Svarti Pétur og sáttin

Nefnd um gjald­töku í sjáv­ar­út­vegi hefur nú verið að störfum frá í vor undir stjórn Þor­steins Páls­son­ar. Flokkur Þor­steins og Þor­gerðar Katrínar Gunn­ars­dóttur sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra hefur í sínum mál­flutn­ingi lagt áherslu á kerf­is­breyt­ingar í sjáv­ar­út­vegi og hreina mark­aðs­leið, þ.e. að allur afli verði settur á markað og verðið ráð­ist af mark­aðnum hverju sinni.

Nú gefur það auga leið að þverpóli­tísk nefnd mun ekki ná nið­ur­stöðu um þá leið óbreytta og er þar afstaða Sjálf­stæð­is­flokks­ins t.a.m. mjög skýr. Í við­tali á dög­unum talar Har­aldur Bene­dikts­son fyrir því að lækka veiði­gjöld strax í haust en ekk­ert um að breyta kerf­inu. Þannig eru stóru átaka­lín­urnar inni í rík­is­stjórn­inni sjálfri og vand­séð að nefnd Þor­steins Páls­sonar geti stigið skref til breyt­inga. For­maður nefnd­ar­innar skrif­aði svo í sumar grein þar sem hann beindi spjótum að flokkum utan rík­is­stjórn­ar­innar og lét að því liggja að vand­inn lægi þar. Það er reyndar nýlunda að meiri­hlut­inn kenni minni­hlut­anum um það þegar meiri­hlut­inn getur ekki komið sér saman um stór mál. Ekki varð hjá því kom­ist að svara þess­ari grein Þor­steins enda var engu lík­ara en að for­mað­ur­inn væri að reyna að koma sök­inni fyr­ir­fram á aðra flokka á því sem fyr­ir­sjá­an­legt væri, eða því að starf nefnd­ar­innar myndi engu skila.

Aukin verð­mæti til þjóð­ar­innar

Eftir þessi greina­skrif hef ég haldið því til haga í nefnd­inni að rétt væri að for­maður hennar kæmi sjálfur fram með til­lögu sem hann teldi að gæti verið grund­völl nið­ur­stöðu. Það hefur enn ekki gerst en full­trúi Við­reisn­ar, Hanna Katrín Frið­riks­son, hefur lagt fram til­lögu þar sem ekk­ert er fjallað um þjóð­ar­eign á auð­lind­inni heldur byggt á þeirri nálgun að um verði að ræða samn­inga milli útgerð­ar­innar og rík­is­ins á einka­rétt­ar­legum grunni. Sjálf hef ég lagt á það áherslu að ekki verði undan því vik­ist í þess­ari vinnu að skera úr um skiln­ing okkar á eign­ar­hald­inu á auð­lind­inni og að festa þurfi auð­linda­á­kvæði í sessi í stjórn­ar­skrá.

Ráð­gjafi nefnd­ar­innar er hag­fræð­ing­ur­inn Daði Már Krist­ó­fers­son en hann er einnig í stjórn Við­reisn­ar. Nú ber svo við að í við­tali við Daða Má í Fiski­fréttum á dög­unum segir hann meðal ann­ars „veiði­gjöld verða aldrei neinn meiri­háttar tekju­stofn fyrir rík­ið“. Er þetta sem sé í annað skiptið sem full­trúar frá Við­reisn gera því skóna að ekki sé eftir miklu að slægj­ast í því að ná meiri verð­mætum til almenn­ings fyrir afnot af fisk­veiði­auð­lind­inni. Þessi sjón­ar­mið eru ekki létt­væg, þvert á móti því þau koma út úr nefnd­inni – sem átti að leita sátta í mál­inu. Vinnu­brögð for­manns­ins og starfs­manns­ins benda ekki til þess að þeir vilji sættir í þessu stóra hags­muna­máli þjóð­ar­inn­ar.

Það eru von­brigði að svo virð­ist sem starf­semi nefnd­ar­innar sé sjón­ar­spil, ­fyrir fram sé búið að ákveða að ekk­ert komi út úr henni. Vinnan snú­ist í raun um að tryggja að sökin liggi ann­ars staðar en hjá rík­is­stjórn­ar­flokk­unum sjálfum sem ekki hafa leitt þessi mál til lykta með nokkru móti frekar en önnur stór mál á borði rík­is­stjórn­ar­inn­ar.

Auðlinaákvæði í stjórnarskrá er nauðsyn

Áhersl­ur VG í sjáv­ar­út­vegs­málum snú­ast fyrst og síð­ast um að auð­lindin sé nýtt með sjálf­bærum hætti, sé í eigu þjóð­ar­innar og að um það sé fjallað í stjórn­ar­skrá. Einnig að umtals­vert svig­rúm sé til þess að aukið fé renni í rík­is­sjóð úr sam­eig­in­legri auð­lind. Loks að huga þurfi sér­stak­lega að byggða­sjón­ar­miðum við sam­setn­ingu kerf­is­ins til að verja byggð­irnar fyrir því að ákvarð­anir eins fyr­ir­tækis geti kippt stoð­unum undan sam­fé­lögum út um land á einni nóttu.

Til að hægt verði að ná sátt um næstu skref og ein­hvers konar nið­ur­stöðu þarf að taka til­lit til sjón­ar­miða fleiri en þeirra sem sitja við borð­send­ann. Að okkar mati er það frum­for­senda að gerð verði úrslita­til­raun til þess að ná sam­stöðu um auð­linda­á­kvæði í stjórn­ar­skrá þar sem kveðið er með skýrum hætti á um þjóð­ar­eign á auð­lind­un­um. Ann­ars verða kerf­is­breyt­ingar byggðar á sandi.

Höf­undur er þing­flokks­for­maður Vinstri grænna. Greinin birtist fyrst í Kjarnanum.