Hættiði þessu rugli

Ég er blá­eygur og barna­legur bjáni. Maður sem hefur ekki opnað augun fyrir raun­veru­leik­an­um, heldur lifir í ein­hvers konar sápu­kúlu. Og gott ef ég er ekki á móti Íslend­ingum sem búa við skort, eru fátæk­ir. Allt þetta, og meira til, má lesa út úr þeirri orð­ræðu sem verður sífellt hávær­ari, nefni­lega að þau sem telja að Ísland eigi að leggja meira af mörkum til að aðstoða flótta­fólk og hæl­is­leit­endur séu á móti Íslend­ingum sem lifa við fátækt.

Þetta, kæri les­andi, er bull. Lýð­skrum. Ein af stærstu lygum sam­tím­ans ein­göngu sett fram til að spila á til­finn­ing­ar, bæði jákvæðar og nei­kvæð­ar. Jákvæðar til­finn­ingar um sam­hug gagn­vart löndum okkar sem lifa við skort. Nei­kvæðar til­finn­ingar um ótta við breyt­ing­ar, hið óþekkta.

Ef ein­hver segir þér að það sé ein­hver teng­ing á milli þess sem við sem sam­fé­lag eyðum í aðstoð við flótta­fólk og hæl­is­leit­endur og þess að við eyðum ekki nægu fjár­magni í hús­næði, félags­að­stoð og stuðn­ing við fátæka Íslend­inga, þá er við­kom­andi að ljúga að þér. Hann, eða hún, er á lymsku­legan máta að tengja saman mál sem tengj­ast ekki á nokkurn ein­asta hátt. Ekki frekar en það hvað stjórn­ar­ráð Íslands eyðir í ljós­rit­un­ar­kostnað teng­ist því hvort mal­bikað er í Beru­fjarð­ar­botni eður ei.

Sá, eða sú, sem heldur þessu fram, hefur hins vegar rétt fyrir sér með annan hluta þess­arar fárán­legu jöfnu; nefni­lega það að við sem sam­fé­lag stöndum okkur ömur­lega í því að huga að þeim verst settu. Við eigum ekki að líða það að fólk lifi á lús­ar­launum eða enn lægri bót­um. Við eigum að berj­ast með kjafti og klóm fyrir því að allir hafi aðgang að mann­sæm­andi hús­næði, eigi í sig og á og meira en það; hafi tóm til að sinna sjálfum sér og sín­um, ekki bara skrimta. En þetta hefur nákvæm­lega ekk­ert að gera með flótta­fólk og hæl­is­leit­end­ur, ekki neitt.

Eyðum smá tíma til að fara yfir sög­una. Ætli ein­hvern tím­ann hafi verið það skeið á Íslandi að ein­hverjir bjuggu ekki við sult og seyru, áttu ekki þak yfir höf­uð­ið, þurftu að þræla fyrir lúsa­laun, voru fátækir? Hvernig skýrum við hús­næðiseklu síð­ustu ára­tuga og alda? Hvernig stóð á því að fátækt fólk bjó í bröggum og kart­öflu­geymslum um miðja síð­ustu öld? Í hreysum um miðja þar síð­ustu öld? Voru þrælar vist­ar­bands­ins þar á und­an? Hefur þetta eitt­hvað með flótta­fólk og hæl­is­leit­endur að gera? Nei, nákvæm­lega ekki neitt, ekki frekar en sú ömur­lega stað­reynd að enn lifir fólk við fátækt hefur ekk­ert með flótta­fólk og hæl­is­leit­endur að gera í dag. Ekki neitt.

Þetta hefur hins vegar allt með ósann­gjarna sam­fé­lags­gerð að gera. Með launa­mun. Aðstöðumun. Með það að skatt­kerf­inu sé ekki beitt til jöfn­uð­ar. Með það að sumir græða á tá og fingri, á meðan aðrir lifa við fátækt. Með það að það þyki eðli­legt að launa­munur sé mældur í marg­feldi tuga í verstu til­fell­un­um. Með stjórn­völd sem með aðgerðum sínum ýta undir þau sem best hafa það.

Með síð­ustu rík­is­stjórn, sem breytti skatt­kerf­inu í þágu þeirra sem best stóðu. Með núver­andi rík­is­stjórn, sem við­heldur skatt­kerfi Sjálf­stæð­is­flokks­ins, hönn­uðu fyrir þau ríku.

Með þá stjórn­mála­flokka sem hafa ekki áhuga á að hafa þrepa­skipt skatt­kerfi, svo t.d. ég sem þing­maður borgi hærra hlut­fall af laun­unum mínum í skatt en kenn­ari. Með þá rík­is­stjórn­ar­flokka sem dettur ekki í hug að setja upp þrepa­skiptan fjár­magnstekju­skatt svo þau sem hafa tug­millj­ónir króna í tekjur af fjár­magn­inu sínu borgi hærra hlut­fall í skatt en ung­mennið sem erfði hluta­bréf í Diskó­kúlu­fram­leiðslu Dal­víkur frá afa gamla.

Þetta hefur allt með það að gera að stjórn­mála­flokkar sem eru við völd og hafa verið við völd vilja ekki vinna að auknum jöfn­uði. Finnst í lagi að sjúk­lingar borgi fyrir að vera veik­ir. Að biðlistar séu eftir félags­legu hús­næði. Að hús­næð­is­kostn­aður sé að sliga fólk. Að leigj­endur verði að treysta á vel­vilja leigu­sala. Og þetta hefur allt með þá kjós­endur sem kjósa umrædda flokka að gera.

Fátækt er ekki nátt­úru­lög­mál, þó hún hafi fylgt mann­inum ansi lengi. Hún byggir á þeirri stað­reynd að gæðum sam­fé­laga er mis­skipt, að sumt fólk hefur meira á milli hand­anna en annað fólk. Það er hlut­verk rík­is­valds­ins að sporna gegn fátækt, að vinna að jöfn­uði, að stuðla að vel­ferð. Til þess þarf vilja og kjark.

En það hefur nákvæm­lega ekk­ert að gera með það fólk sem hrekst hingað yfir hálfan heim­inn og leitar hæl­is. Ekki neitt.

Ef þú trúir því, ertu nefni­lega að við­halda því kerfi ójöfn­uðar sem við búum við í dag. Þú ert að ýta undir þá skoðun að afkoma fátæks fólks á Ísland, mögu­leikar þeirra á betra lífi, hafi eitt­hvað með flótta­fólk og hæl­is­leit­endur að gera. Þú ert að draga úr umfangi vand­ans, þú ert að gefa stjórn­völdum afsökun til að gera ekki neitt. Til að stuðla ekki að auknum jöfn­uði. Til að leggja ekki auknar álögur á þau sem best hafa það, á útgerð­ina, á stærri iðn­fyr­ir­tæki, á þau sem eiga nóg af pen­ing­um. Þú ert að gefa afsökun fyrir þessu öllu sam­an. Þú ert að við­halda ástand­inu.

Og þú ert að fara með bull og fleip­ur. Bull sem bygg­ist á hættu­legri afstöðu, því að flótta­fólk og hæl­is­leit­endur eru útlend­ing­ar. Hafðu í það minnsta döngun í þér til að halda fátæku fólki utan við þína for­dóma. Því að þessi skoðun ýtir undir útlend­inga­andúð.

Skömm þeim sem það gera, hvort sem er í stefnu stjórn­mála­flokka eða spjalli fólks sín á milli.

Kolbeinn Óttarsson Proppé

Greinin birtist fyrst í Kjarnanum