Slembival sem svar við alvarlegasta vanda stjórnmálanna

Ein alvar­leg­asta ógnin sem stafar að lýð­ræð­inu í dag er vax­andi áhuga­leysi almenn­ings um lýð­ræð­is­lega þátt­töku. Eitt mik­il­væg­asta verk­efni stjórn­mál­anna er því að snúa þess­ari þróun við. Rót­tæk­asta, og hugs­an­lega áhrifa­rík­asta aðferðin til þess að ná því mark­miði er slembival: Að velja af handa­hófi venju­legt fólk eins og mig og þig til þess að taka þátt í opin­berum störf­um.

Slembival og full­trúa­lýð­ræði

Helstu rökin gegn slembivali er að það með því tryggjum við ekki að við fáum hæft fólk til starfa. En reynslan af mis­mun­andi formum slembivals, t.a.m. í Eist­landi, Oregon-­fylki í Banda­ríkj­unum og í Írlandi, virð­ast gefa allt annað til kynna. Og við skulum ekki gleyma að hefð­bundnar kosn­ingar hafa heldur ekki verið nein trygg­ing. Valda­sjúkt fólk og fáfróðir frama­gosar með mik­il­mennsku­brjál­æði hafa oftar en einu sinni kom­ist til áhrifa í kosn­ing­um. Síð­ustu for­seta­kosn­ingar í Banda­ríkj­unum eru auð­vitað nær­tækt dæmi.

Lýð­ræðið er aug­ljós­lega í krísu. Rót­tæk­asta lausnin á þeirri krísu er að virkja fólk, almenn­ing, til beinnar þátt­töku í ákvarð­ana­töku.

Hvernig fer slembival fram?

Slembival hefur verið reynt og notað víðs vegar um heim og með góðum árangri. Við eigum okkar eigin til­raun í formi þjóð­fund­anna 2009 og 2010. Þó þeir hafi ekki haft skýrt vald­svið eða bundið hendur ráða­manna hvað stefnu­mótun varðar þá var mikil ánægja meðal þátt­tak­enda með fund­ina og þeir léku mik­il­vægt hlut­verk í því skapa umræðu um hvers­konar sam­fé­lagi við viljum búa í.

Við getum notað slembival með ýmsum hætti. Við getum skipað íbúa­þing þar sem stefna til fram­tíðar er mót­uð. Við getum notað það til þess að fram­kvæma rök­ræðukann­an­ir, þar sem afmark­aður hópur borg­ar­búa fær tæki­færi til þess að kynna sér mál í þaula og taka upp­lýsta ákvörðun um þau eða við getum hrein­lega skipað fólk í hverf­is­ráð með slembivali.

Póli­tík og stjórn­mál

Slembivalið er óplægður akur þegar kemur að því að virkja lýð­ræð­ið, að tengja fleiri borg­ara við stjórn­kerfið og ákvörð­un­ar­töku, að dreifa vald­inu og tryggja að sem flestar raddir fái að heyr­ast.

Af hverju ættum við t.d. að sætta okkur við að stórt og dýrt verk­efni eins og það að setja Mikla­braut í stokk sé póli­tískt bit­bein eða slag­orð í kosn­inga­bar­áttu? Væri ekki nær að setja slíkt verk­efni í rök­ræðukönnun og leita leiða til þess að kom­ast að því hver upp­lýst ákvörðun almenn­ings væri og koma okkur þannig undan póli­tískum skot­grafa­hern­aði og kjör­tíma­bila­hugs­un?

Við þurfum að koma til móts við þá sem hafa áhuga á stjórn­málum en ekki póli­tík. Fólk hefur áhuga á því að hafa áhrif á sam­fé­lagið sem það býr í en hefur á end­anum mjög fá tæki­færi til þess. Slembival er leið til þess að ná til þess fólks – og virkja það.

Stjórn­málin hafa orðið póli­tík­inni að bráð. Við höfum skapað þrösk­ulda í stjórn­mála­þátt­töku sem eru ekk­ert endi­lega að skila okkur bestu nið­ur­stöð­unum eða þeim lýð­ræð­is­leg­ustu.

Reykja­vík­ur­borg hefur verið fram­ar­lega í lýð­ræð­istil­raunum og hefur átt gott sam­tal við borg­ar­bú­ana. En á næsta kjör­tíma­bili þurfum við að gera enn bet­ur.

Höf­undur situr í Stjórn­kerf­is- og lýð­ræð­is­ráði Reykja­vík­ur­borgar og skipar 6. sæti á fram­boðs­lista VG fyrir borg­ar­stjórn­ar­kosn­ing­arn­ar.