaflokkarnir eru sammála um mjög margt, þó fjölmiðlar fjalli oftast bara um ágreininginn þegar hann er til staðar. Stefnan getur virkað keimlík, sérstaklega í borgarpólítíkinni, og frambjóðendur einsleitur hópur.

Vinstrihreyfingin grænt framboð

Vinstri græn eru þó að mörgu leyti frábrugðin öðrum framboðum. Við höfum ögrað samfélaginu og hefðbundnum stjórnmálum gegnum tíðina með framsæknum hugmyndum um hvernig bæta megi samfélagið og við höfum alltaf valið hugsjónir umfram vinsældir. Við munum áfram gera það. Í Reykjavík snýst málefnaleg sérstaða Vinstri grænna fyrst og fremst um þrennt: Áherslur í skóla- og frístundamálum, umhverfis- og auðlindamálum og trú á opinbera þjónustu. (Fyrir utan að vera eina framboðið sem treystir konu til að leiða lista. Það er ekki lítið.)

Grunnþjónusta við börn verði gjaldfrjáls

Á næsta kjörtímabili verður að byggja aftur upp traust milli skólasamfélagsins og borgaryfirvalda eftir harkalegar sameiningar og niðurskurð sem gengið hefur mjög nærri starfseminni. Þá verður að hefjast handa við afnám gjaldheimtu borgarinnar vegna skóla- og frístundamála. Þannig getum við haft raunveruleg áhrif á ráðstöfunatekjur barnafólks og stuðlað að sanngirni. Flöt gjaldheimta upp á tugi þúsunda á hverjum mánuði umfram útsvarið er ósanngjörn og afnám hennar er fullkomlega raunhæft markmið.

Borgin axli ábyrgð í umhverfis- og auðlindamálum

Til að sporna við loftslagsbreytingum af mannavöldum verður Reykjavíkurborg að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Við verðum að breyta samgönguháttum, stuðla að orkuskiptum, fjölga hjólastígum, bæta almenningssamgöngur og nærþjónustu í þéttari byggð. Þannig drögum við úr notkun einkabílsins og skaðlegum áhrifum hans. Framganga Orkuveitunnar á Hengilssvæðinu hefur verið óábyrg og nýting auðlindarinnar allt of ágeng. Ábyrg nýting auðlindarinnar krefst þess að við endurskoðum framleiðslugetu Hellisheiðarvirkjunar og sláum öllum frekari virkanaáformum þar á frest.

Enga einkavæðingu opinberrar þjónustu

Á kjörtímabilinu hafa allir flokkar í borgarstjórn sýnt áhuga á einkavæðingu opinberrar þjónustu. Allir nema Vinstri græn. Stefna Sjálfstæðisflokks kemur auðvitað ekkert á óvart, hann vill “leysa krafta einkaframtaksins úr læðingi” hvar sem því verður við komið og leyfa einkaaðilum að græða á almannaþjónustu eins og öllu öðru. Meiri vonbrigðum valda aðgerðir meirihluta Besta flokks og Samfylkingar. Þau hafa nú selt hlut Reykvíkinga í HS-Veitum til einkaaðila og Gagnaveita Reykjavíkur er í söluferli. Ferðaþjónusta fatlaðra hefur verið boðin út og gistiskýli fyrir utangarðsmenn er ekki lengur rekið af borginni. Það er skýlaus krafa Vinstri grænna að opinber þjónusta sé á forræði almennings, að enginn geti grætt á grunnþjónustu og að hún verði aðgengileg öllum borgarbúum. Það hefur sýnt sig hvað eftir annað að einkarekstur hentar ekki í grunnþjónustu. Hann leiðir til verri og dýrari þjónustu.

Einlæg kosningaloforð

Sérstaða Vinstri grænna felst í kjarki og staðestu. Við höfum og við munum áfram standa með hugsjónum okkar og setja mál á dagskrá jafnvel þótt við mætum ekki skilningi til að byrja með. Ég fullyrði að það er hægt að afnema gjaldheimtu fyrir leikskóla, grunnskóla og frístundaheimili jafnvel þótt aðrir flokkar efist. Ég fullyrði að það er hægt að koma í veg fyrir ofnýtingu á Hengilssvæðinu og að við getum spornað með öflugri hætti gegn loftslagsbreytingum af mannavöldum jafnvel þótt aðrir flokkar efist. Ég fullyrði að það er betra fyrir fjárhag, þjónustu og samfélag í Reykjavík ef grunnþjónustan er rekin af hinu opinbera og á forræði almennings. Jafnvel þótt aðrir flokkar efist. Við Vinstri græn munum standa með þessum áherslum okkar. Um það er engin ástæða til að efast.

Sóley Tómasdóttir skipar 1. sæti á lista Vinstri grænna í Reykjavík
Greinin birtist í DV 4. apríl 2014

Ekkert afturkall

Ný lög um náttúruvernd voru samþykkt vorið 2013 og var ætlað að taka gildi þann 1. apríl 2014. Lögin fela í sér mikla framför í lagaumhverfi náttúruverndar og eru skólabókardæmi um hvernig á að standa að vandaðri lagasetningu. Þau byggja á vönduðum undirbúningi með aðkomu fræðimanna og fagaðila og síðan ítarlegri umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd þar sem komið var til móts við fjölda athugasemda hagsmunaaðila áður en þau voru samþykkt.

Það vakti því reiði og furðu þegar Sigurður Ingi Jóhannsson, umhverfis- og auðlindaráðherra, lagði í haust fram frumvarp um að afturkalla þessi nýsamþykktu náttúruverndarlög áður en þau tækju gildi þann 1. apríl 2014. Hefði frumvarp ráðherrans náð fram að ganga hefði fimm ára vinna farið í ruslið og horfið yrði aftur til gildandi náttúruverndarlaga frá 1999 sem eru orðin úrelt þar sem þróun í þessum málaflokki hefur verið hröð.

Afturkallsfrumvarpið fékk afar góða, vandaða og málefnalega umfjöllun í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis. Þar kom í ljós að mun færri og smærri álitamál voru uppi um nýju náttúruverndarlögin en sumir höfðu talið. Ágreiningur um utanvegaakstur og tengd mál reyndist mun minni en látið hafði verið að liggja og skemmra reyndist á milli skoðana á ákvæðum um varúðarreglu og sérstaka vernd en virtist í upphafi.

Þá voru nefndarmenn sammála um mikilvægi almannaréttarins sem almenningur er nú orðinn meðvitaðri um eftir að hugmyndir um gjaldtöku við helstu náttúruperlur þjóðarinnar fóru á flug. Nefndin náði að lokum saman um þá málamiðlun að hafna afturkallinu, fallast á að byggja á heildarhugmyndafræði hinna nýju laga og fresta gildistöku þeirra til 1. júlí 2015 þannig að hægt sé að vinna að úrbótum í samstarfi við ráðherra og skapa varanlega sátt um málið.

Þó að ég hefði helst viljað að ný lög tækju gildi nú 1. apríl er ég sátt við niðurstöðu nefndarinnar. Afturkall umhverfis- og auðlindaráðherra er út af borðinu og stefnt er að því að ný og framsækin náttúruverndarlög taki gildi árið 2015. Það skiptir svo sannarlega máli fyrir íslenska náttúru og íslenska þjóð.

Katrín Jakobsdóttir

Greinin birtist fyrst á Vísi.is

48 stundir Hönnu Birnu.

Nú um þessar mundir er Hanna Birna  Kristjánsdóttir mætt í fjölmiðla til að ræða frumvarp um breytingar á útlendingalögum sem hún leggur fram í skugga kæru á ráðuneyti sem hún ber ábyrgð á.

Þegar ég fyrst heyrði af væntanlegu frumvarpi innanríkisráðherra um breytingar á útlendingalögum sem í sér fólu m.a. að biðtími hælisleitenda eftir svari yrði ekki meiri en 48 stundir, varð ég nokkuð bjartsýnn. Nú loks glitti í einhverjar umbætur á meðferð hælisumsókna sem allir eru sammála um að taki allt of langan tíma. Að vísu hafði ég einnig efasemdir um þennan hámarkstíma enda er sagan hælisleitendum síður en svo hliðholl og ummæli og aðgerðir embættismanna Útlendingastofnunar síðustu ár gefa heldur ekki ástæðu til að ætla annað en að langflestum hælisleitendum verði snúið rakleiðis til baka eftir tvær nætur á Fitjum.

Á þeim tíma virtist lítið upp á ráðherrann að klaga fyrir utan að aðhyllast hugmyndafræði ójöfnuðar sem leikið hefur Ísland grátt á síðustu árum. Það skaut því skelk í bringu, þegar að til stóð að mótmæla brottvísun hælisleitanda sem kært hafði úrskurð Útlendingastofnunnar, að viðkvæmum persónuupplýsingum var lekið í valda fjölmiðla, að því er virðist, til að minnka samúð með hælisleitandanum.

Enginn vill bera ábyrgð á lekanum og virðist sem Hanna Birna og aðstoðarmenn hennar hafi vonast til að málið myndi fljótt falla í gleymskunar dá líkt og mörg hneykslismál í gegnum tíðina. Þegar tveir blaðamenn DV neituðu að láta ráðherra komast upp með slíkt var brugðist við með því að rægja blaðamenn og stilla sér upp sem fórnarlambi í málinu. Í tvo mánuði hefur ráðherra grafið dýpra og dýpra og meðal annars brugðist reið við eðlilegum spurningum stjórnarandstöðunnar á Alþingi og gefið hefur verið í skyn að nú eigi að bregða fæti fyrir umrætt frumvarp.

Slíkt er rökleysa enda er ljóst að allir þeir sem gagnrýnt hafa Hönnu Birnu og viðbrögð hennar í lekamálinu, vilja sjá umbætur á málefnum hælisleitenda. Þó að deila megi um hvort hámarkstíminn eigi að vera 48 stundir eða sex mánuðir (líkt og frumvarp Ögmundar Jónassnar gerði ráð fyrir) hljóta báðir kostir að vera skárri en núverandi ástand þar sem hælisleitendum er haldið mörgum mánuðum saman í algerri óvissu um framtíð sína. Það er því engum til hagsbóta að nota lekamálið til að koma pólitísku höggi á Hönnu Birnu. Segi hún af sér kemur bara annar sjálfstæðismaður í staðinn og ber upp frumvarpið. Það er hins vegar miður að geta ekki treyst flutningsmanni frumvarpsins.

Hugmyndir sem ekki standast

Formaður ráðgjafaráðs Bjarna Benediktssonar fjármálaráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins, Ragnar Árnason, birti grein undir yfirskriftinni „Samfélagsleg skaðsemi opinberra heilbrigðistrygginga“ í nýjasta tölublaði Hjálmars, blaðs hagfræðinema við Háskóla Íslands. Hann leggur þar út af þeirri reglu að rétt verð sé lykilatriði innan hagfræðinnar og því eigi að gjalda varhug við opinberum niðurgreiðslum á kostnaði og segir að það skjóti því skökku við „þegar stórkostlegar niðurgreiðslur á heilbrigðisþjónustunni, sem er mjög veigamikill þáttur í framleiðslu og neyslu samfélagsins, eru ekki aðeins látnar með öllu afskiptalausar í þessari baráttu fyrir hagkvæmni heldur gerðar að samfélagslegri dyggð.“ Niðurstaða Ragnars er að „opinberar heilbrigðistryggingar rýra hag meðalmannsins í samfélaginu og þar með samfélagsins í heild“.

Niðurstaða Ragnars að hagur meðalmannsins sé mælikvarði á hag samfélagsins stenst ekki og endurspeglar fyrst og fremst ákveðna pólitíska sýn um að ekki séu til séu almannagæði sem allir eigi tilkall til. Það er auðvitað pólitísk ákvörðun en ekki hagfræðilegt reikningsdæmi hvort hér sé samfélag þar sem allir, ekki aðeins meðalmenn og hinir efnaðri, geta sótt sér heilbrigðisþjónustu og menntun. Almannagæði eru ekki aðeins náttúruauðlindir heldur líka gæði á borð við heilbrigðisþjónustu og menntakerfi sem samfélagið hefur skapað á þeim grundvelli að allir fái tækifæri til að lifa með reisn.

Ef við samþykkjum að það sé hagur samfélagsins að allir fái slík tækifæri þá skiptir líka máli að kerfið sem við höfum byggt upp hér er félagslegt heilbrigðiskerfi. Kostnaður félagslegra heilbrigðiskerfa er minni en skyldutryggingakerfa eins og t.d. í Frakklandi og Þýskalandi en langdýrust fyrir samfélagið eru einkarekstrarkerfi á borð við hið tvöfalda kerfi Bandaríkjanna. Við þetta bætist að félagsleg heilbrigðiskerfi eru skilvirkust og árangursríkust þegar við metum lýðheilsuárangur á móti kostnaði (og er þá átt við ævilengd, ótímabær dauðsföll, ungbarnadauða o.fl.).

Það er verulegt áhyggjuefni að helsti ráðgjafi fjármálaráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins boði slíka stefnu dulbúna sem hagfræði og dragi af henni ályktanir sem ekki standast. Ráðherra hefur sjálfur ekki tekið undir þessa speki en í máli hans á Alþingi í gær kom fram að hann væri sérstakur áhugamaður um aukinn einkarekstur í heilbrigðiskerfinu þannig að það er ljóst að ríkisstjórnin stefnir í átt til aukinnar einkavæðingar á grunnþjónustu samfélagsins.

Umhverfisráðherra segir að náttúrupassi geti þrengt að almannarétti

Katrín Jakobsdóttir þingkona Vinstri grænna stóð fyrir sérstökum umræðum um hvaða áhrif hugmyndir um náttúrupassa gætu haft á almannarétt á Alþingi í dag. Til svara var Sigurður Ingi Jóhannsson umhverfisráðherra og sagði hann að náttúrupassi í því formi sem Ragnheiðar Elínar Árnadóttur iðnaðarráðherra hefur kynnt þrengi að rétti almennings og að mörgum spurningum væri ósvarað í því máli.

Almannaréttur bundinn í lög

Katrín rifjaði upp að almannaréttur sem lýtur að frjálsri för um landið ætti sér djúpar rætur í lögum og menningu vestrænna ríkja og sagðist efast um að hugmyndir iðnaðarráðherra um náttúrupassa samrýmist honum. „Og við sjáum það þegar skyggnst er undir yfirborðið að þessi leið sem er í skoðun hjá stjórnvöldum núna hún er ekki byggð á neinu fordæmi neins staðar frá,“ sagði Katrín. Hún sagðist telja að allir væru sammála um að tryggja þurfi fjármuni til uppbyggingar á ferðamannastöðum og friðlýstum svæðum, það væri hins vergar spurning um hvernig fara ætti að því. Að lokum spurði hún Sigurð Inga meðal annars um hvernig hann teldi hugmyndir um náttúrupassa samrýmast lögum og reglum um almannarétt og hvort hann teldi náttúrupassan einu leiðini til að tryggja fjármagn til uppbyggingar.

Umhverfisráðherra efast um náttúrpassa iðnaðarráðherra

„Náttúrupassaleiðin í því formi sem hún hefur verið kynnt getur þrengt að réttindum almennings. Það er gjaldtaka á ákveðnum stöðum gegn því að þeir sömu staðir fái aðgang að fjármunum til uppbyggingar í þágu ferðaþjónustu að viðlögðum sektum ef viðkomandi greiðir ekki aðgangseyrir,“ sagði Sigurður Ingi og bætti við: „Náttúrupassinn útilokar því ekki í þessu formi að landeigendur geti tekið upp sína eigin gjaldtökuleið eins og dæmin hafa sannað og ekki viljum við að gjaldtökuleiðin verði til þess að skapa gjá og togstreitu á milli ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar og almennings í landinu.“

Sigurður Ingi sagði rétt almennings til frjálsrar fara um landið vera lögbundinn rétt borgaranna og eitt af einkennum íslensks samfélags og tengsla Íslendinga við landið. „Þann rétt hygg ég að flestir Íslendingar vilji standa að baki og verja,“ sagði hann og bætti við: „Ferðaþjónustan hefur vaxið hratt að undanförnu og ferðamönnum fjölgað með tilheyrandi ágangi á landið og vaxtarverkjum. Því er brýnt að til sé stefnumótun og útfærsla á framkvæmdum og forgangsröðun fjármuna til einstakra verkefna. Enn er mörgum spurningum ósvarað þar að lútandi.“

Samhljómur á meðal þingmanna

Aðrir þingmenn sem tóku til máls, þar á meðal Sigrún Magnúsdóttir þingflokksformaður Framsóknarflokksins, tóku undir með þeim Katrínu og Sigurði Inga að mikilvægt væri að verja almannaréttinn, eðlilegt væri því að skoða aðrar leiðir en þá sem iðnaðarráðherra hefur teflt fram til að fjármagna uppbyggingu ferðamannastaðaða og friðlýstra svæða. Þá var samhljómur um að mikilvægt væri að vanda vel til verka og að góð sátt næðist um málið.

Horfið frá séreignarstefnu

Katrín Jakobsdóttir þingkona Vinstri grænna lýsti yfir þungum áhyggjum af stöðu húsnæðismála hjá ungu fólki á Alþingi í síðustu viku og spurði Eygló Harðardóttur félags- og húsnæðismálaráðherra um sýn hennar í húsnæðismálum á Alþingi í dag. Eygló lýsti þeirri afstöðu að hverfa ætti frá hinni svokölluðu séreignarstefnu.

Erfið staða ungs fólks á húsnæðismarkaði

Katrín sagðist hafa miklar áhyggjur af stöðu ungs fólks á húsnæðismarkaði og að dæmi bentu til þess að hún gæti orðið svipuð og í sumum löndum Evrópu þar sem ungt fjölskyldufólk neyðist til að flytja inn á foreldra sína.

„Eins og staðan er, að minnsta kosti hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem nýjar rannsóknir sýna að flestir vilja búa, þar er ungt fólk í sömu stöðu, því miður, þar sem leiguverð er nánast óviðráðanlegt og húsnæðisverð, sérstaklega í sumum hverfum borgarinnar, hefur farið hækkandi,“ sagði Katrín og kallaði eftir sýn Eyglóar í málinu sem brýnt væri að leysa úr ef Ísland ætti áfram að verða eftirsóknarverður staður fyrir ungt fólk að búa á. „Ég held að ekki verði komist í gegn um þessi mál án þess að til komi mjög markvissar aðgerðir bæði ríkis og sveitarfélaga,“ bætti hún síðan við.

Tafir á vinnu við mótun húsnæðisstefnu

Eygló sagði að nú stæði yfir vinna við mótun húsnæðisstefnu í samræmi við ályktun Alþingis þar um og að tafir hefðu orðið á henni.

„Ég tel að húsnæðisstefnan eigi að endurspegla þann fjölbreytileika sem er í íslensku samfélagi. Að það sé raunar ekki einhver ein lausn sem henti öllum. Að það sé ekki bara þannig að það sé bara hægt að tryggja að allir kaupi eða allir leigi. Þú þarft að vera með þessa valkosti og þú þarft að tryggja það að fólk búi við öryggi,“ sagði Eygló um sína sýn.

Katrín sagði svar Eyglóar vera mikilvægt. „Þar með segir hæstvirtur ráðherra að hverfa eigi frá þeirri séreignarstefnu, sem kannski var aldrei mótuð eða ákveðin en hefur eigi að síður verið raunin í íslensku samfélagi undanfarna áratugi, og það er mjög mikilvæg sýn,“ sagði hún og spurði: „Telur ráðherra að þar muni félagslegur íbúðalánasjóður í eigu hins opinbera og sveitarfélög hafa hlutverki að gegna eða horfir hæstvirtur ráðherra fremur til markaðslausna til að ná þessu markmiði um fjölbreytt húsnæði og öruggt?“ Eygló svaraði því til að mikilvægt væri að bjóða upp á fjölbreyttar lausnir.