Málefni fósturbarna í Reykjavík og víðar eftir Hlyn Má Ragnheiðarson

Næstum því á hverju ári koma upp ný mál og frásagnir fólks sem ólst upp á meðferðarheimilum og fósturheimilum víðs vegar um Ísland. Alltaf er sagan hin sama, fólk kemur skemmt frá stofnununum sem áttu að halda utan um það sem börn og viðbrögð stjórnvalda við frásögnunum hafa hingað til verið lítil sem engin í augum fólksins sem greinir frá reynslum sínum af slíkum heimilum. Þetta þýðir að ríkisstjórnir Íslands hafa hingað til ekki virt reynslusögur fólksins sem ræddar eru hér um.

En vandinn er ekki einungis bundinn við ríkisstjórnirnar heldur sveitarfélögin einnig og jafnvel fjölmiðla. Þannig hef ég undanfarinn áratug greint frá reynslu minni af fósturheimili í Reykjavík sem ég ólst upp á frá 8-16 ára aldurs þar sem borgaryfirvöld í Reykjavík tóku þá ákvörðun að segja upp fósturforeldrunum sem ég hafði reitt mig á frá 8-13 ára aldurs í hagræðingarskyni. Í stað fósturforeldranna fékk ég vaktastarfsmenn sem veittu mér sem barni í feiknarviðkvæmri stöðu enga hlýju né stuðning í kjölfar breytinganna heldur stjórnuðu heimilinu með harðri hendi og andlegu ofbeldi, vinnubrögð sem skildu eftir sig brotið barn með erfiða ævi fyrir höndum.

Eftir að hafa búið við félagslegan vanda, fátækt og kvíðaröskun sem kom í veg fyrir að ég gæti menntað mig árum saman eftir fóstrið tók ég ákvörðun um þrítugt að fara í fjölmiðla með sögu mína. Fór ég í þónokkur útvarpsviðtöl og blaðaviðtöl reglulega í kjölfarið áður en ég stofnaði svo Félag fósturbarna 2017. Í kringum þann tíma sem félagið var stofnað ræddi ég við lögfræðing sem tjáði mér að ekkert væri hægt að gera með lagalegu hliðina því að vinnubrögð Reykjavíkurborgar sem ollu mér skaða sem barni hafi verið lögleg. Sömu svör fékk ég frá borgarlögmanni í kjölfarið á því að hafa fengið fund með Degi B. Eggertssyni, fyrrverandi borgarstjóra, um réttlætisbaráttu mína í fósturmálum. 

Markmið mitt með baráttu minni hefur alltaf verið að tryggja að vinnubrögð eins og þau sem voru viðhafin gagnvart mér verði ekki endurtekin aftur og að mér og öðrum uppkomnum fósturbörnum sem Reykjavíkurborg hefur ollið skaða yrðu veittar skaðabætur. Hingað til hefur sú barátta ekki gengið vel og ég notið jafnmikils sinnuleysis frá kjörnum fulltrúum og lögfræðingum hjá Reykjavíkurborg og ríkisstjórnum Íslands og önnur uppkomin fósturbörn og börn sem ólust upp að hluta til á meðferðarheimilum á borð við Laugaland hafa greint frá undanfarin ár í kjölfarið á því að hafa stigið fram og barist fyrir réttindum sínum.

Ég berst fyrir réttindum fósturbarna og geri einfaldlega þá kröfu að skaðabótaskylda ríkis og sveitarfélaga sé ekki einungis bundin við líkamlegt ofbeldi eins og oft kemur fram í sögum í fjölmiðlum frá fólki með reynslu af kerfinu sem börn heldur einnig í öllum þeim málum þar sem einfalt er að sýna fram á að barni hafi verið ollinn langvarandi skaði vegna vinnubragða barnaverndaryfirvalda ríkis og/eða sveitarfélaga, burtséð frá lagalegri stöðu málanna í sögulegu samhengi eða öðrum atriðum sem skipta engu máli þegar kemur að því að efla réttindi fósturbarna.

Þetta er mál sem ég hef í raun barist fyrir alla ævi eftir mína reynslu í fósturkerfinu sem barn og nái ég kjöri sem borgarfulltrúi vinstrisins í Reykjavík þá heiti ég því að nýta stöðu mína til að berjast fyrir öllum þeim börnum sem skilin hafa verið eftir hingað til og enga rödd fengið sem berst fyrir velferð þeirra né talar máli þeirra. Ofbeldi og vanræksla er ekki einungis líkamleg.

Höfundur er frambjóðandi í forvali VG til borgarstjórnarkosninganna í Reykjavík 2026.