Fréttir

Stefna í þágu landsbyggðanna

Mótun og fram­fylgd byggða­stefnu sem í senn miðar að því að tryggja íbúum lands­byggð­anna rétt­mæta hlut­deild í vel­ferð­ar­þjón­ustu sam­fé­lags­ins og stuðla að traustri búsetu er meðal mik­il­væg­ustu við­fangs­efna stjórn­mál­anna. Á loka­dögum þings­ins var sam­þykkt metn­að­ar­full byggða­á­ætlun sem í fyrsta skipti er með skýrum mark­miðum og mæli­kvörð­um. Gert er ráð fyrir reglu­legri umræðu á vett­vangi rík­is­stjórn­ar­innar til að fara yfir stöð­una og fram­kvæmd áætl­un­ar­inn­ar. En til þess að tryggja fram­gang hennar er mik­il­vægt að við gerð fjár­mála­á­ætl­unar og fjár­laga hverju sinni verði byggða­gler­augun ævin­lega á nef­inu á öllum þing­mönnum þegar við for­gangs­röðum fjár­mun­um.

Það örlar á breyt­ingum í búsetu­þró­un­inni

Á und­an­förnum 20 árum hefur fólki fjölgað í öllum lands­hlutum nema tveimur – Vest­fjörðum og Norð­ur­landi vestra. Fjölgun íbúa á Norð­ur­landi eystra var 4,5% en á Aust­fjörðum fjölg­aði fólki um 3,7%. Til sam­an­burðar fjölg­aði íbúum höf­uð­borg­ar­svæð­is­ins um 31,8% á sama tíma­bili.

Leið flestra hefur legið suður – á höf­uð­borg­ar­svæðið – og á síð­ustu árum einnig til Suð­ur­nesja. Þessi þróun hefur staðið lengi en á allra síð­ustu árum hefur örlað á breyt­ing­um. Íbúum nokk­urra fámennra sveit­ar­fé­laga sem lengi hafa mátt þola fólks­fækkun hefur fjölgað á allra síð­ustu árum. Lík­legt er að ferða­þjón­usta eigi mestan þátt í búsetu­breyt­ing­unum þegar á heild­ina er litið en fleira hlýtur að koma til. Stuðn­ingur við þá vaxt­ar­sprota sem verða til þess að fólk kýs að búa og starfa í dreif­býl­inu er afar mik­il­vægur og á því er tekið í byggða­á­ætl­un­inni.

Hver erum við, hvaðan erum við?

Vita­skuld eru afar mörg og ólík svör við spurn­ing­unni um hver við erum en ef hún bein­ist að aldri okkar kemur í ljós all­mik­ill munur á milli land­svæða sem birt­ist í því að utan suð­vest­ur­horns­ins eru færri íbúar í yngri ald­urs­hóp­unum heldur en þeim eldri. Þetta er eitt af því sem er undir í byggða­á­ætl­un­inni enda á hún að stuðla að því að ungt fólk á barn­eigna- og vinnu­aldri sjái sér hag í búsetu á lands­byggð­un­um.

Svarið við spurn­ing­unni um hver við erum getur líka snú­ist um kyn. Kvenna­fæð ein­kennir lands­byggða­sam­fé­lögin og einkum er hlut­fall ungra kvenna lágt sem gæti bent til þess að vinnu­mark­aður og ef til vill ýmsar aðrar aðstæður séu konum óhag­stæð­ar. Þessi staða er þekkt í erlendum sam­fé­lögum sem takast á við fólks­fækkun og að lík­indum mætti læra eitt og annað af reynslu erlendra þjóða og við­brögðum þeirra

Hlut­fall erlendra rík­is­borg­ara er nú um 9% af heild­ar­mann­fjölda í land­inu. Sívax­andi fjöldi fólks af erlendum upp­runa er meðal ein­kenna á mann­fjölda­þróun síð­ustu ára og þessa gætir í öllum lands­hlut­um. Byggða­á­ætl­unin tekur mið af þess­ari stað­reynd og gert er ráð fyrir auknum stuðn­ingi við íbúa af erlendum upp­runa við að fóta sig í íslensku sam­fé­lagi.

Af mörgu að taka

Byggða­á­ætlun er alltaf mik­il­vægur far­vegur stjórn­mál­anna til að færa fram þau mál sem eru brýn fyrir þróun og fram­vindu sam­fé­lags­ins í heild og ein­stakra byggða. Nú brenna hús­næð­is­mál víða á lands­byggð­ar­fólki. Of lítið er um nýbygg­ingar úti um land og hús­næð­is­skortur hamlar sums staðar eðli­legum vexti. Í byggða­á­ætlun er gert ráð fyrir sér­stöku lands­byggð­ar­verk­efni Íbúða­lána­sjóðs í sam­vinnu við ein­staka sveit­ar­fé­lög þar sem horft verði til styrkja eða nið­ur­greiðslu vaxta til bygg­ingar á íbúð­ar­hús­næði í byggðum sem standa höllum fæti.

Atvinnu­líf á okkar tímum er marg­brotið og tekur örum breyt­ing­um. Öfl­ugar grunn­rann­sóknir eru meðal styrk­ustu stoða nútíma atvinnu­lífs og menntun og símenntun er mik­il­væg. Í byggða­á­ætl­un­inni er gert ráð fyrir að nýta náms­lána­kerfið fyrir fólk til að setj­ast að í dreifðum byggð­um. Það ætti að geta orðið til þess að íbúum á lands­byggð­unum fjölgi og atvinnu­starf­semi styrk­ist.

Eitt af því mik­il­væga er að mínu mati að vinna á að gerð þjón­ustu­korts sem sýna á með mynd­rænum hætti aðgengi lands­manna að þjón­ustu hins opin­bera og einka­að­ila sem nýta á til áfram­hald­andi stefnu­mörk­unar og til mót­unar aðgerð­ar­á­ætl­unar í byggða­mál­um.

Margt annað er lagt upp með í byggða­á­ætl­un­inni eins og að ljúka við ljós­leið­ara­teng­ing­ar, styðja við dreif­býl­is­versl­un, styðja við almenn­ings­sam­göngur og ekki síst inn­an­lands­flug­ið, svo má nefna jöfnun orku­kostn­að­ar, þrí­fösun raf­magns, svæð­is­bundna flutn­ings­jöfn­un, frá­drátt frá kostn­aði vegna akst­urs til og frá vinnu, störf án stað­setn­ing­ar, fjar­vinnslu­stöðvar og stuðn­ingur við brot­hætt byggð­ar­lög svo dæmi séu tek­in.

Hvað viljum við og hvað gerum við?

Ég trúi því að flest okkar vilji að landið allt hald­ist í byggð. Við viljum nýta mannauð lands­byggð­anna og þá þekk­ingu sem lands­byggð­ar­fólk býr yfir til heilla fyrir íslenskt sam­fé­lag og við viljum nýta nátt­úru­auð­lind­irnar á sjálf­bæran hátt þannig að umhverf­inu sé hlíft og bæði ein­stak­lingar og sam­fé­lag hljóti sann­gjarnan skerf.

Nú er verk­efnið að hrinda í fram­kvæmd byggða­á­ætl­un­inni þar sem sú stað­reynd að Ísland er víð­áttu­mikið og strjál­býlt land nýtur fullrar við­ur­kenn­ing­ar. Stefnu­mörkun í sam­göngu­málum – ekki síst hvað almenn­ings­sam­göngur snertir – verður að mið­ast við þetta og einnig skipu­lag heil­brigð­is- og mennta­mála. Byggða­stefna okkar nær til alls lands­ins – einnig þétt­býl­is­ins við Faxa­flóa. Ekk­ert byggð­ar­lag er öðru æðra. Við byggjum landið saman og höfum þörf fyrir hvert annað í efna­hags­legu og félags­legu til­liti.

Við erum kon­ur, karl­ar, börn, ung­menni, inn­fæddir Íslend­ingar og aðflutt. Sum hinna aðfluttu dvelja hér langan aldur og gera landið og sam­fé­lagið að sínum heima­högum en aðrir standa skemur við. Okkar er að gæta þess að allir fái tæki­færi til að láta til sína taka og gott af sér leiða án til­lits til kyns eða upp­runa. Í byggða­stefnu rík­is­stjórn­ar­innar er geng­ist við því að við erum ekki öll nákvæm­lega eins eða með sama bak­grunn en lögð áhersla á mik­il­vægi allra og hið óend­an­lega mik­il­væga jafn­rétti sem er grunn­for­senda góðs sam­fé­lags.

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir