Eldhúsdagsumræður – Svandís Svavarsdóttir

Herra forseti, góðir Íslendingar!

Svo óvenjulega háttar til að eldhúsdagsumræður að þessu sinni eru í byrjun júlí og hafa aldrei í sögunni farið fram svo seint. Þingið hefur nánast rekið á reiðanum mánuðum saman enda stjórnarmeirihlutinn á löngum köflum forystulaus. Forsætisráðherra sífellt á flótta frá samskiptum við þingið og þjóðina. Fjöldamörg dæmi eru um mál þar sem hann hleypur héðan út eða svarar málefnalegri gagnrýni með skætingi. Síðast nú í byrjun vikunnar í umræðum um samninga við kröfuhafa. Meðan sundrung og óeining hafa einkennt störf ríkisstjórnarinnar hefur stjórnarandstöðunni tekist að standa saman í baráttunni fyrir betra samfélagi. Við í VG höfum lagt áherslu á að skapa forsendur fyrir þeirri samstöðu í fjölmörgum málum. Sundrung og óeining í okkar röðum var ekki til heilla á síðasta kjörtímabili og við Vinstri græn höfum lært mikið af þeirri reynslu. Okkur hefur tekist að skapa samstöðu innan okkar eigin raða og ekki síður í stjórnarandstöðunni allri. Niðurstaðan er skýr árangur: ýmis óþurftarmál sem ríkisstjórnin ætlaði að þvinga í gegnum þingið hafa verið stöðvuð og ber þar hæst fordæmalausa breytingartillögu við rammaáætlun þó að dæmin séu miklu fleiri. Þetta tókst af því að við stóðum saman.

En stjórnarandstaðan hefur ekki bara verið samstæð í því að veita andspyrnu. Hún hefur líka staðið saman að tillöguflutningi og sýnt með því frumkvæði að mikilvægum breytingum í átt til jafnréttis og lýðræðis. Stjórnarandstaðan stóð saman að breytingum á fjárlagafrumvarpinu með félagslegum áherslum og lagði líka fram tillögu um að setja Evrópusambandsmálin í lýðræðisfarveg. Öll höfum við talað fyrir auknu lýðræði, gagnsæi, jöfnuði, kvenfrelsi og umhverfissjónarmiðum þótt einhver áherslumunur sé á milli flokka. Í meirihlutanum í Reykjavík er þetta orðað svona í samstarfssáttmála VG, Samfylkingar, Bjartrar framtíðar og Pírata: „Með hreinskilni og heiðarleika að leiðarljósi ætlum við að læra hvert af öðru og mynda heild sem er auðugri en summa okkar samanlögð.“ Þetta finnst mér gott leiðarljós. Og leiðarljós til að vinna með áfram.

Ríkisstjórnin aftur á móti hefur verið verkstjórnarlaus og ekki ráðið við að koma málum áfram. Þar er engin yfirsýn, engin heildarsýn heldur er hver ráðherra settur í þá stöðu að berjast fyrir sínum málum og jafnvel eru dæmi um mál þar sem úthald til þess er ekki fyrir hendi. Greinilegt er og það hefur komið í ljós í vetur að lítil samstaða er í stjórnarliðinu; það er ágreiningur á milli stjórnarflokkanna. Þar má nefna bankabónusa og bankasýslu ríkisins, áherslur við stjórnun fiskveiða, húsnæðismál, fleira og fleira. Stjórnarflokkarnir hafa ekki einu sinni getað komið sér saman hvernig fagna eigi aldarafmæli íslenska fullveldisins og situr tillaga þar að lútandi föst í þingflokki Sjálfstæðisflokksins.

En við höfum líka verið ábyrg stjórnarandstaða. Andstaða sem hefur sýnt því skilning þegar þörf hefur verið á því að kalla til þingfunda á óvenjulegum tímum eða mæla fyrir stórum málum eins og þeim sem nú eru í efnahags- og viðskiptanefnd og fjalla um samninga við kröfuhafa. Þannig erum við ólík þeirri stjórnarandstöðu sem var hér á síðasta kjörtímabili og setti sig á móti stórum málum og smáum, hver sem þau voru.

Næsta skref okkar í VG er að halda áfram að leggja okkar lóð á þær vogarskálar að skapa samstöðu um nýja stjórnarstefnu byggða á heilindum, jafnrétti og lýðræði. Það þurfum við gera með því að stöðva ofsagróða örfárra útgerða og að flytja þá fjármuni til fólksins í landinu. Það gerum við með því að byggja landspítala sem við öll getum verið stolt af, – með því að efla og styðja öll skólastig í stað þess grafa undan menntakerfinu, reisa því skorður og ýta undir sundrungu. Sem dæmi má nefna að loka framhaldsskólunum fyrir 25 ára og eldri, þröngva ólíkum skólum í sama mót og sameina með valdboði. Það gerum við með því að skapa samstöðu um breytingar á stjórnarskránni, breytingar sem hefja lýðræði til vegs, færa vald til fólksins, og fá bæði náttúru og auðlindum veglegan sess. Umhverfis- og náttúruverndarmál eiga að vera í forgrunni á ný og kynjajafnrétti bæði í orði og á borði. Við þurfum að hemja þensluna og nýta efnahagsbatann öllum til heilla, koma til móts við þá hópa sem höllustum fæti standa, og útrýma fátækt á Íslandi. Hún á ekki að viðgangast.

Lýðræði snýst ekki bara um já eða nei, einfaldan aðgang að ákvarðanatöku, ekki bara um kosningar og atkvæðagreiðslur í sveitarfélögum eða hjá þjóðinni allri. Lýðræðið snýst um að hafa rödd allt árið um kring og leiðir til að koma skoðunum og sjónarmiðum á framfæri, vettvang fyrir opna og lifandi umræðu. Lýðræðið varðar öll svið mannlífs og býr yfir mörgum víddum. Í lýðræðissamfélagi þarf ekki bara kosningarétt og tíðar atkvæðagreiðslur heldur líka óhindrað aðgengi að hvers konar menntun, öfluga fjölmiðla í almannaþágu og jöfn tækifæri allra þjóðfélagshópa til þátttöku. Allt eru þetta sígild baráttumál vinstri manna og félagshyggjufólks um allan heim. Fólk þarf greiðan aðgang að upplýsingum, góða menntun, fjölmiðla sem gagnrýna valdhafana, varpa skýru ljósi á peningaöflin og endurspegla fjölbreytt mannlíf. Það þarf ryðja hindrunum úr vegi um samfélagið allt. Aðgengi er forsenda þátttöku og þátttaka er forsenda lýðræðis. Við erum ekki bara að tala um aðgengi að byggingum eða almannarými heldur líka að samtölum og umræðu þar sem ráðum er ráðið, í valdastofnunum, á vinnustöðum, í félagasamtökum, á heimilum og í skólum. Stundum þarf til túlkun, textun, góða hljóðvist og tillit til fjölbreyttra þjóðfélagshópa. Lýðræði má nefnilega ekki bara vera fyrir suma. Það verður að vera fyrir alla. Þannig ber okkur að skipuleggja samfélagið og ryðja brautir eins og nokkurs er kostur.

Nú er kjörtímabilið hálfnað og þá fer að styttast í næstu þingkosningar. Nú er tímabært að fylkja liði um sameiginlega framtíðarsýn þeirra sem ekki styðja hægri stefnu, gamaldags vinnubrögð, sms-styrki, auðmannadekur, lagasetningar á kjaradeilur og aukinn ójöfnuð í samfélaginu. Ísland á betra skilið.

Forseti – við í VG og félagar okkar í stjórnarandstöðunni höfum öll miklar áhyggjur af heilbrigðiskerfinu. Kerfið er að þrotum komið, stjórnvöld standa fyrir árásum á kerfið, starfsfólk þess og innviði. Heilbrigðisstarfsfólk sætir lagasetningu á kjarabaráttu sína og ekki er komið til móts við réttlátar kröfur BHM og hjúkrunarfræðinga um laun sem endurspegla menntun og þola samanburð við nágrannalöndin. Fremstu ráðamenn þjóðarinnar togast á um framtíðarsýn, byggingu landspítala er sífellt skotið á frest. Starfsfólk heilbrigðisþjónustunnar býr við skort á heildarstefnumörkun á meðan ríkisstjórnin daðrar við einkavæðingu og aukin notendagjöld í heilbrigðisþjónustunni. Dæmi eru um einkafyrirtæki í heilbrigðisþjónustu sem ekki virðast valda verkefninu og sæta alvarlegri gagnrýni en fá að halda áfram með blessun ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma berast fréttir af eigendum þessara fyrirtækja að fjárfesta í fokdýrum einbýlishúsum. Þetta er að sjálfsögðu óþolandi og gengur þvert á vilja almennings en er um leið algjörlega í anda ríkisstjórnar hægri manna. Um þetta var ekki kosið í síðustu kosningum og þetta þarf að stöðva í þeim næstu, því fyrr, því betra. Þjóðin vill gott og öflugt heilbrigðiskerfi fyrir okkur öll, hvernig og hvar sem við stöndum.

Forseti! Stjórnarmeirihlutinn hér á alþingi aðhyllist greinilega hugmyndina um einfalt meirihlutaræði í gömlum stíl. Það endurspegla orð hvers ráðherrans af öðrum og rifja má upp orð Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, þegar hann sagði hér í ræðu, „meirihlutinn ræður“. Viðhorf af þessu tagi eru beinlínis skaðleg fyrir lýðræðið. Með þessu er látið eins og valdið sé ósnertanlegt og að gagnrýni eigi ekkert erindi. Menn láta eins og viðhorf þeirra og verk séu hafin yfir umræðu og rökræður. Hugmyndin er að hægt sé að setja minnihlutann til hliðar, takmarka möguleika hans til að koma sinni sýn á framfæri, almenningur er hunsaður og menn vísa í kosningar sem óskorað og varanlegt umboð sem ekki megi efast um. Gjarnan er þá talað um að ekki skuli tekið mark á skoðanakönnunum, að mótmæli byggi á misskilningi eða séu sett fram á röngum stað eða á röngum tíma. Skemmst er að minnast mótmælanna 17. júní sem forsætisráðherra ákvað að taka ekki til sín á nokkurn hátt, meðan reiði og gremja almennings er raunveruleg og mikilvægt að hlusta eftir henni. Kannski er það okkar mikilvægasta verkefni að hlusta í stað þess að halda lofræður, upphefja eigin verk, flokka og þjóð.

Þessi þingvetur hefur fært okkur öllum mikilvæga lærdóma. Niðurstaðan verður að vera endurmat á vinnubrögðum okkar og verklagi. Meira og opnara samtal verður að eiga sér stað og meirihlutinn verður að leggja af valdbeitingu og yfirgang. Þau mál sem hér hafa valdið mestum árekstrum hafa flest öll verið brotin á bak aftur þannig að afrakstur stjórnarflokkanna er enginn. Tuddapólitík og meirihlutaræði verður að vera liðin tíð.

Óheft markaðsöfl og peningahyggja eru hvarvetna til bölvunar, ógna jöfnuði og mannréttindum um allan heim. Þau leiða til styrjalda, neyða fólk til fátæktar, valda hnattrænni hlýnun og spilla umhverfi okkar, náttúru og auðlindum. Við sjáum hve öll er erfitt er vinda ofan af þeim skaða sem þessi öfl valda um allan heim ekki síður en hér á landi og það minnir okkur á að baráttan við auðvaldið er barátta án landamæra.

Góðar stundir!