Fréttir

Hver á að vera aflvakinn í heilbrigðiskerfinu?

„Ég ætla að frá­biðja mér að skatt­pen­ing­ar okk­ar verði látn­ir renna til fjár­festa sem róa nú að því öll­um árum að nýta sér neyð fólks til að knýja fram kerf­is­breyt­ing­ar sér til hags­bóta.“
Ég þekki mann sem reynd­ist heim­il­is­lækni sín­um erfiður að einu leyti og það var þegar átti að senda hann í rönt­gen­mynda­töku. Hann tók nefni­lega ekki í mál að vera send­ur í fyr­ir­tækið Domus Medica í slíka mynda­töku og fór þess á leit að vera send­ur á stofn­un sem heyrði und­ir al­manna­kerfið, Landa­kot eða Land­spít­ala. Þetta er liðin tíð því nú eru all­ir send­ir í Domus eða til sam­bæri­legra fyr­ir­tækja. Rök þessa manns gagn­vart heim­il­is­lækn­in­um voru þau að með ákvörðun sinni væri hann ekki ein­vörðungu að taka lækn­is­fræðilega ákvörðun held­ur einnig ökonómíska. Ég hef sagt þessa sönnu sögu áður en hún er sí­gild og til áminn­ing­ar um að ein­mitt þetta gera lækn­ar þegar þeir vísa sjúk­ling­um um kerfið. Þeir eru að ráðstafa fjár­mun­um skatt­greiðenda. Um það eiga þeir ekki ein­ir að véla eða hafa al­gert sjálf­dæmi.

Ríkið borg­ar einka­væðing­una og lækn­ar hjálpa til

Þessi dæmi­saga kom upp í hug­ann þegar ég fyr­ir all­nokkr­um árum heim­sótti hel­sjúk­an fé­laga minn á Borg­ar­spít­al­ann. Hann var með al­var­legt höfuðmein og þurfti að taka af hon­um mynd í bestu tækj­um sem völ væri á í land­inu. Hann var því flutt­ur í sjúkra­bíl í mynda­töku af Borg­ar­spít­al­an­um og á Domus Medica. Þar voru bestu tæk­in. Og hver skyldi hafa greitt fyr­ir þau? Nán­ast hver ein­asta króna hafði komið úr rík­is­sjóði. Þarna höfðu lækn­ar verið í lyk­il­stöðu um mót­un heil­brigðis­kerf­is­ins. Það voru nefni­lega þeir sem beindu fjár­magn­inu þangað sem það fór.Þetta er ekk­ert eins­dæmi og þegar sam­an hef­ur farið vilji heil­brigðis­yf­ir­valda ann­ars veg­ar og lækna hins veg­ar að beina fjár­mun­um inn í far­vegi einka­rekst­urs er ekki að sök­um að spyrja. Formúl­an er ein­föld, niður­skurður hjá hinu op­in­bera og aukið flæði pen­ing­anna til einka­rekst­urs­ins. Þannig hafa orðið til marg­ar af­reks­sög­urn­ar, til dæm­is um auga­steina­bylt­ing­una miklu.

Nokkr­ir þing­menn Sjálf­stæðis­flokks­ins viðra gam­al­kunna hægri hug­mynda­fræði flokks síns í heil­brigðismál­um í Morg­un­blaðinu 15. sept­em­ber síðastliðinn. Yf­ir­skrift grein­ar­inn­ar er mein­laus ef ekki bein­lín­is hug­ljúf: Hags­mun­ir sjúk­linga í for­gang. Fram­haldið ork­ar hins veg­ar tví­mæl­is.

Sjálf­stæðis­menn vilja heila­bilaða í útboð

Gef­um þeim Jóni Gunn­ars­syni, Áslaugu Örnu Sig­ur­björns­dótt­ur og Brynj­ari Ní­els­syni, þing­mönn­um Sjálf­stæðis­flokks­ins, orðið: „Okk­ar skoðun er sú að það…eigi að bjóða út verk­efni sem sjálf­stætt starf­andi fyr­ir­tæki á heil­brigðis­sviði og starfs­fólk þeirra geta leyst. Í þessu sam­bandi má nefna liðskiptaaðgerðir, vist­un heila­bilaðra og dag­vistar­úr­ræði fyr­ir eldri borg­ara og sjúk­linga.“Gott og vel. Þannig mætti ef­laust ná niður verði. En hvað um gæðin og eft­ir­litið ef „fyr­ir­tæki“ þeirra Jóns, Áslaug­ar Örnu og Brynj­ars eru í eigu fjár­festa sem heimta há­marks­arð af starf­sem­inni? Það skipt­ir nefni­lega máli hvort starf­semi er þjón­ustu­drif­in eða hagnaðardrif­in.

Þetta mætti vissu­lega leysa með stífu eft­ir­lit­s­kerfi kynni ein­hver að segja. Ég leyfi mér hins veg­ar að halda því fram að slíkt eft­ir­lit stand­ist aldrei gróðakröf­unni snún­ing.

Fyr­ir tutt­ugu árum vildi Sjálf­stæðis­flokk­ur­inn leysa þenn­an þátt með aðhaldi not­and­ans. Í bæk­lingi sem fjár­málaráðherra Sjálf­stæðis­flokks­ins gaf út í júní árið 1998 um kosti einka­rekst­urs í op­in­berri þjón­ustu seg­ir: „Leggja ber áherslu á að sem stærst­ur hluti tekna rekstr­araðila sé feng­inn með not­enda­gjöld­um sem aft­ur er háð frammistöðu þess sem veit­ir þjón­ustu með til­liti til gæða og verðs.“

Í kjöl­far ít­rekaðra skoðanakann­ana sem leiddu í ljós að lands­menn væru al­ger­lega and­víg­ir gjald­töku í heil­brigðis­kerf­inu var horfið frá þess­ari stefnu og hin síðari ár er hamrað á því að rík­is­sjóður en ekki not­end­ur skuli borga helst all­an kostnaðinn!

Annað veifið skýt­ur gamla frjáls­hyggj­an að vísu upp koll­in­um og til­lög­ur birt­ast um að fyr­ir­tækj­um á heil­brigðis­sviði verði heim­ilað að aug­lýsa og keppa sín í milli á grund­velli verðlags.

Ein til­raun til að hefja sam­keppni í heil­brigðis­kerf­inu til vegs var sett í for­gang á síðasta kjör­tíma­bili. Sú til­raun geng­ur út á að hvetja til þess að sjúk­ling­ar fari á milli hverfa í leit að „bestu“ heilsu­gæslu­stöðinni sem völ væri á. Þetta kann að hljóma skyn­sam­lega í eyr­um ein­hverra á sama hátt og frjáls­hyggju­menn marg­ir hrif­ust af hug­mynd­um Milt­ons Friedm­ans og skoðana­systkina hans um að pen­ing­ar fylgi sjúk­ling­um, náms­mönn­um eða öðrum not­end­um op­in­berr­ar þjón­ustu. Þeir ráfi síðan um skóla- og heil­brigðis­kerfið í leit að bestu og eft­ir at­vik­um ódýr­ustu þjón­ust­unni, allt eft­ir efna­hag viðkom­andi.

Fjár­fest­ar vilja einka­vætt kerfi

Þetta þarf hins veg­ar að hugsa til enda og þá bæði í lækn­is­fræðilegu til­liti en einnig hvað varðar skipu­lag þjón­ust­unn­ar, hag­kvæma stýr­ingu fjár­muna skatt­greiðenda og síðan að sjálf­sögðu sam­fé­lags­leg gildi.Fyr­ir dyr­um stend­ur fjár­laga­gerð á Alþingi. Aug­ljóst er að veita þarf stór­aukið fjár­magn til heil­brigðismála. Biðraðir í kerf­inu eru víða lang­ar og höf­um við að und­an­förnu heyrt ákall fjöl­margra um bráða lausn á sín­um vanda. Þann vanda þarf að leysa og það þegar í stað. Ég ætla hins veg­ar að frá­biðja mér að skatt­pen­ing­ar okk­ar verði látn­ir renna til fjár­festa sem róa nú að því öll­um árum að nýta sér neyð fólks til að knýja fram kerf­is­breyt­ing­ar sér til hags­bóta. Fjár­fest­arn­ir eru mætt­ir til leiks til að um­turna heil­brigðisþjón­ust­unni í eins kon­ar iðnað sem megi hagn­ast á.

Ég hef margoft sagt að blanda af op­in­ber­um rekstri og einkapraxís sé ásætt­an­leg og jafn­vel eft­ir­sókn­ar­verð ef hún er í rétt­um hlut­föll­um. Nú er hins veg­ar tvennt að ger­ast. Í stað ein­stak­lings­bund­ins einkapraxís þar sem heil­brigðis­starfs­menn leita eft­ir sam­legð í rekstri, svo sem í símaþjón­ustu og hús­næði, eru einka­rek­in sjúkra­hús að koma til sög­unn­ar. Síðan ger­ist hitt að krafa er sett fram um að sér­fræðing­um beri sjálf­taka úr rík­is­sjóði óháð vilja og getu hand­hafa rík­is­sjóðs. Slíkt get­ur aldrei gengið til fram­búðar.

Fyr­ir­sögn sjálf­stæðismann­anna þriggja um að þeirra kerfi þjóni sjúk­ling­um fyrst og fremst stenst ekki. Þeirra kerfi myndi hins veg­ar þjóna fjár­fest­um í heil­brigðisiðnaði al­veg prýðilega. Gegn slíku kerfi ber að berj­ast af al­efli því aflvaki slíks kerf­is er hvorki í þágu sjúk­linga né skatt­greiðenda.

Höf­und­ur er fyrr­ver­andi heil­brigðisráðherra.