Fyrsta ræða Ara Trausta Guðmundssonar á Alþingi

Tilefni: Fjárlög 2017 lögð fram. 1. umræða.

Frú forseti.

Ég vil byrja á að þakka hæstvirtum fjármálaráðherra fyrir kynningu hans á fjárlögunum hér í dag og þingheimi fyrir umræðuna.

Ég gæti haft hér yfir fræg orð úr sögunni: – Hér stend ég og get ekki annað – en þau standast ekki vegna þess að ég kaus að leita eftir starfi þingmanns og fékk fulltingi til þess; til þess að stuðla að félagslegum lausnum margra brýnna verkefna og ýta undir græn gildi.

Sem nýr þingmaður frammi fyrir hálftómum þingsalnum og engum ráðherra get ég sagt að mér fallast næstum hendur frammi fyrir yfir 600 síðna fjárlagaplöggum. Þetta líkist því að fá í hendur Gamla og Nýja testamentið og byrja að leita uppi og bera saman ólíkar greinar með númerakerfi. En hvað um það, skoðun á gjaldahlið A-hlutans leiðir í ljós að einmitt hin grænu gildi liggja að mörgu leyti óbætt hjá garði. Tvennt blasir við sem ég vil lýsa yfir að mikilvægt sé að Alþingi allt, jafnt sem háttvirt fjárlaganefnd, verða að hyggja að af mikilli festu.

Fyrra atriðið varða álag á náttúru landsins meðal annars vegna vaxtar og skipulags ferðaþjónustunnar. Til viðbótar við framlög til þriggja gestastofa og til lagfæringa innan Þingvallaþjóðgarðs eru aðeins rúmar 500 milljón krónur lagðar til Framkvæmdasjóðs ferðamála. Svo eru 300 milljónir settar í eflingu flugþjónustu milli staða utan SV-hornsins og erlendra borga en framlög til rannsókna í ferðaþjónustu lækkuð. Hér þarf allt aðra hugsun og mikla innspýtingu í bæði innviði og aðgengi ferðamanna. Þar þarf að skoða nýja og bætta tekjustofna; svo sem eins og gistináttagjald umfram 300 krónur, komugjöld, já, myndarleg komugjöld, og ýmis þjónustugjöld og fleira. Og ég kem vonandi að því við eitthvert annað tækifæri.

Síðara atriðið, það snýr að máli málanna á heimsvísu sem eru loftslagsbreytingar. Og þegar ég blaðaði í gegnum þessar 600 síður þá held ég að ég hafi fundið þetta orð einu sinni. Það getur verið misskilningur en það var ekki víða í þeirri ágætu bók, eða bókum. Vel má vera að mörgum finnist margt mikilvægara en að hugsa um hitamæla þegar velferð í landinu er rétt við eða undir þolmörkum. En ef fer sem horfir þá getur okkur skort mikið fjármagn á endanum til velferðar ef hitafar jarðar fer langt fram úr mörkum Parísarsamkomulagsins. Þetta eru ekki pólitískar útskýringar heldur blákaldur, eigum við að segja rauðhlýr, veruleiki.

Herra forseti

Vegna horfa í framvindu loftslagsmála er afar brýnt að til verði fjármögnuð langtímaáætlun, og ég legg áherslu á orðið fjármögnuð, um minnkandi losun gróðurhúsagasa á Íslandi og aukna bindingu kolefnis. Þessa og nægilega kröftugra byrjunaraðgerða sakna ég í fjárlögunum. Framlög til nýrra orkulausna í samgöngum og meginatvinnuvegunum eru of lág, framlög til skógræktar eru það líka og til endurheimtar landgæða og vistkerfa, svo einhver dæmi séu nefnd. Hvergi örlar á magntöku árangurs miðað við framlög. Við hvað eru þau í raun og veru miðuð? spyr ég. Með öðrum orðum, fjárlög sem eiga að vera með langtímamarkmið klárt, sem er fallega og réttilega sagt eins og hæstvirtur fjármálaráðherra kom inn á, þau eru ekki hluti af marksettri aðgerðaráætlun um fullnustu þeirra skuldbindinga sem við höfum tekið að okkur.

Auðvelt er að segja sem svo að ekki megi fara of geyst í fjárútlát eða að ekki megi ausa fé í gæluverkefni. Það hefur verið nefnt hér áður. Og maður getur spurt sig hvort það séu gæluverkefni að konur geti fætt börn sín í Vestmannaeyjum eða hvort það sé gæluverkefni að slá út 102 milljón króna fjárveitingu til lögreglueftirlits á Suðurlandi, vegna öryggis bæði íbúa og ferðamanna. Ég held að þetta séu ekki gæluverkefni, þetta eru mikilvæg velferðar – og öryggisverkefni. Lagabreytingar að þessu leyti þurfa að koma til.

Loftslagsbreytingar eru dauðans alvara, þau eru heldur ekki gæluverkefni. Hvort sem eru breyttir skattar, ýmis konar hækkun gjaldstofna eða breyttar áherslur í úthlutun fjármuna, sem við köllum forgagnsröðun eða önnur úrræði, þau mega ekki vega afsökun fyrir því að spara á þessu sviði, þessu loftslagssviði, heldur þveröfugt; þau eiga að vera hvatning til að gera betur. Það kostar einfaldlega innheimtu fjármuna frá þeim sem eru aflögufærir ef við ætlum að bregðast af ábyrgð við milljónum ferðamanna, sem reyndar setja okkur gestaþolmörk til að bæði ræða og marka; ég ætla að vona að ég hafi tækifæri til að ræða það betur síðar, eða bregðast við hættulegum umhverfisbreytingum sem kosta okkur miklar fjárhæðir, náum við ekki að stemma stigu við þeim.

Ég óska eftir breytingum á fjárlögum 2017 sem horfa til verulegra framfara í þessum efnum sem ég hef hér nefnt en ekki bara dálítilla, sem einhverjir afsaka með fjárskorti í samfélagi þar sem víða eru til fjármunir til aflögu, sé horft af sanngirni, hvað sem líður óréttlátum tekjumun í þessu ágæta samfélagi okkar.

Og talandi um sólskin og þakviðgerðir eins og háttvirtur þingmaður Þorsteinn Víglundsson gerði: Þá vil ég bara nefna það að við verðum að vera raunsæ þegar við metum viðgerðarþörfina, það er eitt. En annað er svo að okkur hættir til við að gleyma eða jafnvel réttlæta að sólin skín býsna ójafnt á landsmenn.
Úr því viljum við Vinstri græn bæta, við fjárlagagerðina 2017, og vissulega í samvinnu við sem flesta háttvirta þingmenn.