Þolmörk og sjálfbær ferðaþjónusta     

Ferðaþjónustan er ekki sjálfbær sem atvinnugrein en við stefnum að sjálfbærni undir merkjum ábyrgrar ferðaþjónustu. Umhverfisáhrif hennar eru enn merkt ósjálfbærni, of mörg sveitarfélög og héruð eru ýmist of hart keyrð við að þjónusta ferðamenn eða að mestu afskipt, og loks er fjárhagslegum ávinningum misskipt í samfélögum víða um land. Mikið er ógert áður en markinu er náð og eru nokkur skref í þá átt mörkuð í ríkisstjórnarstefnunni.

Við mat á áhrifum fleiri ferðmanna verður að miða við þolmörk á öllum þremur stigum sjálfbærni: Umhverfismörk, samfélagsmörk og efnahagsmörk. Þau ákvarðast með rannsóknum og könnunum og geta breyst með tíma.

Telja má almennan vilja til þess að ein (og fremur óstöðug) atvinnugrein yfirtaki ekki of mikinn mannafla, fasteignir og rými eða vinnutíma í samfélaginu. Líka er almennur vilji til þess að ferðaþjónusta sem auðlindanýting lúti svipuðum takmörkunum og vísindalegum nálgunum og til dæmis sjávarútvegur.

Ýmsum aðferðum má beita til að stýra straumi ferðamanna og takmarka aðgengi að stöðum eða landsvæðum. Unnt er að nota auglýsingar og kynningar til að opna aðgengi að vannýttum stöðum og svæðum. Samtímis verður að hvetja þar til uppbyggingar innviða og afþreyingar. Önnur aðferð er að marka ítölu gesta per stund eða dag og stjórna aðgengi við innkomustað. Enn ein aðferðin er til dæmis að nýta mörkuð bílastæði sem meginleið að stað eða svæði. Loks er hægt að nota gistiaðstöðu og innviði vinsælla svæða til að takmarka aðgengi.

Að mínu frumkvæði samþykkti Alþingi í september 2017 beiðni um skýrslu, unna á vegum ráðuneytis ferðamála, um þolmörk og leiðir til aðgangsstýringar. Hún á að vera tilbúin nú í febrúar. Þar er m.a. fjallað um þróun ferðaþjónustu og horfur, þolmörk í ljósi sjálfbærnimarkmiða og um helstu álagsstaði og tegundir álags á umhverfi, samfélag, innviði og upplifun. Farið verður yfir helstu áhrif og afleiðingar vaxtar ferðaþjónu á atvinnu- og efnahagsmál, og aðferðir til að stýra fjölda, aðgengi og dreifingu ferðamanna. Skýrslan á að auðvelda gerð landnýtingaráætlunar um þróun ferðaþjónustu í samvinnu við samtök hennar, með tilliti til sjónarmiða um sjálfbæra atvinnugrein. Samtímis verður til til rammi um þau opinberu gjöld sem þarf til að fjármagna hlutverk sveitarfélaga og ríkis í ferðþjónustunni.

 

Ari Trausti Guðmundsson

Höfundur er þingmaður VG í Suðurkjördæmi