Posts

Aðgerðir strax í þágu barna

Fyrr í vikunni kynnti UNICEF á Íslandi skýrslu um lífskjör íslenskra barna. Í skýrslunni kom meðal annars fram að hlutfall íslenskra barna sem býr við skort hefur tvöfaldast. Hér eru grafalvarlegar upplýsingar á ferð sem verður að setja í samhengi. Bornir eru saman tveir tímapunktar – árið 2009 og árið 2014. Kannanir sem þessar eru ekki gerðar með reglubundnum hætti og þess vegna ekki gott að átta sig á því hvort breytingar hafi átt sér stað síðan 2014 og þá í hvaða veru.

Ákvarðanir og vilji stjórnvalda á hverjum tíma hafa áhrif á kjör barna. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hafa barnabætur og vaxtabætur verið lækkaðar, matarskattur verið hækkaður, örorkubætur ekki hækkaðar til samræmis við kjör á vinnumarkaði. Allar þessar ákvarðanir hafa áhrif á daglegt líf og kjör íslenskra barna.

Þegar svo alvarlegar tölur koma í ljós hlýtur það að vera skýlaus krafa að stjórnvöld leggi fram skýra áætlun um að ráðast gegn skorti og fátækt í lífi barna á Íslandi. Við eigum ekki að líða að börn líði skort. Ekki undir nokkrum kringumstæðum og allra síst rík þjóð.

Auk þess að leggja fram slíka áætlun verður ekki við annað unað en að sambærilegar kannanir verði gerðar ár hvert líkt og UNICEF­ á Íslandi hefur lagt áherslu á. Með því móti geta stjórnvöld, bæði ríki og sveitarfélög, byggt sínar ákvarðanir á traustari grunni öllum börnum til heilla.

Það er ekki bragur að því að tala um að allt gangi betur á Íslandi þegar börnum sem líða skort fjölgar eins og kemur fram í skýrslunni. Jöfnuður er sannarlega mikilvægt markmið í samfélaginu og verður sífellt meira aðkallandi í heiminum öllum að stemma stigu við misrétti og ójöfnuði hvar sem það birtist. Þegar börn eru annars vegar verður að grípa í taumana og hefja aðgerðir tafarlaust. Hagur allra barna er á ábyrgð samfélagsins alls.

Svandís Svavarsdóttir

Blússandi ójöfnuður eða blússandi góðæri?

Í upphafi árs lítum við yfir farinn veg og stígum á stokk og heitum á okkur sjálf að ná árangri í þeim verkefnum sem við erum að kljást við hverju sinni. Á Alþingi eru það fjárlögin sem endurspegla stefnu hverrar ríkisstjórnar og stjórnarandstaðan glímir við að ná fram breytingum á í takt við stefnu sinna flokka. Stjórnarandstaðan lagðist öll á eitt við að ná fram leiðréttingu á kjörum aldraðra og öryrkja en það fór sem fór ríkisstjórnin sýndi enn og aftur sitt rétta andlit og sannaði það að hún þjónar fyrst og fremst efnafólki í landinu og vildi ekki koma til móts við kröfur aldraðra og öryrkja og hafi hún skömm fyrir !

Heilu málaflokkarnir fjársveltir

Það er nú ekki eins og þarna séu á ferðinni fjárlög sem hægt er að hrópa húrra fyrir. Við vitum að núverandi ríkisstjórn býr við allt aðrar aðstæður en fyrrverandi ríkisstjórn sem tók við afleiðingum efnahagshrunsins og lagði grunninn að þeim efnahagsbata sem nú er að skila sér. Nú hefði verið möguleiki á að vera með mikla innspýtingu í marga málaflokka sem þurftu því miður að taka á sig skerðingar á síðasta kjörtímabili. Það er löngu kominn tími á innviðauppbyggingu í samfélaginu og að tekið sé virkilega vel á í eflingu velferðarkerfisins. En því er ekki fyrir að fara. Heilu málaflokkarnir eru fjársveltir, s.s. heilbrigðis og samgöngumál, byggða- og sóknaráætlanir,stuðningur við brothættar byggðir minnkar, aðför er gerð að menntun á landsbyggðinni með takmörkun á aðgengi að námi 25 ára og eldri í framhaldsskóla og dregið er úr jöfnun námskostnaðar . Auknir fjármunir voru þó settir á lokametrunum í uppbyggingu háhraðatenginga á landsbyggðinni utan markaðssvæða og er það vel en betur má ef duga skal ef þessu verkefni á að ljúka innan fárra ára sem verður að gerast. Aðförin af Rúv heldur áfram og þó tekist hafi að fá skilyrta leiðréttingu á elleftu stundu þá dylst engum að það er verið að mylja undan stofnuninni sem á erfitt með að sinna  menningar og lýðræðislegu hlutverki sínu.

Vandræðagangur og óleyst verkefni

Það vantar  enn mikið upp á að búið sé að jafna orkukostnað í landinu. Mikill vandræðagangur er með að fjármagna það verkefni að fullu þó að vissulega hafi verið settir fjármunir í jöfnun húshitunar og í dreifingu á raforku þá er enn langt í land að íbúar landsins sitji þar við sama borð en það vantar enn að minnsta kosti 200–300 millj. kr. á ári til þess að hægt sé að tala um jöfnuð.  Í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða  eru settir alltof litlir fjármunir miðað við þá miklu fjölgun ferðamanna sem orðið hefur undanfarin ár og verður áfram og kallar á mikla innviðauppbyggingu til að verja landið ágangi . Húsnæðismálin eru enn óleyst og ríkisstjórnin kemur sér ekki saman um hvernig mæta eigi þeim mikla húsnæðisvanda sem blasir við, sérstaklega hjá ungu fólki og þeim efnaminni. Það vill oft gleymast að margir staðir á landsbyggðinni glíma líka við húsnæðisskort. Víða er það vandamál að fólk sem vill setjast að úti á landi fær ekkert húsnæði og enginn treystir sér til þess að byggja því að eignin er verðfelld um leið og fasteignamat liggur fyrir. Í þeim málaflokki liggja ekki fyrir neinar heildarlausnir. Nú er rúmlega hálfnað þriðja ár þessarar ríkisstjórnar og það eru allt of litlir fjármunir sýnilegir í þessi brýnu verkefni.

Árás á kjör barnafólks og þeirra efnaminni

Vaxtabæturnar eru skornar niður um 1,5 milljarða og barnabætur fylgja ekki verðlagi. Fæðingarorlofssjóður er sveltur. En ríkisstjórnin heldur áfram að gefa á garðann hjá þeim efnameiri og lækka á þá skatta. Þá spyr maður sig : Hverjir eiga að standa undir velferðarkerfinu og skuldbindingum inn í framtíðina ef okkar kynslóð ætlar ekki að leggja sitt af mörkum miðað við efni og aðstæður ?  Það er verið að vinna gegn þrepaskiptu skattkerfi og leggja það niður í áföngum, fleiri skattþrep eru miklu sanngjarnari gagnvart þeim tekjuminni. Eflaust hefði mátt endurskoða eitthvað prósentutöluna í því þrepaskipta skattkerfi sem komið var á á síðasta kjörtímabili og einnig bilið á milli þrepa. En fækkun þrepa þýðir bara eitt; það eru lægri skattar á þá efnameiri.

Ríkisstjórnin forgangsraðar í þágu ríka fólksins

Ríkisstjórnin hefur frá því að hún tók við völdum afsalað sér tekjum allt að 45 milljörðum í formi skatta, auðlegðarskatts, orkuskatts, veiðigjalda, vörugjalda og tolla sem taka eiga gildi nú um næstu áramót í tveimur áföngum. En við skulum heldur ekki gleyma því að þessi ríkisstjórn hækkaði matarskattinn svo um munaði, úr 7% í 11% og lagði þar með þungar álögur á almenning. Ýmiss konar beinn kostnaður hjá almenningi er aukinn, bæði í heilbrigðis- og menntakerfinu. Það er gamalkunnur leikur hægri manna að tala fyrir lágum sköttum en íþyngja svo almenningi með beinum þjónustugjöldum sem koma verst niður á þeim tekjuminni. Tryggingagjaldið er lækkað sáralítið, en lækkun þess hefði ýtt undir fjölgun starfa og ætti að lækka í takt við minna atvinnuleysi. Hægri menn tala fjálglega um að fólkið eigi að ráðstafa tekjum sínum sjálft og að skattar séu af hinu vonda. En ég tel að fólkið í landinu geri kröfu til jöfnuðar, til öflugs heilbrigðiskerfis og menntakerfis, góðra samgangna og góðra fjarskipta. Til þess þarf fjármuni. Einnig þarf fjármuni til að forgangsraða í þágu elli- og örorkulífeyrisþega svo að þeim séu tryggð mannsæmandi lífskjör. Ef það á að ganga eftir verða allir að leggja sitt af mörkum í sameiginlega sjóði og krefjast þess af ríkinu að það skili skattfénu í þau verkefni sem brenna á þjóðinni, sem eru orðin æði mörg og bíða úrlausnar.

Fjármunir sem hefðu nýst í brýn verkefni

Við hefðum getað gert ýmislegt við þá 45 milljarða sem ríkisstjórnin hefur afsalað sér í tekjum frá því að hún tók við árið 2013.  Þar má nefna uppbyggingu Landspítalans og önnur þjóðþrifamál, eins og bætt kjör elli- og örorkulífeyrisþega og innviðauppbyggingu samfélagsins. En þessi ríkisstjórn hefur valið að vinna fyrst og fremst með þeim efnameiri en skilja eftir þá sem minna mega sín. Þeir sitja eftir og það er bara staðreynd. Ójöfnuður í landinu er að aukast hratt og margar vísbendingar eru til þess að við séum að kynda upp í sömu atburðarrás og olli Hruninu fyrir 8 árum og að sömu flokkarnir beri þar megin ábyrgð á með aukinni misskiptingu og vondri efnahagsstjórn. Alltof stórir hópar eru að festast í fátæktargildru, veruleiki sem við sem rík þjóð eigum ekki að láta viðgangast. Allt tal um að nú sé skollið á blússandi góðæri  sker í eyrun þar sem það nær bara til þeirra útvöldu en þorri landsmanna stendur í þeim sporum að berjast við það að ná endum saman um hver mánaðarmót. Það hefur alla tíð verið ákveðin list stjórnvalda að blekkja með tölum og svara því til að af meðaltali hafi menn það bara fjári gott. Við skulum ætíð muna það að á bak við lágar tekjur og tölur og línurit og alls konar mælikvarða í excel-skjölum er fólk sem hefur sömu þarfir og þeir sem hafa miklar tekjur.

Stundaglas þessarar ríkisstjórnar er að tæmast

Þó tíminn þjóti framhjá alltof hratt þá er það þó bót í máli að lífdagar þessarar ríkisstjórnar  eru brátt á enda. Þetta hefur verið verklaus ríkisstjórn sem betur fer af því leiti að henni hefur þá ekki tekist að skemma meira en orðið er í velferðarkerfinu. Hún ætlaði að skattleggja kröfuhafa bankanna um mörg hundruð milljarða en það breyttist í miklu lægra stöðugleikaframlag á forsendum kröfuhafanna þar sem þeir eru nú lausir allra mála en enginn veit hvenær almenningur og fyrirtækin losna úr gjaldeyrishöftum og hvernig ríkinu gengur að breyta stöðugleikaframlaginu í fjármuni.  Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar  verður að vera að auka jöfnuð og velferð í landinu. Landsbyggðin má ekki verða einhver afgangsstærð þar liggja ótal möguleikar ef skatttekjur fá að skila sér þangað aftur í innviðauppbyggingu. Ég vil sjá nýtt fiskveiðistjórnarkerfi, nýja stjórnarskrá með auðlindarákvæði,rétt til að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu,umhverfisákvæði og fullveldisákvæði. Ég vil sjá jöfn tækifæri til menntunar og aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu og uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs í sátt við umhverfið og að sjálfbærnisjónarmið séu höfð að leiðarljósi.

Er þetta ekki ágætur forgangslisti sem hægt er að framkvæma innan ramma ábyrgrar efnahagsstjórnar. Við íslendingar eigum að sjálfsögðu að axla ábyrgð í samfélagi þjóðanna í loftslagsmálum og þeim mikla flóttamannavanda sem blasir við þar skiptir okkar afstaða máli.

Ég óska landsmönnum gleðilegs árs og að nýtt ár megi verða okkur öllum gæfuríkt.

Lilja Rafney Magnúsdóttir alþingismaður Vinstri grænna í Norðvesturkjördæmi

Valdið til fólksins

Hnattvæðing á forsendum fólks en ekki fjármagns var vinsælt slagorð þegar ég fór að skipta mér af stjórnmálum. Hnattvæðingin var þá fyrst að hefjast fyrir alvöru og þá sást því miður hvert stefndi. Nútímatækni skapar ótrúlega möguleika til samskipta heimshorna á milli sem gæti nýst til að byggja brýr og skapa samstöðu milli ólíkra hópa í ólíkum löndum, en raunin hefur því miður orðið önnur. Almenningur hefur setið eftir, aðeins ríkustu hóparnir njóta í raun tækifæra hnatttvæðingarinnar.

Heimurinn er að minnka

Því miður hefur arðrán nýlendutímans haldið áfram undir merkjum frelsis og hnattvæðingar. Auðlindir hafa verið nýttar með ósjálfbærum hætti með tilheyrandi skaða fyrir umhverfið, fólk er arðrænt um allan heim til að framleiða ódýrar neysluvörur fyrir hinn vestræna heim. Þannig berast æ fleiri fregnir af fataverksmiðjum sem hrynja ofan á verkafólkið sem er á lúsarlaunum til að tryggja lágt verð á framleiðslunni. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hafa ekki fleiri manneskjur verið á flótta og á Miðjarðarhafinu drukkna þúsundir manna sem flýja fátækt og styrjaldir. Fyrir þetta fólk eru ferðalög engu léttari en fyrir iðnbyltingu. Heimurinn er orðinn lítill en aðeins fyrir þá útvöldu.

Hnattvæðing hefur ekki breytt því að enn eru stríð háð til að verja hagsmuni tiltekinna ríkja og hagsmuna hópa þó að yfirvarp þeirra sé gjarnan að verja lýðræðið. Nægir þó að líta á Líbýu, Írak og Afganistan til að sjá að fyrst og fremst virðast þessi stríð snúast um að verja hagsmuni hinna ríku og hinir fátæku borga brúsann.

Hnattvæðing getur skapað tækifæri

Á meðan auður heimsins safnast á æ færri hendur þvert á öll landamæri þurfa almennir borgarar að sæta njósnum og eftirliti. Kjör almennra borgara rýrna þegar eignir samfélagsins eru seldar stórfyrirtækjum sem nýta þessar almannaeignir til að maka krókinn. Evrópa tekur þátt í loftárásum á Líbýu en lokar síðan dyrum sínum fyrir fólkinu sem flýr þaðan. Námsmenn og erlendir sérfræðingar mæta alls kyns landamærahindrunum en allar slíkar hindranir hverfa þegar hinir auðugu eiga í hlut.

Hnattvæðing gæti skapað ótrúleg tækifæri og auðgað líf fjöldans en ekki ef almenningur er enn lokaður í fátæktargildrum og ekki ef frelsi til að ferðast um heiminn og búa hvar sem menn vilja er aðeins fyrir þá best settu. Síðan mótmælendur söfnuðust saman í Seattle til að andmæla hnattvæðingu á forsendum fjármagns hefur fátt breyst til batnaðar nema að æ fleiri almennir borgarar nýta sér tæknina til að tala saman og hugrakkir blaðamenn og uppljóstrarar hafa lagt sig í hættu við að afhjúpa hinar dökku hliðar hnattvæðingarinnar þar sem einskis er svifist til að verja hagsmuni auðvaldsins.

Þurfum að sporna gegn ójöfnuði

Lykillinn að breytingum hlýtur að vera samstarf opinberra aðila um að sporna gegn ójöfnuði, til dæmis með skattalegum aðgerðum en líka með því að setja stórfyrirtækjunum skýrari reglur hvað varðar réttindi verkafólks. Það þarf að auka gagnsæi og setja skýran ramma um fjárhagsleg umsvif til að tryggja góða viðskiptahætti. Eins þarf miklu róttækari aðgerðir í umhverfismálum til að sporna gegn loftslagsbreytingum þar sem ekkert mun duga annað en frumkvæði stjórnvalda í ríkjum heimsins. Tækni hnattvæðingarinnar þarf að nota til að tryggja réttindi fólksins en ekki fjármagnsins og rétturinn til að geta notið alls heimsins þarf að vera allra en ekki aðeins forréttindahópa. Valdið þarf að vera þar sem það á raunverulega heima; hjá fólkinu sjálfu.

Katrín Jakobsdóttir

Í átt til ójöfnuðar

Eflaust eru margir hugsi yfir nýlegum fréttum um að ríkasta eina prósentið á jörðinni eigi nú næstum helming alls auðs mannkyns og í nýrri skýrslu bresku hjálparsamtakanna Oxfam er því spáð að á næsta ári verði eignir þessa eina prósents meiri en samanlagðar eigur allra hinna. Samkvæmt gögnum frá Skattstjóra sem Ríkisútvarpið hefur tekið saman á ríkasta eitt prósent íslenskra skattgreiðenda hátt í fjórðung alls auðs landsmanna. Ríkustu tíu prósentin eiga næstum þrjá fjórðu. Líklega eru eignirnar þó vanmetnar fremur en hitt því að stór hluti þeirra liggur í verðbréfum sem geta verið talsvert meira virði en nafnvirði þeirra segir til um.

Það er jákvætt að um þessi málefni er meira fjallað nú eftir efnahagskreppu en fyrir hana þegar brauðmolahagfræðin var ráðandi í allri umræðu sem boðaði að það væri sérstaklega gott að hinir ríku yrðu ríkari því þá myndu brauðmolar hrjóta af gnægtaborðum þeirra til hinna fátækari þannig að ójöfnuðurinn gagnaðist öllum. Nú keppast alþjóðastofnanir hins vegar við að lýsa brauðmolahagfræðina dauða, þeirra á meðal íhaldssamar stofnanir á borð við OECD. Stofnanir innan Sameinuðu þjóðanna hafa ennfremur bent á að ójöfnuður, hið sívaxandi bil milli ríkra og fátækra, sé ein helsta orsök átaka í heiminum.

Af einhverjum ástæðum virðast fregnir af dauða brauðmolahagfræðinnar ekki hafa skilað sér inn í stjórnarráð Íslands. Þar boða menn sömu hagfræði og hér var iðkuð fyrir hrun. Fjármálaráðherra vill hverfa frá þrepaskipta skattkerfinu sem er raunverulegt tekjujöfnunartæki og lækka skatta. Þetta á að gera í nafni einföldunar en hefur þau óhjákvæmilegu áhrif að lækka skatta þeirra sem hafa háar tekjur og færa skattbyrðina yfir á lág- og millitekjuhópa. Slík aðgerð myndi beinlínis auka ójöfnuð.

Önnur áhrif væru þau að rýra skattstofna samfélagsins sem svo sannarlega þarf á þeim að halda. Skattalækkanir sem þýða að ekki er hægt að byggja upp velferðarkerfið eru ekki kjarabót fyrir almenning heldur kjaraskerðing því þær standa í vegi fyrir því að allir geti sótt sér menntun og heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags. Í því felst engin kjarabót fyrir venjulegt fólk.

Framundan eru kjarasamningar. Ein mikilvægasta kjarabót almennings í landinu er að tryggja aðgengi allra að velferðarkerfi og menntun. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki sýnt í verki að hún vilji slíkar kjarabætur þar sem hún hefur hækkað hvers kyns sjúklingaskatta, takmarkað aðgang að framhaldsskólamenntun og dregið úr þjónustu við almenning. Á sama tíma boða talsmenn ríkisstjórnarinnar afturhvarf til flatra skatta sem munu koma mest við kaun lág- og millitekjuhópa.

Á meðan alþjóðasamfélagið lýsir þungum áhyggjum af vaxandi ójöfnuði á heimsvísu ætti verkefni hérlendra stjórnvalda að vera að tryggja að hagvöxtur nýtist öllum og auka jöfnuð með markvissri uppbyggingu samfélagsins og réttlátri dreifingu skattbyrði. Markmið komandi kjarasamninga ætti líka að vera að dreifa þeim verðmætum sem sannanlega eru til í hagkerfinu með réttlátum hætti. Því miður virðast íslensk stjórnvöld ekki standa undir þessu verkefni.

Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna

Áhyggjur af auknum ójöfnuði ástæða minni væntinga?

Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, velti upp þeirri spurningu á Alþingi í dag hvort hrap væntingavísitölunnar, sérstaklega hjá þeim tekjulægstu, sýni að almenningur hafi áhyggjur af því að ójöfnuður sé að aukast í íslensku samfélagi. Eins og fram hefur komið í fréttum lækkaði væntingavísitala Gallup nú í apríl, mest hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar.

„Þá velti ég því fyrir mér hvort þetta hrap væntinga tekjulægsta hópsins sýni það að menn hafi áhyggjur af því að ójöfnuður sé að aukast,“ sagði Katrín í ræðu sinni á Alþingi í dag. Hún minnti á að ójöfnuður væri eitt helsta viðfangsefni stjórnmála 21. aldarinnar enda sýndu tölur að ójöfnuður væri að aukast víðast hvar í heiminum, sérstaklega á Vesturlöndum.

„Margt sem síðasta ríkisstjórn gerði varð til þess að auka jöfnuð og að sjálfsögðu vonumst við til þess að sú þróun haldi hér áfram,“ sagði Katrín og bætti við: „Ég hef þó áhyggjur af því að þær breytingar sem hafa verið boðaðar, ég nefni bara niðurfellingu auðlegðarskatts sem dæmi, geti orðið til þess að ójöfnuður aukist á nýjan leik eins og hann gerði í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks síðast þegar þessir flokkar voru saman í ríkisstjórn. Því það sem gerðist þá var einmitt að ójöfnuður jókst verulega á Íslandi eins og allar tölur sýna.“