Hættum að vera meðvirk með rasisma

Við lifum á hættu­legum tím­um. Tímum þar sem stað­reyndir skipta æ minna máli, tölur eru kokk­aðar upp til að gefa mál­flutn­ingnum vægi, andúð í garð útlend­inga er falin undir samúð með fátæku fólki og spilað er á ótta og örygg­is­leysi. Ísland er ekk­ert öðru­vísi en önnur lönd og það er raun­veru­leg hætta á því að hér muni grass­era útlend­inga­andúð ef við stígum ekki fæti niður og að hún öðlist lög­mæti í stjórn­mál­um.

Ég á afskap­lega erfitt með að sýna fólki annað en hlýju og skiln­ing. Ég brosi þegar ég heilsa, faðma jafn­vel (und­an­farið hef ég tekið upp á því að smella kossi á fólk um leið og ég faðma, fólk sem ég þekki kannski lít­il­lega, ekki veit ég af hverju) og spjalla kurt­eis­lega, sýni áhuga. Ég hef oft velt því fyrir mér hvað þetta er. Er þetta þrá eftir við­ur­kenn­ingu, að fólki líki við mig? Óör­yggi? Það eru ekki beint hvatir sem ég tengi við mig, en ég er kannski ekki besti dóm­ar­inn um það.

Ég finn það hins vegar að þol­in­mæði mín gagn­vart fólki sem talar gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki er á þrot­um. Að ég tali nú ekki um fólk sem hyggst bjóða fram í kosn­ingum með slíkt í fartesk­inu. Þetta upp­lifði ég sterkt á Fundi fólks­ins á Akur­eyri um helg­ina. Þannig hátt­aði til að Vinstri græn voru með kynn­ing­ar­bás við hlið Flokks fólks­ins. Og ég sat þar um hríð og spjall­aði við ein­hvern full­trúa hans. Sá var ósköp indæll í við­kynn­ingu, við ræddum um ljós­myndun og mynda­vélar og hann kapp­kost­aði við að gefa góð ráð. En ég fann að mig lang­aði ekki að spjalla um dag­inn og veg­inn við þennan mann. Mann sem reynir að vinna stór­hættu­legum skoð­unum fylgi.

Um helg­ina gerð­ist það einnig að fjöldi fólks mót­mælti því að tveimur land­lausum börnum skyldi vísað úr landi ásamt fjöl­skyld­um. Af því til­efni skrif­aði einn blogg­ar­inn, maður sem reglu­lega er vitnað til í rit­stjórn­ar­greinum Morg­un­blaðs­ins, um Íslend­ing­ana sem hefðu rústað öllu í sínu lífi með alkó­hól­isma og gjald­þroti og nærð­ust á því sem hann kallað hjart­næm­um, hönn­uðum sögum af flótta­fólki. Og þar sem ég er sjálf­hverfur tók ég þetta til mín, ver­andi alkó­hólisti sem hefur lagt inn gjald­þrota­beiðni, og ég skrif­aði um þetta á Face­book. Þar var ég spurður að því af hverju Alþing­is­maður væri að eyða tíma sínum í þetta og svar mitt var: „Af því að svona við­horf verða æ algeng­ari og vel getur farið svo að innan tíðar ein­kenni þau ein­hverja þing­menn. Ég sé ekki eftir þeim fimm mín­útum sem ég eyddi í þetta.“

Og nú ætla ég að eyða meira en fimm mín­útum í þetta, því að ég ótt­ast að við fljótum sof­andi að feigðar­ósi. Með því að hundsa þessi við­horf, láta eins og þau séu ekki til, þá leyfum við þeim að grass­era. Og með því að brosa og vera kurt­eis finnst mér ég á ein­hvern hátt við­ur­kenna við­horf­in, ýta undir þau. Þetta sé allt saman ein­hver leikur og við höfum mis­mun­andi leik­að­ferð­ir, en spilum öll sama leik­inn, við stjórn­mála­menn­irn­ir. En það er engin leik­að­ferð að ala á ótta og andúð gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Það er bara mann­vonska.

Maður verður ekk­ert mann­úð­legri við að tala fyrir auknum fjár­munum til fátækra, ef maður á sama tíma vill skera niður kostnað við hæl­is­leit­endur og flótta­fólk. Mannúð er ekki val­kvæð; ef þú sýnir þessum hópi mannúð en ekki hin­um, þá áttu ekki að skreyta þig með því hug­taki.

Nú hef ég fengið nóg af þessu. Ég ætla ekki að kóa lengur með þessu, að láta eins og það sé bara í lagi að vera ras­isti. (Og nú mun upp­hefj­ast söngur um ósann­girni þess að tala um ras­isma. Við það fólk segi ég: Hættu að tala eins og ras­isti ef þú ert ekki ras­isti.) Það er ein­fald­lega komið miklu meira en nóg af því að það sé í lagi ljúga upp tölum um kostnað og aðbúnað hæl­is­leit­enda og flótta­fólks og tengja það fátækt á Íslandi. Af hverju tengir fólk þetta aldrei saman við kostnað við sendi­ráð, eða jarð­ganga­gerð eða hvað ann­að? Jú, af því að með því að tala um fátækt fólk tekst því að fá sam­úð, það bregð­ur sam­hygð­ar­blæju yfir útlend­inga­andúð sína. Nei, ég er sko ekki á móti útlend­ing­um, ég er með fátæku fólki.

Það á aldrei að ljúga, sér­stak­lega ekki póli­tík og sér­stak­lega ekki þegar jafn við­kvæm mál eru undir og hér er rætt um. Það er ekk­ert í lagi að full­yrða um að svo og svo stór hluti barna búi við fátækt ef það er ekki þannig. En þetta er taktík, ekki mis­tök. Af því að þegar það er leið­rétt fær maður strax á sig spurn­ing­una hvort manni finn­ist það bara allt í lagi að þau börn sem þó geri það búi við fátækt, þó þau séu færri en full­yrt var. Og allt í einu er maður sagður fylgj­andi því að fólk eigi ekki til hnífs og skeiðar og þurfi að gista í tjöldum í Laug­ar­dal, bara af því að maður vill að komið sé fram við flótta­fólk og hæl­is­leit­endur eins og fólk.

Það er þetta sem er hættu­leg­ast af öllu; að stilla þessu upp sem ein­hverjum and­stæð­um, fátækt og hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Það gerir tvennt; etur fólki saman ann­ars vegar og gefur útlend­inga­andúð rétt­mæti hins veg­ar. Hver vill ekki að eldri borg­arar búi við betri kjör, öryrkjar, þau lægst laun­uðu, að allir hafi þak yfir höf­uð­ið? (Reyndar virð­ast sumir stjórn­mála­flokkar ekki vilja það nóg til að setja fjár­muni í þessi mál, en það er önnur saga.) Og sé fólk nógu skel­eggt í bar­áttu sinni fyrir þessu getur það fengið fylgi út á það. En þá laum­ast útlend­inga­andúðin með. Og þannig hefur hún öðl­ast rétt­mæti, er orðin stefna stjórn­mála­flokks.

Við þurfum að taka höndum saman og afneita þess­ari stefnu. Stjórn­málin þurfa í heild sinni að segja nei, takk. (Sjá­ið, enn er kurt­eisin að plaga mig). Við höfnum þess­ari stefnu, vinnum ekki með fólki sem predikar hana. Og berj­ast með kjafti og klóm gegn öllum hug­myndum Flokks fólks­ins, eða hvers sem er, sem vinna gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki, bera með sér útlend­inga­andúð. Það er á ábyrgð okkar allra.

Nú er komið nóg af kurt­eis­is­hjali. Það hafa allir rétt á að tala fyrir sínum skoð­unum og vinna þeim fylgi. En hættu­legum skoð­unum þarf að vinna gegn. Þá skiptir engu hvort við erum úthrópuð sem vit­leys­ing­ar, alkó­hólist­ar, fjár­mála­óreiðu­fólk, fífl og blá­eygir bján­ar. Það er aðeins fórn­ar­kostn­aður í bar­átt­unni fyrir betra mann­lífi.

Við þurfum að segja öllum sem tala fyrir þessum skoð­unum hvað okkur finnst um þær. Öll­um, bæði krútt­legum ömmum og öfum, sem og krúnurök­uðum flúr­menn­um. Frænkum og frænd­um, nágrönnum og þeim sem við skiptum við í dag­lega líf­inu.

En við þurfum líka stór­á­tak í því að bæta stöðu þeirra sem verst standa í sam­fé­lag­inu. Og þá allra, bæði þeirra sem dvalið hafa alla sína tíð á Íslandi og hinna sem eru nýkomn­ir. Aftengjum þann þátt hinnar vill­andi rök­semda­færslu með því að bæta hag þeirra sem verst standa. Og líka af því að það er rétt. Grunn­vand­inn er nefni­lega mis­skipt­ing auðs­ins og gæð­anna, ekki flótta­fólk og hæl­is­leit­end­ur.

En hvað sem því líður þurfum við að mót­mæla ras­is­ma, útlend­inga­andúð, aðför gegn hæl­is­leit­endum og flótta­fólki. Gerum það hátt. Látum þau sem þá skoðun hafa vita að okkur finn­ist það ekki í lagi. Að það setji niður fyrir okkur vegna þeirra. Tölum fyrir mannúð og ­sam­hygð til handa öll­um, en gegn mann­fjand­sam­legum skoð­un­um.

Við þurfum þjóð­ar­sátt gegn ras­is­ma, því ras­ismi er það.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna. Greinin birtist í Kjarnanum.