Það þarf ríkisstjórn sem tryggir að allir á Íslandi sitji við sama borð og njóti sömu tækifæra

Ræða Katrínar flutt í almennum stjórnmálaumræðum á Alþingi, eldhúsdegi, 30. maí 2016

Herra forseti, góðir Íslendingar,

Í ár eru tveir áratugir síðan ég ásamt 170 samstúdentum mínum úr Menntaskólanum við Sund gekk út í vorið, fullviss um að framtíðin væri okkar. Bjartsýnin skín út úr stúdentsmyndinni þó að auðvitað hafi örlög okkar orðið með mismunandi hætti og lífið farið mismunandi höndum um fólk. En trúin á framtíðina var svo sannarlega til staðar.
Nýstúdentar nú tuttugu árum síðar lesa hins vegar í fréttum að kjör ungs fólks hafi versnað, bæði samanborið við kjör ungs fólks fyrir áratug og samanborið við kjör annarra hópa í samtímanum. Og það er umhugsunarefni því að í þessu fólki býr framtíðin og það er um framtíðina sem við þurfum að tala hér í kvöld.

Saga Íslands á tuttugustu öldinni er um margt saga mikilla sigra. Samfélag og atvinnulíf byggðust upp á ótrúlega skömmum tíma. Á þessu ári fögnum við hundrað ára afmæli Alþýðusambands Íslands og minnumst um leið þeirra sigra sem íslensk verkalýðshreyfing hefur unnið.

Almannatryggingar.
Stytting vinnutímans.
Samningsréttur.
Svo eitthvað sé nefnt.

Á sama tíma vannst mikið í uppbyggingu velferðarsamfélagsins, heilsugæslu og menntakerfis, konur fengu kosningarétt, komið var á fæðingarorlofi og svo mætti lengi telja.

Ekkert af þessu vannst án baráttu fólks sem vildi vinna fyrir almannaheill. Og alltaf voru nógir til að andmæla umbótunum. Alltaf voru nógir sem engar breytingar vildu. Líf okkar sem nú lifum og störfum á Íslandi er markað af baráttu þeirra kynslóða sem gengu á undan. Við eigum þeim margt að þakka.

Og samfélagið stendur aldrei kyrrt, það er í eilífri þróun. Eftir hraðskreiðar breytingar í upphafi þessarar aldar, einkavæðingu bankanna, einföldun regluverks og uppbyggingu fjármálakerfis sem flestum Íslendingum var eins og hulinn heimur kom hrun 2008 þegar Pótemkíntjöldum gervivelmegunar var svipt frá á einni viku.
Nú átta árum síðar, eftir mikið starf margra, ekki síst almennings sem tók á sig auknar byrðar og erfiðleika, eru bjartari horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar en lengi hefur verið. Það er gott og við Íslendingar getum bæði þakkað okkur sjálfum en líka forsjóninni sem færði okkur bæði makríl og ferðamenn þegar neyðin var mest sem hefur hjálpað okkur upp úr öldudalnum.

Og af hverju eru þá ekki allir glaðir og reifir?

Svarið við því er einfalt því bjartari tímar í efnahagsmálum duga ekki til ef meginþorri almennings í landinu fær ekki að njóta þessara bjartari tíma og reynir á eigin skinni rangláta skiptingu auðs, ranglátt kerfi sem meðhöndlar ekki alla jafnt.

Afhjúpanir Panama-skjalanna hafa rifjað upp fyrir okkur með áþreifanlegum hætti að fjármálakerfið sem byggt var upp fyrir hrun af nýfrjálshyggjuöflunum, núverandi stjórnarflokkum, lifði hrunið af. Hér á landi er fámennur hópur, þeirra á meðal ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, sem tók þátt í því að nýta sér aflandsfélög í skattaskjólum til að geyma sína peninga. Þessi félög lúta ekki sömu reglum og við setjum okkar eigin viðskiptalífi og samþykkjum hér á Alþingi Íslendinga.

Afhjúpanir Panama-skjalanna hafa sýnt okkur með áþreifanlegum hætti misskiptinguna í samfélaginu, hvernig sumir hafa fjármagn sem þeir geta nýtt sér til að spila á öðrum leikvelli en okkur hinum er ætlaður. Panamaskjölin hafa afhjúpað að á Íslandi búa tvær þjóðir.

Bjartari tímar í efnahagsmálum duga ekki til ef við þorum ekki að ráðast að rótum þessarar misskiptingar.

Alls staðar í heiminum er fólk að vakna til vitundar um að það er ekki eðlilegt að ríkasta eina prósentið í heiminum eigi meira en hin 99 prósentin. Hér á Íslandi er fólk að vakna til vitundar um það að það er ekki eðlilegt að ríkustu tíu prósentin eigi nærri þrjá fjórðu alls auðs hér á landi.

Því að þessi misskipting byggist ekki á dugnaði og verðleikum hinna ríkustu heldur þeirri staðreynd að á Vesturlöndum hefur verið reist kerfi sem hyglir hinum auðugustu og kemur niður á millitekju- og lágtekjuhópum. Það hefur verið gert með skattbreytingum, auknum gjöldum fyrir grunnþjónustu á borð við heilbrigðisþjónustu og menntun, einkarekstri og einkavæðingu almannaþjónustu og breytingum á fjármálakerfinu, breytingum sem oft nást í gegn með þrýstingi fámennra en auðugra hagsmunahópa. Það er þetta kerfi sem skapar misskiptingu á kostnað almannahagsmuna.

Og það er þetta kerfi sem skapar misvægi milli heimshluta, ágenga nýtingu auðlinda, loftslagsvanda og stríðsátök þannig að sumir heimshlutar eru mun viðkvæmari fyrir átökum og áföllum en aðrir. Það er þetta kerfi sem gerir það að verkum að ekki hafa verið fleiri á flótta frá lokum síðari heimsstyrjaldar.

Það er þetta kerfi sem gerir það að verkum að meira að segja á okkar ríka landi telja um 48% heimila sig eiga í erfiðleikum með að ná endum saman.

Það er þetta kerfi sem gerir það að verkum að meira að segja á okkar ríka landi eru um 6.100 börn sem líða efnislegan skort.

Þessu kerfi getum við breytt ef við viljum og þorum.

En til þess þarf nýja ríkisstjórn sem viðurkennir þá staðreynd að auðlindir okkar eru sameign okkar allra og það er eðlilegt að þeir sem fá leyfi til að nýta þær greiði eðlilegt gjald fyrir þau afnot.
Það þarf ríkisstjórn sem viðurkennir að skattkerfið á að nýta til að jafna kjörin, bæði tekjur af vinnu og fjármagni.
Það þarf ríkisstjórn sem leggur ekki auknar skattbyrðar á lágtekjufólk með því að hækka virðisaukaskatt á matvæli heldur kortleggur hvar fjármagnið er að finna og skattleggur það – fremur en að seilast í vasa launþega á Íslandi.

Og um leið og við jöfnum kjörin þá jöfnum við líka aðstæður fólks því þessar tekjur geta skipt sköpum í okkar sameiginlegu verkefni; nýjan Landspítala, gjaldfrjálst heilbrigðiskerfi, háskóla og rannsóknir, framhaldsskóla fyrir alla, örorkubætur sem uppfylla framfærsluviðmið og mannsæmandi ellilífeyri þannig að fólk geti lifað góðu lífi af sínum tekjum og tekið þátt í vinnumarkaðnum og samfélaginu eins lengi og hugur þess stendur til, samfélaginu og því sjálfu til hagsbóta.

Það þarf ríkisstjórn sem nýtir uppgang og góðæri til uppbyggingar fyrir almannahagsmuni.

Hver rannsóknin á fætur annarri sýnir að niðurskurðarstefnan sem ríkisfjármálaáætlun núverandi ríkisstjórnar byggist á veldur meiri skaða en ávinningi. Það þarf öfluga grunnþjónustu og aukinn jöfnuð til að tryggja velsæld almennings og almenna hagsæld, Fyrir því eru ekki einungis réttlætisrök heldur líka efnahagsleg rök.

Það þarf ríkisstjórn sem endurskoðar fjármálakerfið, aðskilur fjárfestinga- og viðskiptabankastarfsemi og tryggir umhverfi fyrir samfélagsbanka sem hafa önnur markmið en eingöngu gróða fyrir hluthafa, til dæmis umhverfissjónarmið, byggðasjónarmið og kynjasjónarmið.

Það þarf ríkisstjórn sem vill byggja upp háskólastarfsemi og rannsóknir, tryggir öllum menntun við hæfi og gjaldfrjálst opinbert heilbrigðiskerfi þannig að tekjulágt fólk þurfi ekki að fresta því að sækja sér nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Ríkisstjórn sem tryggir öllum framfærslu sem stendur undir góðu lífi á Íslandi, sem vinnur að því að uppræta skort og fátækt í samfélaginu.

Það þarf ríkisstjórn sem leggur áherslu á að útrýma mansali og nútíma þrælahaldi, er reiðubúin að berjast gegn kynbundnum launamun hvar sem hann birtist og grípur til raunverulegra aðgerða gegn kynbundnu ofbeldi með fjármagni og þekkingu.

Það þarf ríkisstjórn sem tryggir aukin völd almennings og horfist í augu við kröfuna um aukna þátttöku almennings í öllum ákvörðunum. Ríkisstjórn sem kemur endurskoðun stjórnarskrárinnar í höfn þannig að hún verði sannanlega stjórnarskrá fólksins.

Það þarf ríkisstjórn sem tryggir að allir á Íslandi sitji við sama borð og njóti sömu tækifæra, og vinnur um leið með alþjóðasamfélaginu að auknum jöfnuði í heiminum öllum og tekst á við alþjóðlegar áskoranir með því að ganga á undan með góðu fordæmi.
Góðir Íslendingar.

Líf kynslóðanna sem á undan okkur komu er saga okkar sem nú lifum. Líf okkar mun verða saga þeirra barna sem nú koma í heiminn. Og þau munu líta um öxl.

Tókst að vernda miðhálendið fyrir komandi kynslóðir? Tókst að tryggja gjaldfrjálsa heilbrigðisþjónustu? Var ákveðið að styrkja menntun og rannsóknir fyrir framtíðina? Voru öryrkjum tryggð mannsæmandi kjör eða fannst samfélaginu í lagi að þeir rétt skrimtu? Opnuðum við faðminn fyrir fólki á flótta eða reistum við ósýnilegar girðingar og vísuðum burt fólki sem var tilbúið til að leggja allt í það að byggja hér upp líf sitt í sátt við samfélagið? Var byggt upp samfélag eftir efnahagshrunið þar sem öllum var tryggt að lifa með reisn? Eða var rekin niðurskurðarstefna til að tryggja að hinir auðugustu héldu sem mestu af sínum fjármunum? Var byggt upp samfélag þar sem lýðræðið var aukið til að tryggja að raddir sem flestra hefðu áhrif? Eða var barist gegn öllum kerfisbreytingum til að tryggja að sem fæstir réðu sem mestu? Var fjármálakerfið endurskoðað í þágu samfélags og atvinnulífs? Var gripið til róttækra aðgerða gegn loftslagsbreytingum fyrir komandi kynslóðir? Var unnið að jafnrétti kynjanna þannig að kynið skipti ekki lengur máli fyrir launaumslagið? Var byggt upp auðmannasamfélag eða jafnaðarsamfélag?

Kæru landsmenn. Það er okkar að ákveða hver saga þessara barna verður. Hver saga unga fólksins verður sem nú þarf að taka ákvörðun um það hvort það sætti sig við versnandi kjör þrátt fyrir allt tal um bjartari tíma. Þar er valið skýrt. Saman eigum við að byggja upp heilbrigt samfélag, grænt samfélag, gott samfélag, jafnaðarsamfélag. Um það munu næstu kosningar snúast.