Rósa Björk Brynjólfsdóttir formaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs skrifar.
Vinstrihreyfingin – grænt framboð stendur á tímamótum. Á nýafstöðnum landsfundi kusum við nýja forystu og mörkuðum nýjan kafla í sögu hreyfingarinnar. Slík tímamót kalla á hreinskilni, yfirvegun og kjarkaða umræðu og ákvarðanir. Þau kalla líka á að við horfum fram á við og spyrjum hvaða hlutverki við eigum að gegna í íslensku samfélagi á þeim umbrotatímum sem við lifum. Niðurstaða mín er skýr. Það er þörf á vinstri grænum stjórnmálum og jafnvel meira nú en um langt skeið.
VG er kannski tímabundið utan þings en hreyfingin er hvorki horfin af vettvangi stjórnmála né horfin frá hugsjónum sínum eða ábyrgð. Landsfundur okkar sýndi þvert á móti að við erum lifandi stjórnmálaafl sem er í endurnýjun og uppbyggingu. Á næstu vikum og mánuðum sést það skýrt í borgar – og sveitarstjórnarkosningum, þar sem fulltrúar okkar bjóða fram krafta sína víða um land. Sveitastjórnir eru einn mikilvægasti vettvangur stjórnmálanna, þar mætast opinberar ákvarðanir og daglegt líf fólks einna skýrast. Þar ákveðum við meðal annars málefni leikskóla og grunnskóla, skipulagsmál, húsnæðismál, þjónustu við fólk með fötlun, samgöngur, umhverfismál og málefni fólks af erlendum uppruna. Á sveitarstjórnarstiginu er mótað það samfélag sem fólk finnur fyrir daglega í nærumhverfinu.
Þess vegna skiptir máli að þar heyrist skýr rödd sem stendur með almenningi, náttúrunni og framtíðinni. Fulltrúar VG í sveitastjórnum hafa á undanförnum árum staðið gegn ákvarðanatöku án samráðs, þegar skammtímahagsmunir eru látnir ráða umfram almannahag eða þegar litið er á náttúruna sem hindrun en ekki lífsgæði. Fulltrúar VG hafa lagt áherslu á íbúalýðræði, gagnsæi í ákvörðunum, félagslega ábyrgð, jöfnuð og náttúruvernd í verkum sínum.
Þetta sést líka í verkum VG í Reykjavík þar sem meirihlutinn hefur náð merkilega góðum árangri á skömmum tíma, með fjölgun félagslegra íbúða, auknum stuðningi við leigjendur, enn meiri uppbyggingu fyrir fólk með fötlun, verndun grænna svæða og eflingu almenningssamgangna. Allt þetta og meira til skiptir verulegu máli í daglegu lífi borgarbúa.
Áhyggjur af stöðu heimsmála
En stjórnmálin, og þar með líf okkar, mótast líka af umróti á alþjóðavettvangi. Undanfarnar vikur hef ég fundið sterkt í samtölum við fólk um allt land að það hefur djúpar áhyggjur af stöðu heimsmála. Við lifum á tímum þar sem stríð og ófriður sækja fram með óhugnanlegum hætti og alþjóðalög eru látin víkja fyrir hervaldi. Þá ríður á að rödd friðar heyrist hærra.
Árásir Ísraels og Bandaríkjanna á Íran er skýrt brot á alþjóðalögum og stórhættulegt fordæmi. Það réttlætir ekki stríðið þó stjórnvöld í Íran hafi um langt skeið brotið gegn
mannréttindum og lýðræðislegum réttindum eigin borgara. Grimmilegur hernaður sem grefur undan alþjóðalögum verður aldrei réttlættur. Sagan kennir okkur að innrásarstríð með óljósu markmiði færa almenningi sjaldan lýðræðislegan frið. Það er nefnilega ekki hægt að sprengja samfélög til lýðræðis. Lýðræðið verður að koma frá fólkinu sjálfu sem hægt er að styðja við öðruvísi en með sprengjuregni.
Á sama tíma blasir áfram við hryllilegt ástand á Gaza, þar sem þjóðarmorð hefur verið framið fyrir augum heimsins. Á Vesturbakkanum er brotið ítrekað gegn íbúum og alþjóðasáttmálum. Í Súdan geisar hræðilegt stríð sem fær litla athygli og Rússland heldur áfram blóðugu innrásarstríði sínu í Úkraínu sem hefur haft áhrif á líf milljóna manna og umbylt varnar- og öryggismálum í Evrópu og á Norðurlöndum.
Við svona stríðsástand í heiminum á Ísland ekki að dragast inn í herskáa hugsun. Hlutverk okkar Íslendinga á að vera talsmenn friðar og friðsamlegra lausna, virðingar fyrir alþjóðlögum og samvinnu þvert á landamæri. Þess vegna mótmælir VG því að milljarðar úr sameiginlegum sjóðum þjóðarinnar renni í vopnakaup. Slíkum fjármunum er betur varið að öllu leyti í mannúðaraðstoð, borgaralegan stuðning og uppbyggingu.
Á umbrotatímum á alþjóðavettvangi vakna líka spurningar um stöðu Íslands í Evrópu. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að leggja fyrir þjóðina spurningu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. VG er lýðræðisleg stjórnmálahreyfing og stendur ekki í vegi fyrir að þjóðin fái að láta vilja sinn í ljós. Stefna hreyfingarinnar er sú að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en við leggjum líka ríka áherslu á náið samband og samvinnu við Evrópu. Ef íslenska þjóðin kýs að halda aðildarviðræðum áfram, þá teljum við í VG að niðurstaða viðræðnanna verði lögð fyrir þjóðina í sérstakri þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta stóra mál þarf að ræða án upphrópana eða með hræðsluáróðri, heldur af yfirvegun og með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi.
Skynsamleg nýting auðlinda en náttúran nýtur vafans
Það er vegið að umhverfismálunum hér heima. Alltof víða í öllum stjórnmálaflokkum virðist ríkja sú hugsun að lausnin við öllu felist í meiri orkuöflun, fleiri virkjunum og verksmiðjum. Án þess að útskýrt sé til hvers öll þessi orka eigi að fara. Þetta er skammsýn og ábyrgðarlaus fortíðarstjórnmál. Sumir stjórnmálaflokkar ganga svo langt að beita sér fyrir leit að olíu og gasi á landgrunni Íslands, eins og við höfum ekkert lært af loftslagsvánni. Það er einfaldlega ábyrgðarlaus og stöðnun fortíðarsýn.
Það sem skapar raunveruleg verðmæti til framtíðar er ekki hömlulaus ásókn í náttúruna heldur sjálfbær, ábyrg og skynsamleg nýting auðlinda þar sem náttúran nýtur vafans.
Náttúran er ekki fórnarkostnaður í nafni uppbyggingar eða hagvaxtar. Íslensk náttúra er undirstaða sameiginlegra lífsgæða, lýðheilsu og framtíðarhagsældar.
Framtíð Ísland og íslensks samfélags liggur ekki í því að ganga nærri náttúrulegum gæðum heldur í sjálfbærri ferðaþjónustu, grænni nýsköpun, hugviti og þekkingu, öflugu lista – og menningarlífi og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda. Íslenskt samfélag hefur oftar en einu sinni sýnt að hugvit getur skapað verðmæti sem enginn okkar sá fyrir; líftæknilyf, snyrtivörur á heimsmælikvarða úr íslenskum jurtum eða þorskroð sem notað var í að lækna brunasár. Allt eru þetta dæmi um íslenskt hugvit. Þess vegna eigum við að beina kröftum okkar í að efla menntun, styrkja rannsóknir og nýsköpun og grænar lausnir en ekki í gamaldags fortíðardrauma um orkufrekan iðnað eða fleiri verksmiðjur sem ganga á náttúru og draga úr sjálfbærni samfélaga.
Bakslag í mannréttindamálum
Við sjáum líka bakslag í mannréttindum. Hinsegin fólk finnur fyrir óöryggi og kynjajafnrétti er jafnvel gert tortryggilegt. Umræða um innflytjendur og fólk sem leitar verndar hefur orðið fordómafyllri, grófari og miskunnlausari. Byggir jafnvel á falsfréttum og skapar ástæðulausan ótta og tortryggni. Slík orðræða skapar falska andstæðu milli “okkar” og “hinna” sem grefur undan samheldnu samfélagi. Það er sérstaklega alvarlegt þegar þetta birtist í opinberri stefnumótun eins og í þingtillögum um brottfararbúðir sem er frelsissvipting fólks í viðkvæmri stöðu. Brottfarabúðir sem gerir ráð fyrir að börn og fjölskyldur dvelji í þegar vísa á þeim úr landi, eiga ekki heima í ríki sem segist virða mannréttindi og mannlega reisn.
Íslenskt samfélag á að hafa mannúðlega og ábyrga stefnu í þessum málum. Fólk sem kemur hingað til að vinna, byggja sér friðsælt líf eða leitar verndar er hluti af íslensku fjölbreyttara samfélagi en áður. Fólk þarf að fá stuðning til að læra íslensku, fá að þekkja réttindi sín og tækifæri til að taka virkan þátt. Við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd að stórir geirar atvinnulífsins, ekki síst í umönnun, ferðaþjónustu og byggingariðnaði, reiða sig á vinnu fólks af erlendum uppruna. Ef við ætlum að byggja hér upp velsældarsamfélag til framtíðar verðum við að velja stjórnmál sem boða samstöðu með öllu fólki í hvívetna en ekki stjórnmál sem boða sundrungu og ótta.
Sýn VG – manneskjulegri framtíð
Ísland, líkt og önnur ríki, stendur frammi fyrir mörgum áskorunum samtímis; alþjóðlegri spennu og afleiðingum stríðsreksturs, loftslagsbreytingum og ágangi á náttúruauðlindir, hækkandi framfærslukostnaði, auknum ójöfnuði og vaxandi þrýstingi á mannréttindi og lýðræðisleg gildi. Við getum ekki brugðist við þessum risastóru áskorunum með stjórnmálum sem ala á ótta og tortryggni í garð annarra eða skammsýnum lausnum sem skaða náttúruna. Þessum áskorunum verður eingöngu mætt með stjórnmálum sem veita von og sameina fólk. Stjórnmál sem boða að hæfileikar okkar allra geti nýst og boðar jöfn tækifæri og vænlega framtíðarsýn.
Það er sú sýn sem VG vill leggja fram; grænni, friðsamlegri og manneskjulegri framtíðarsýn. Þar sem náttúran er virt en ekki fórnað, þar sem friður er lausnin og mannréttindi eru viðurkennd en ekki ýtt til hliðar. Framtíðarsýn þar sem sameiginleg velferð, samkennd, lýðræði og ábyrg afstaða gagnvart komandi kynslóðum ráða för. Þegar vegið er stöðugt gagnvart þessum grunngildum þarf skýra rödd sem stendur vörð um þau. VG ætlar sér að vera sú rödd.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 16. mars 2026