Sækja PDF

Menntun fyrir alla
Menntun er leið samfélagsins til að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkja getu og tækifæri hvers og eins til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Góð almenn menntun er grunnur að öflugu lýðræðissamfélagi þar sem valdhafar fá aðhald og starfa í upplýstu og
gagnsæu samfélagi, hvort sem er í fjármálalífi, stjórnmálum, fjölmiðlum eða á öðrum sviðum.

Menntun er forsenda þróunar og nýsköpunar. Framtíð Íslendinga í sátt viðumhverfið byggist á þekkingarauði þjóðarinnar og því að atvinnulífið verði byggt upp á hugviti og sjálfbærni. Mikilvægt er að gera nýjum kynslóðum kleift að skapa sín eigin tækifæri í tæknivæddu samfélagi. Öflugt menntakerfi fyrir alla á öllum skólastigum á að vera grunnstoð íslensks samfélags. Á öllum námsstigum ber að virða Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Skólakerfið allt á að vera sameign okkar allra og það á að reka fyrir fjármuni úr sameiginlegum sjóðum. Gjaldfrjáls menntun á öllum skólastigum er lykillinn að því að menntun sé fyrir okkur öll. Skólakerfið á að vera lifandi samfélag nemenda, fjölskyldna þeirra og starfsfólks. Innan þess verður að mæta þörfum nemenda í samræmi við þarfir og þroska hvers og eins. Það á við um alla nemendur, óháð uppruna, kyni, efnahag og öðrum þáttum sem hafa áhrif á stöðu fólks í samfélaginu. Tryggja ber þátttöku nemenda í mótun skólastarfs á öllum stigum.

Skólabókasöfn sinna markvissu hlutverki í grunn- og framhaldsmenntun allra barna og unglinga og eru í reynd órjúfanlegur hluti skólastarfsins. Listnám er mikilvægt og skal á öllum stigum kappkosta að öllum standi slíkt nám til boða, sér í lagi tónlistarnám, bæði á grunn- og framhaldsstigi.  Mikilvægt er að meta störf innan menntakerfisins að verðleikum og tryggja góð kjör þeirra sem þar starfa. Þannig sýnum við í verki mikilvægi málaflokksins.

Vinna þarf samkvæmt aðalnámskrá þar sem gert er ráð fyrir að ákveðnir grunnþættir séu samþættir öllu starfi í leik-, grunn- og framhaldsskóla: Læsi, lýðræði, mannréttindi, jafnrétti, sjálfbærni, sköpun, heilbrigði og velferð. Tryggja þarf aukna samfellu milli skólastiga og draga úr skörpum skilum þar á milli.

Leikandi leikskóli
Leikskólinn er fyrsta skólastigið og ber að stefna að því að hann verði lögbundið verkefni sveitarfélaga og án gjaldtöku. Eðlilegt er að leikskólar séu fyrst og fremst reknir af opinberum aðilum og aldrei með gróðasjónarmið í huga.

Hugmyndafræði leikskólans á að vera í fyrirrúmi og þroski barnsins í brennidepli. Til að ná því markmiði er grundvallaratriði að fjölga menntuðum leikskólakennurum. Stjórnvöld þurfa að beita sér fyrir því að fjölga þeim sem sækja nám á þessu sviði og bæta kjör þeirra sem sinna þessum störfum. Hver leikskóli á að hafa svigrúm til að móta eigin leikskólamenningu. Jafnframt er mikilvægt að íslenskir leikskólar bjóði öllum börnum jöfn tækifæri.

Mikilvægt er að skólarnir njóti faglegs sjálfstæðis til að fagfólk á hverjum stað fái notið sín sem best.

Góður grunnskóli
Hlutverk grunnskóla í nútímasamfélagi er að hlúa að alhliða þroska barna, vellíðan og veita innihaldsríka og góða menntun, bæði bóklega og í list- og verkgreinum, sem og að efla færni þeirra í að tileinka sér þekkingu. Grunnskólinn á að vera án aðgreiningar því að öll börn eiga rétt á menntun  við hæfi í sínu nærumhverfi þannig að hver og einn geti komist til þroska. Til þess þarf fjölbreyttar aðferðir, viðfangsefni og aðstæður. Námsmat þarf að byggja á breiðum grunni og vera síkvikur hluti af innra gæðastarfi hvers skóla í stað þess að einblínt sé á ytra mat við gæðastjórnun, s.s. skimunarpróf og staðlaða mælikvarða.

Skylduskólastigið er sérstakt að því leyti að það er eina stofnun samfélagsins þar sem öll börn og unglingar á ákveðnum aldri koma saman óháð ólíkum félagslegum og menningarlegum aðstæðum. Mikilvægt er að viðhalda fjölbreytileikanum innan hvers skólasamfélags og nýta slík námstækifæri til að afbyggja staðalmyndir og fordóma og til að þjálfa nemendur í að lifa í fjölmenningarsamfélagi.

Eðlilegt er að starfsfólk skóla fái svigrúm til að móta stefnu og áherslur sinna skóla í samráði við nemendur, foreldra og forráðamenn. Nemendur eiga að vera virkir þátttakendur í skólastarfi og hafa áhrif á mótun þess með
lýðræðislegum hætti.

Allir nemendur eiga rétt á að læra móðurmál sitt og það á líka við um innflytjendur og börn þeirra, sem þurfa bæði að njóta kennslu í móðurmáli sínu og íslensku og börn sem eiga táknmál að móðurmáli. Málakennslu skal miðlað með þeim hætti sem hentar þörfum barnsins. Mikilvægt er að hefja frístundastarf barna til vegs og virðingar, tryggja að það sé undir stjórn fagfólks og að þar fái öflugt starf að blómstra. Mikilvægt er að samþætta listnám, íþróttir og félagsstarf frístundastarfi sveitarfélaganna. Nemendur þurfa ávallt að eiga greiðan aðgang að náms- og starfsráðgjöf auk þjónustu sálfræðinga.

Fjölbreyttur framhaldsskóli
Hlutverk framhaldsskóla er að veita nemendum haldbæra og víðtæka menntun sem geti verið undirstaða margháttaðs háskóla- og eða verknáms eða þátttöku á vinnumarkaði. Framhaldsskólinn á að standa öllum opinn þannig að nemendur geti hafið framhaldsskólanám á mismunandi aldri og lokið því á mislöngum tíma. Nemendur geti lokið námi með mismörgum einingum enda hafa þeir ólík náms- og starfsáform að loknum framhaldsskóla.

Ungt fólk í dreifbýli skal eiga þess kost að notið sem mestrar grunnmenntunar í eigin heimabyggð og að geta valið um bók-, verk- og listnámsbrautir.

Leggja þarf sérstaka áherslu á að bæta aðstöðu innflytjenda til að stunda nám á framhaldsskólastigi. Í því skyni þarf að auka íslenskukennslu sem sniðin er að þörfum þeirra sem læra íslensku sem annað eða þriðja tungumál og bjóða upp á kennslu í móðurmáli innflytjenda.

Í fjölbreyttum framhaldsskólum ætti brottfall að vera í lágmarki. Mikilvægt er að tryggja sálfræðiþjónustu í öllum framhaldsskólum enda sýna rannsóknir að brottfall á sér oft sálfélagslegar orsakir. Samfélagið þarf að bregðast við því og veita nemendum stuðning á ólíkum sviðum. Þá þarf að tryggja greiðan aðgang að náms- og starfsráðgjöf fyrir alla nemendur á framhaldsskólastigi.

Framhaldsskólarnir skulu reknir af hinu opinbera og vera gjaldfrjálsir. Einkavæðing í skólakerfinu er ávísun á óhagræði, aukna stéttskiptingu og samþjöppun á fjárhags- og menningarauði þar sem tilteknar stéttir sækja tiltekna skóla, jafnvel í sömu hverfum og reknir eru opinberir skólar. Mun færri nemendur fara í iðn- og verknám en bóknám að loknum grunnskóla. Mikilvægt er að auka áhuga á slíku námi og breikka þannig framhaldsskólann og auka fjölbreytni. Brýnt er að endurskoða heildarfyrirkomulag iðnnámsins með það að markmiði að fjölga útskrifuðum iðnnemum og að þeim verði gert kleift að ljúka meistararéttindum í  skólanum ef ekki eru möguleikar á að komast á samning samkvæmt hefðbundnu fyrirkomulagi.

Háskólar og rannsóknir
Háskólamenntun á að efla gagnrýna hugsun og leiða að því grundvallarmarkmiði að stuðla að þroska hvers og eins. Það á að vera skylda samfélagsins að stuðla að því að sem flestir njóti háskólamenntunar enda ávinningur samfélagsins mikill. Ekki á að koma í veg fyrir eða hindra háskólanám með gjaldtöku af neinu tagi. Aukin háskólamenntun, áhersla á rannsóknir og nýsköpun haldast í hendur við aukna hagsæld. Rétt er að efla náms- og starfsráðgjöf á háskólastigi fremur en að fjöldatakmarkanir séu inn á einstakar námsbrautir.

Mikilvægt er að tryggja fjölbreytt háskólanám á Íslandi og efla þá grósku sem er þegar til staðar í öflugu bók- og listnámi. Skoða þarf hvort ástæða sé til að byggja upp svokallað fagháskólastig með öflugu starfs- og verknámi á háskólastigi. Stuðla verður að uppbyggingu fræðasetra og námsvera um land allt þannig að landsmenn allir geti átt kost á því að stunda fjarnám á háskólastigi.

Eðlilegt er að hluti námslána breytist í styrki ef nemendur ljúka háskólanámi á tilskildum tíma. Það léttir á skuldabyrði ungs fólks og hvetur til þess að fólk ljúki námi sínu fyrr en ella. Mikilvægt er að námslán dugi til raunverulegrar framfærslu námsmanna.

Grunnrannsóknir eru undirstaða nýsköpunar og þekkingariðnaðar. Atvinnustefna í sátt við umhverfið byggist á því að virkja hugvit fremur en náttúruauðlindir og til þess þarf að fjárfesta í rannsóknum og nýsköpun. Háskólar þurfa fjárveitingar til að sinna rannsóknum jafnt sem kennslu. Þeim fjármunum sem eru utan við rannsóknafjárveitingar háskólanna verði úthlutað úr samkeppnissjóðum þar sem beitt er jafningjamati við mat á  rannsóknum. Nýta þarf skattalega hvata til að styðja við þekkingar- og nýsköpunarfyrirtæki.

Fersk framhaldsfræðsla
Fólk sem ekki hefur lokið grunn- eða framhaldsskólanámi þarf að eiga raunverulegan möguleika á að geta lokið því á fullorðinsárum. Því þarf að tryggja góðan aðgang að slíkri menntun og tryggja jöfn tækifæri fyrir alla þar sem kostnaðurinn er greiddur úr sameiginlegum sjóðum.

Tryggja þarf að allir innflytjendur eigi kost á íslenskukennslu þeim að kostnaðarlausu sem og öðrum menntatækifærum til að þeir geti nýtt sína hæfileika til fulls í íslensku samfélagi. Jafnframt þarf að efla móðurmálskennslu og túlkaþjónustu til að koma til móts við mismunandi málsamfélög á Íslandi.

Mikilvægt er að tryggja fjölbreytt framboð á starfstengdu námi á vinnustöðum sem og endur- og símenntun. Svo að vel takist til er nauðsynlegt að atvinnurekendur og starfsmenn vinni saman að því að meta þarfir starfsmanna fyrir menntun. Halda þarf áfram að þróa mat á óformlegu námi með raunfærnimati.

Styrkja þarf stoðir símenntunarmiðstöðva um land allt þannig að nám í heimabyggð fyrir fullorðna sé raunverulegur og aðgengilegur kostur. Einnig þarf að tryggja framboð á náms- og starfsráðgjöf hjá sömu aðilum. Efla þarf samstarf framhaldsskóla og símenntunarmiðstöðva.

4b. Skapandi samfélag

Þátttaka
Tryggja þarf menningarstarf um land allt og að allir eigi kost á að taka þátt í menningu og listum á eigin forsendum. Styrkur íslensks menningarlífs byggist á víðtækri þátttöku í skapandi starfi í ólíkum geirum. Aðgengi að menningu er einnig mikilvæg undirstaða samfélagsins. Tryggja þarf aðgengi allra barna  að menningar- og listviðburðum óháð efnahag. Hinu opinbera ber að styðja við slíka starfsemi af krafti. Sama á við um ýmiss konar safnastarfsemi.

Mikilvægt er að tryggja gjaldfrjálst aðgengi almennings að menningarminjasöfnum og öðrum söfnum sem rekin eru af ríki og sveitarfélögum og efla starfsemi þeirra m.t.t. hlutverki þeirra í menntun, rannsóknum og nýsköpun.

Gott starfsumhverfi
Undirstaða öflugs lista- og menningarlífs er menntun á því sviði á öllum skólastigum. Brýnt er að styðja bæði við menningarstofnanir og sjálfsprottna menningarstarfsemi. Fjárveitingar þurfa að byggja á faglegum forsendum og verkefni metin af fagaðilum. Samvinna menningarstofnana er mikilvæg svo fjármunir nýtist sem best og fagleg starfsemi sé í fyrirrúmi.

Stafræn menning
Brýnt er styrkja stöðu íslenskrar tungu með því að gera hana gjaldgenga á stafrænu formi og nothæfa í öllum tölvum og tækjabúnaði. Tryggja þarf nægar fjárveitingar til þessa verkefnis nú þegar og vinna ötullega að því áfram á næstu árum og áratugum. Auk þess þarf að gera gangskör að því að koma menningararfinum á stafrænt form þannig að hann verði aðgengilegur netleiðis.

Skapandi greinar
Menning og listir eru ekki einungis mikilvægar í sjálfu sér. Þær eru líka efnahagslega mikilvægar. Fjölmörg störf eru innan skapandi greina og þær velta hundruðum milljarða króna á ári hverju. Þess vegna eiga skapandi greinar að vera hluti af íslenskri atvinnustefnu. Listamenn eiga að fá greitt fyrir sína vinnu og því þarf að efla launasjóði og tryggja að opinberir aðilar, söfn og fjölmiðlar gangi á undan með góðu fordæmi og greiði listamönnum fyrir þeirra mikilvæga framlag.

Menningartengd ferðaþjónusta
Menningararfur þjóðarinnar og listsköpun samtímans eru ekki aðeins mikilvæg fyrir sjálfsmynd þjóðarinnar heldur líka aðdráttarafl fyrir stærstu  útflutningsgrein landsins, ferðaþjónustuna. Þess vegna ber að efla menningartengda ferðaþjónustu og tryggja að hún sé rekin af innsýn, þekkingu og fagmennsku.