Makrílgjafakvóti fyrir milljarða

Ríkisstjórnin hefur ákveðið með frumvarpi að lögum að lögfesta kvótasetningu á makríl en hann er ný tegund í íslenskri lögsögu og einnig verður heimil frjáls viðskipti með hann innan greinarinnar.
Þessi gjörningur þýðir gjafakvóta fyrir tugi milljarða til aðila í greininni í boði stjórnvalda á sama tíma og launafólki er skammtað úr hnefa launahækkunum í nafni stöðugleika !

Undanfarin ár hefur makrílveiðum verið stjórnað frá ári til árs með reglugerðarheimildum sjávarútvegsráðherra hverju sinni en enn hefur ekki náðst að semja um veiðarnar milli þeirra strandríkja sem í hlut eiga.
Makríllin kom inn í lögsögu okkar uppúr 2007 en fór ekki að veiðast að ráði fyrr en árið 2009 og hefur síðan þá skilað þjóðarbúinu og sérstaklega uppsjávargeiranum gífurlegum tekjum.

Árið 2010 var uppsjávargeirinn sem hóf veiðar settar skorður í 112 þúsund tonnum og í framhaldinu var makrílnum úthlutað með reglugerð til fjögra flokka þ.e. uppsjávargeirans,frystiskipa,ísfisktogara og krókaaflamarksbáta.
Frá árinu 2012 voru veiðunum settar þær skorður að aflinn færi til manneldis og gekk það eftir og skilaði margfalt meira verðmæti í kjölfarið.

Stórskipaflotinn hefur ekki þurft að kosta til miklum fjármunum vegna makrílveiðanna heldur hafa þeir getað nýtt þann búnað sem fyrir er í veiðum og vinnslu og hefur þessi makrílveiði því verið algjör bónus og í raun hvalreki fyrir þá.
Í dag eru um 114 minni bátar á makríl þar sem eigendur hafa þurft að fara út í kostnaðarmiklar breytingar á sýnum bátum allt frá 6 til 10 mlkr sem er hátt hlutfall af verðmæti bátanna. Makrílveiðar minni skipa og báta hafa skipt miklu fyrir vinnslu í landi og oft verið forsenda þess að halda fiskvinnslu í landi gangandi yfir sumarið. Ráðherra hefur skýlt sér á bak við álit umboðsmanns Alþingis um að óheimilt sé að stjórna veiðunum áfram með reglugerðarheimildum og að uppsjávarfyrirtæki hafi kært úthlutun makríls þ.e. að allur makríllinn fari ekki á uppsjávargeirann. Þetta er skálkaskjól því að sjálfsögðu er hægt með lögum að stjórna makrílveiðum með öðrum hætti eins og t.d. með því að leigja hann á ársgrundvelli eða að bjóða hann út innan skilgreindra marka. Ríkisstjórnarflokkarnir eru fyrst og fremst að fylgja eftir sinni stefnu með kvótasetningu og framsali sem kallar um leið á brask og skuldsetningu innan greinarinnar mikillar samþjöppunar á kostnað minni útgerða sem ekki munu rísa undir enn frekari skuldsetningu.

Þetta verður rothögg fyrir báta strandveiðihluta makrílveiðanna sem fá það litla úthlutun að þeir verða annaðhvort að leigja af öðrum makrílkvóta eða selja sýna makrílhlutdeild. Þarna er verið að búa til bólu hagkerfi og tilbúin verðmæti sem felast í því að greinin fari að versla með makrílinn sín á milli með tilheyrandi viðbótar skuldsetningu. Fjármálastofnanir munu að sjálfsögðu fitna á aukinni skuldsetningu í greininni og með veðsetningu á makríl og vextirnir hækka í kjölfarið. Það er í raun verið að loka á nýliðun í makrílveiðum og á þá þróun sem verið hefur í manneldisvinnslu makríls í landi í fiskvinnslum víða í sjávarbyggðum.

Það er ömurlegt að stjórnvöld nýti ekki þetta gullna tækifæri sem nú gefst með því að úthluta þessari nýju tegund „ Makrílnu „með öðrum hætti en gert er í núverandi kvótakerfi sem er mjög umdeilt og óréttlátt og engin sátt er um í þjóðfélaginu og hefur valdið mikilli samþjöppun með tilheyrandi byggðaröskun.

Ég tel skynsamlegt að við lögfestum með sérlögum að leigja makrílinn út á ársgrundvelli til þeirra fjögurra útgerðarflokka sem hafa stundað veiðar undanfarin ár og endurskoðum innbyrðishlutfall þar á milli. Leigan verði hlutfall af aflaverðmæti uppúr sjó og nýtist samfélaginu öllu.

Það veit engin hve makríllin verður lengi í íslenskri lögsögu þó við viljum að hann sé kominn til að vera. Hversvegna að búa til úr þessari sameiginlegu auðlind peningamaskínu fyrir þá sem fá gefins makrílkvóta og skuldsetja greinina samhliða þegar engin þörf er á. Það afgjald sem ráðherra leggur til þ.e. 10 kr pr kg. er brotabrot af varanlegri sölu á þorskkvóta í dag þó tekið sé tillit til þess að þorskurinn sé verðmætari tegund.

Þessi gjafakvóta gjörningur er hneyksli og gerir ekkert annað en að hella olíu á eld í áframhaldandi deilum meðal landsmanna um ráðstöfun sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar.

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður Norðvestur kjördæmis.